Здравствено осигурување во Австрија: ÖGK, BVAEB и SVS

Во Австрија не ја избирате сами здравствената осигурителна институција: таа зависи од работата што ја вршите. Трите главни институции се ÖGK, BVAEB и SVS. Задолжителното осигурување (Pflichtversicherung) настанува автоматски кога се исполнети законските услови, без оглед дали сте информирани или дали го посакувате.

Која институција е надлежна?

Задолжителното осигурување првенствено е поврзано со фактичката работна или професионална активност. Затоа видот на вашата работа одредува кој закон и која институција се применуваат.

• ÖGK (Österreichische Gesundheitskasse) – вработени, слободни работници (freie Dienstnehmer), чираци и домашни работници; главен закон е ASVG.
• BVAEB (Versicherungsanstalt öffentlich Bediensteter, Eisenbahnen und Bergbau) – јавни службеници, работници во железницата и рударството и носители на политички функции; главен закон е B-KUVG.
• SVS (Sozialversicherungsanstalt der Selbständigen) – претприемачи, „нови самостојни“ (neue Selbständige) и раководители на земјоделски стопанства; релевантни закони се GSVG, BSVG и FSVG.

Социјалното осигурување има три гранки: здравствено, пензиско и осигурување од несреќи. Ако сте задолжително осигурени во сите три гранки, тоа се нарекува целосно осигурување (Vollversicherung). Ако сте осигурени во најмногу две, станува збор за делумно осигурување (Teilversicherung).

ÖGK: вработени и други осигурени лица

Меѓу здравствено осигурените лица според Allgemeines Sozialversicherungsgesetz (ASVG) се:

• вработени (Dienstnehmer) и слободни работници (freie Dienstnehmer),
• чираци (Lehrlinge),
• лица кои примаат пензија според ASVG, додека престојуваат во Австрија,
• лица кои примаат надоместок за згрижување деца (Kinderbetreuungsgeld),
• лица кои примаат парични надоместоци од осигурувањето во случај на невработеност.

BVAEB: јавна служба, железница и рударство

Според B-KUVG, меѓу здравствено и осигурените од несреќи се, на пример:

• јавни службеници на федерално, покраинско и општинско ниво,
• федерални договорни службеници (Vertragsbedienstete), ако нивниот работен однос започнал од 1 јануари 1999 година,
• покраински и општински договорни службеници, ако нивниот работен однос започнал од 1 јануари 2001 година,
• работници во јавниот железнички превоз и вработени во рударски претпријатија (knappschaftliche Betriebe),
• пратеници и членови на владата.

Тука спаѓаат и лица кои примаат пензија врз основа на поранешен јавноправен службен однос.

SVS: претприемачи, слободни професии и земјоделци

Според GSVG, здравствено и пензиски осигурени се, меѓу другите:

• лица што вршат дејност и се членови на Стопанската комора (Wirtschaftskammer, WKO); поседувањето дозвола за вршење дејност (Gewerbeberechtigung) истовремено значи и членство во комората,
• содружници во OG и неограничено одговорни содружници во KG,
• содружници-управители на GmbH, ако друштвото е член на комората,
• „нови самостојни“ (neue Selbständige) кои остваруваат приход над прагот за осигурување.

Раководителите на земјоделски стопанства се задолжително осигурени според BSVG ако единечната вредност на стопанството (Einheitswert) изнесува најмалку 1.500 евра. Кај осигурувањето од несреќи, прагот е 150 евра.

Кога започнува задолжителното осигурување?

Осигурувањето започнува кога ќе се исполнат законските услови. Кај вработените, тоа може да биде кога платата ќе го надмине прагот за нископлатена работа (Geringfügigkeitsgrenze). Не е важно дали знаете за тоа или дали сакате да бидете осигурени.

• Праг за нископлатена работа во 2026 година: 551,10 евра месечно.
• Највисока основица за придонеси (Höchstbeitragsgrundlage) во 2026 година: 6.930 евра месечно.

Ако заработката остане под прагот од 551,10 евра, по правило имате само осигурување од несреќи. Во тој случај можете доброволно да изберете здравствено и пензиско осигурување.

Што покрива осигурувањето?

Осигурителната институција ги покрива трошоците за услуга ако таа е целисходна и неопходна, но не и над неопходниот обем. Можно е да постои сопствено учество (Selbstbehalt) или придонес кон трошоците. За скапи прегледи и лекови може да биде потребно одобрение од главниот лекар (chefärztliche Bewilligung).

Лековите имаат ознаки во боја. Зелените може слободно да се препишуваат, додека жолтите се надоместуваат само под посебни услови или со одобрение од главниот лекар.

Задолжителни услуги (Pflichtleistungen)

За следните услуги имате законско право:

• лекување и болничка нега,
• надоместок за боледување (Krankengeld), рехабилитациски надоместок и надоместок за повторно вклучување по долго боледување,
• надоместок за бременост и породилно отсуство (Wochengeld),
• ортодонција, стоматолошко лекување и стоматолошки протези,
• медицински помагала, на пример очила и ортопедски влошки,
• трошоци за превоз и транспорт.

За доброволните услуги, како лековита бања или престој во санаториум (Kur), не постои законско право.

Кај лекарот се легитимирате со e-card.

Најчести прашања

Можам ли да ја изберам осигурителната институција?

Не. Задолжителното осигурување е поврзано со фактичката професионална активност, па работата одредува дали сте во ÖGK, BVAEB или SVS.

Што можам да направам ако институцијата одбие задолжителна услуга?

Можете да побарате формално решение (Bescheid). Доволно е неформално писмо со датум и потпис во кое ја наведувате одбиената услуга. Институцијата има две недели да го образложи решението. Против него можете бесплатно да поднесете тужба до судот надлежен за работни и социјални прашања. Во Виена тоа е Arbeits- und Sozialgericht Wien.

Можам ли да посетам која било филијала?

Да. Преку таканаречената услуга „Allspartenservice“ можете да се обратите за која било работа до најблиската служба за социјално осигурување.

Постои ли бесплатен преглед за млади?

Да. Осигурените лица на возраст од 15 до 17 години, односно до 18-тиот роденден, еднаш годишно се покануваат на бесплатен здравствен преглед за млади (Jugendlichenuntersuchung). Ова важи за осигурениците на ÖGK, SVS и BVAEB.

Практични чекори

1. Проверете каков вид договор или професионална активност имате и според тоа утврдете дали сте во ÖGK, BVAEB или SVS.
2. Проверете дали вашата месечна заработка го надминува прагот од 551,10 евра во 2026 година.
3. Побарајте и користете ја вашата e-card при посета на лекар.
4. За скапи прегледи и лекови проверете дали е потребна chefärztliche Bewilligung или дали постои Selbstbehalt.
5. Ако ви биде одбиена задолжителна услуга, побарајте Bescheid во писмена форма и почитувајте ги роковите за правна заштита.

Овој текст е подготвен врз основа на информации од oesterreich.gv.at и не претставува правен или медицински совет. За конкретен случај обратете се кај надлежен правен, здравствен или советодавен стручњак.