Avusturya’da hasta hakları ve Patientenverfügung 2026

Avusturya’da hasta hakları yalnızca hastanelerde değil, eczanelerde ve aile hekimlerinde de geçerlidir. Daha sonra karar veremeyecek duruma gelmeniz hâlinde hangi tıbbi tedavileri istemediğinizi önceden yazılı olarak belirtmek için Patientenverfügung düzenleyebilirsiniz.

Kısaca bilmeniz gerekenler

• Hasta hakları yasalarla korunur ve temel çerçeve Patientencharta içinde açıklanır.
• Bağlayıcı Patientenverfügung (verbindliche Patientenverfügung) için kapsamlı tıbbi bilgilendirme gerekir.
• Bağlayıcı belge; avukat, noter, hasta temsilciliği veya yetişkin koruma kuruluşunda hukuk alanında uzman bir görevli önünde hazırlanmalıdır.
• Bağlayıcı Patientenverfügung, daha kısa bir süre belirlenmediyse 8 yıl geçerlidir.
• Belgeyi istediğiniz zaman şahsen geri çekebilirsiniz.
• Her eyalette gizlilik yükümlülüğü bulunan bir hasta hakları kurumu (Patientenanwaltschaft) vardır.

Avusturya’da hasta olarak hangi haklara sahipsiniz?

Hasta hakları; hastaneler, ayakta tedavi merkezleri, rehabilitasyon merkezleri, ambulans hizmetleri, eczaneler, özel muayenehaneler, hemşireler, ebeler ve fizyoterapistler dâhil sağlık kurumları ve sağlık çalışanlarıyla ilişkilerinizde geçerlidir.

• Tedavi ve bakım hakkı: Yaş, cinsiyet, köken, mal varlığı, din, hastalığın türü veya nedeni dikkate alınmaksızın, tıp biliminin güncel durumuna uygun tedavi ve mümkün olan en iyi ağrı kontrolünü isteme hakkınız vardır.
• İnsan onuruna saygı: Mahremiyet ve özel hayat korunmalıdır. Yatarak tedavide dinî danışmanlık, sağlık verilerinin korunması, ziyaretçileri kabul etme veya reddetme, güvendiğiniz bir kişiyi belirleme ve onurlu bir şekilde ölme hakkınız vardır.
• Kendi kararını verme: Muayene ve tedavi seçenekleri, bunların riskleri ve sonuçları hakkında önceden bilgilendirilmeniz gerekir. Kural olarak tedavi için onayınız alınmalıdır. Ancak karar veremediğiniz ve gecikmenin tehlike yaratacağı acil durumlarda istisna uygulanabilir.
• Bilgi ve tıbbi kayıtlar: Tedavi masrafları hakkında önceden bilgi isteyebilirsiniz. Röntgen görüntüleri gibi tıbbi belgeleri inceleyebilir ve gerekçe göstermeden kopyalarını talep edebilirsiniz. Kopya masrafı bazı durumlarda size ait olabilir.

Çocuklara verilecek bilgiler gelişim düzeylerine uygun olmalıdır. 10 yaşına kadar olan çocukların hastanede kaldığı sırada bir refakatçinin kabul edilebilmesi gerekir. Bu mümkün değilse geniş kapsamlı ziyaret hakkı sağlanmalıdır.

Patientenverfügung nedir?

Patientenverfügung, gelecekte karar verme yeteneğiniz bulunmadığında uygulanmasını istemediğiniz bir tıbbi tedaviyi önceden yazılı olarak reddettiğiniz irade beyanıdır. Örneğin yaşamı uzatmaya yönelik bazı tıbbi müdahaleleri reddedebilirsiniz. Belge, tedavinin uygulanacağı sırada bilinçsiz olmanız gibi nedenlerle karar veremediğiniz durumda önem kazanır.

Patientenverfügung bir vasiyetname değildir; ölümden sonraki dönem için düzenlenmez.

Önceden yapılabilecek diğer irade beyanları arasında Vorsorgevollmacht (ileride kullanılmak üzere vekâletname) ve organ bağışına itiraz beyanı olan Widerspruch gegen eine Organspende bulunur.

Bağlayıcı ve bağlayıcı olmayan Patientenverfügung

Patientenverfügungs-Gesetz (PatVG) iki tür Patientenverfügung öngörür:

Verbindliche Patientenverfügung

• Doktorun belgeye kural olarak uyması gerekir.
• Kapsamlı tıbbi bilgilendirme yapılmalıdır.
• Belge yazılı ve tarihli olmalıdır.
• Avukat, noter veya yetkili hasta ya da yetişkin koruma kuruluşu görevlisi önünde düzenlenmelidir.
• Geçerlilik süresi, daha kısa bir süre belirlenmediyse 8 yıldır.

Bağlayıcı olmayan Patientenverfügung

• Doktoru hukuken bağlamaz.
• Ancak hastanın gerçek iradesi belirlenirken dikkate alınmalıdır.
• Bu tür belge için ayrıca belirlenmiş bir şekil şartı yoktur.

Bağlayıcı belgede reddedilen tedaviler açıkça belirtilmeli veya metnin tamamından kesin biçimde anlaşılmalıdır. Ayrıca belgeyi düzenleyen kişinin kararın sonuçlarını doğru değerlendirdiği anlaşılmalıdır.

Bağlayıcı Patientenverfügung nasıl ve nerede düzenlenir?

1. Tıbbi bilgilendirme alın: Patientenverfügung’un anlamı ve reddedilen tedavilerin sonuçları da dâhil olmak üzere kapsamlı bilgi almalısınız.
2. Belgeyi yazılı ve tarihli olarak hazırlayın. Belge aşağıdaki kişilerden veya kurumlardan birinin hukuk alanında yetkili görevlisi önünde imzalanmalıdır:

• Avukat (ÖRAK)
• Noter (ÖNK)
• Patientenvertretung bünyesinde hukuk alanında uzman görevli
• Bir Erwachsenenschutzverein bünyesinde hukuk alanında uzman görevli

Talep üzerine belge, Avusturya Noterler Odası veya Avusturya Avukatlar Odasının Patientenverfügungsregister sistemine kaydedilebilir. Avusturya’daki hastaneler bu kayıtlara ülke genelinde erişebilir. Noterlik kaydı, Avusturya Kızılhaçı ile iş birliği içinde yürütülür.

Geçerlilik süresi ve sona erme durumları

Bağlayıcı Patientenverfügung, daha kısa bir süre belirlenmedikçe 8 yıl geçerlidir. Sürenin sonunda belge yeniden onaylanmalıdır ve bunun için tekrar tıbbi bilgilendirme alınması gerekir. Belgeyi değiştirmek veya tamamlamak da yenileme sayılır; bu durumda yeni 8 yıllık süre başlar. Belge bir kayıt sisteminde bulunuyorsa yenilemeyi gerçekleştiren kişi bunu kayıtta da belirtmelidir.

Karar verme yeteneğiniz bulunmadığı için yenileme yapamıyorsanız, sürenin bitiminden sonra da belge bağlayıcı olmaya devam eder.

Patientenverfügung şu durumlarda geçerliliğini kaybeder:

• Özgür iradeyle veya ciddi bir irade beyanı olarak düzenlenmemişse
• İçeriği ceza hukuku bakımından kabul edilemezse
• Tıp biliminin güncel durumu, belgenin içeriğine kıyasla önemli ölçüde değişmişse

Hasta haklarınız ihlal edilirse nereye başvurabilirsiniz?

Her Avusturya eyaletinde bir Patientenanwaltschaft bulunur. Bu ombudsman kurumları hastanelerle yaşanan sorunlarda hastaların haklarını korur. Çoğu eyalette özel muayenehanelerdeki doktorlar ve bakım kuruluşlarıyla ilgili şikâyetlerde de yardımcı olurlar.

Bazı hastanelerin kendi şikâyet birimleri vardır. Bazı sağlık sigortası kurumları da şikâyetlerle ilgilenebilir.

Eyaletlere göre iletişim bilgileri

• Viyana: Wiener Pflege-, Patientinnen- und Patientenanwaltschaft — +43 1 5871204
• Aşağı Avusturya: Patienten- und Pflegeanwaltschaft — +43 2742 900 515 575
• Burgenland: Patienten- und Behindertenanwaltschaft — +43 57 600 21 53
• Yukarı Avusturya: Patienten- und Pflegevertretung — +43 732 772 014 2 15
• Steiermark: PatientInnen- und Pflegeombudsschaft — +43 316 877 3350

Kamuya ait veya kamu yararına çalışan bir hastanede zarar gördüyseniz, bazı durumlarda Patientenentschädigungsfonds üzerinden tazminat alabilirsiniz. Süreci Patientenanwaltschaft yürütür ve başvuru ücretsizdir.

Sık sorulan sorular

Patientenverfügung belgesini geri çekebilir miyim?

Evet. Belgeyi istediğiniz zaman, ancak yalnızca şahsen geri çekebilirsiniz.

Patientenverfügung içinde cenaze düzenlemelerimi belirleyebilir miyim?

Cenaze, terekenin bir parçası değildir; cenaze konusunda yakın akrabalar karar verir. Son arzularınızı ifade edebilirsiniz, ancak bunlar kamu hukuku kurallarına aykırı olamaz. Beden bağışı düşünüyorsanız Viyana, Graz veya Innsbruck’taki tıp üniversitelerine başvurabilirsiniz. Bu konuda yakınlarınızı veya aile hekiminizi bilgilendirmeniz yararlı olur.

Tıbbi kayıtlarımın kopyasını isteyebilir miyim?

Evet. Gerekçe göstermeniz gerekmez; ancak kopyalama masrafı bazı durumlarda size ait olabilir.

Patientenanwaltschaft çalışanları gizliliğe uymak zorunda mı?

Evet. Patientenanwaltschaft çalışanları gizlilik yükümlülüğüne tabidir.

Uygulamada atabileceğiniz adımlar

1. İstemediğiniz veya belirli koşullarda reddedeceğiniz tedavileri doktorunuzla ayrıntılı biçimde konuşun.
2. Karar verme yeteneğinizin bulunmadığı durumlarda geçerli olmasını istediğiniz irade beyanının bağlayıcı mı, yoksa bağlayıcı olmayan bir Patientenverfügung mu olacağına karar verin.
3. Bağlayıcı belge hazırlayacaksanız tıbbi bilgilendirme aldıktan sonra ÖRAK, ÖNK, Patientenvertretung veya Erwachsenenschutzverein bünyesindeki yetkili kişiye başvurun.
4. Belgenin Patientenverfügungsregister sistemine kaydedilmesini talep etmeyi değerlendirin.
5. Belgenin bir kopyasını yakınlarınıza, aile hekiminize ve güvendiğiniz kişiye verin.
6. Hak ihlali yaşarsanız ilgili eyaletteki Patientenanwaltschaft ile iletişime geçin.

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki veya tıbbi danışmanlık yerine geçmez. Özel durumunuz için bir avukata, hukuk uzmanına veya sağlık çalışanına başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at