13-та и 14-та плата во Австрија: како функционираат посебните исплати?

Во Австрија, покрај редовната месечна плата, многу вработени добиваат две дополнителни исплати годишно. Во секојдневниот говор тие се нарекуваат 13-та и 14-та плата, но нивното официјално име е посебни исплати (Sonderzahlungen).

Овие исплати не се автоматски загарантирани со закон. Дали ви следуваат, колкав е износот и кога се исплаќаат зависи од колективниот договор, договорот на ниво на претпријатие или вашиот договор за вработување.

Што се посебните исплати (Sonderzahlungen)?

Посебната исплата е форма на плата што не се исплаќа месечно, односно кај физичките работници не се исплаќа неделно, туку во подолги временски интервали покрај редовните примања (laufende Bezüge). Од даночен аспект се нарекува „друго примање“ (sonstige Bezüge).

Двете најпознати посебни исплати се:

• надомест за одмор (Urlaubsgeld, Urlaubszuschuss или Urlaubsbeihilfe);
• божиќен надомест (Weihnachtsgeld или Weihnachtsremuneration).

Надоместот за одмор обично се нарекува 13-та плата, а божиќниот надомест 14-та плата.

Во зависност од условите, како посебни исплати може да се сметаат и удел во добивката (Gewinnanteile), бонус за биланс (Bilanzgeld), јубилеен надомест (Jubiläumsgeld), надомест за попис (Inventurgeld), вонреден бонус, отпремнина (Abfertigung) и посебна исплата за пензионери. Кај премиите, провизиите (Provisionen) и бонусот за биланс не може автоматски да се заклучи дека станува збор за посебна исплата. За секоја исплата мора да се исполнат соодветни услови.

Кој има право на 13-та и 14-та плата?

Во Австрија не постои закон што општо ја пропишува 13-та и 14-та плата. Правото може да биде утврдено со:

1. колективен договор (Kollektivvertrag) што важи за вашиот сектор;
2. договор на ниво на претпријатие (Betriebsvereinbarung);
3. индивидуален договор за вработување (Arbeitsvertrag).

Најнапред проверете кој Kollektivvertrag се применува на вашето работно место. Ако нема применлив колективен договор, прашањето може да биде уредено во договорот за вработување. Истите документи обично го одредуваат и износот и датумот на исплата.

Колкав е износот?

Не постои единствен износ. Колективниот договор, договорот на ниво на претпријатие или договорот за вработување може да предвидува различни правила, па износот може значително да се разликува според секторот и работодавачот.

При пресметката најчесто се зема предвид месечната плата или месечниот надомест. Дали редовно одработените прекувремени часови и премиите се вклучуваат, мора да биде наведено во колективниот договор или посебно договорено.

Кога се исплаќаат?

Ниту датумот на исплата не е единствено утврден со закон. Тој зависи од колективниот договор или договорот за вработување. Вообичаената практика е:

• надомест за одмор (Urlaubszuschuss / Urlaubsgeld): најчесто во јуни или јули;
• божиќен надомест (Weihnachtsremuneration / Weihnachtsgeld): најчесто во ноември или декември.

Како се оданочуваат посебните исплати?

Посебните исплати имаат различен и поповолен даночен третман од редовната плата. Според наведените правила:

• Годишен шестти дел (Jahressechstel): до износот на две просечни месечни примања се применуваат утврдени повластени стапки на данок на плата.
• Граница на ослободување (Freigrenze): првите 620 евра се оданочуваат со 0 проценти.
• Минимална граница (Bagatellgrenze): ако годишниот шестти дел изнесува најмногу 2.100 евра, не се задржува ниту повластениот данок.

Ако во текот на годината се исплати дополнителна посебна исплата и со тоа годишниот шестти дел ја надмине границата од 2.100 евра, и претходно исплатените посебни исплати може да станат оданочливи.

За разлика од данокот, кај социјалното осигурување нема ваква поволност: посебните исплати подлежат на придонеси за социјално осигурување.

Важно: наведените даночни износи последен пат биле ажурирани на 25 мај 2022 година. За 2026 година треба да се проверат актуелните вредности.

Што ако започнете или завршите со работа во текот на годината?

Правото на 13-та и 14-та плата е поврзано со работната година. Ако започнете со работа или го завршите работниот однос во текот на годината, по правило ви следува пропорционален дел (aliquot) од посебната исплата.

Целиот износ се исплаќа само ако работниот однос траел во текот на целата календарска или деловна година. Можните клаузули за поврат или повторна пресметка (Rückverrechnungsklauseln) се уредуваат со колективниот договор. Ако колективниот договор не содржи такво правило, посебната исплата треба да се пресмета според траењето на работниот однос.

Најчести прашања

Дали работодавачот мора да исплаќа 13-та и 14-та плата?

Не според општ закон. Обврската постои ако е предвидена во применливиот Kollektivvertrag, во Betriebsvereinbarung или во вашиот Arbeitsvertrag.

Која е 13-та, а која 14-та плата?

Надоместот за одмор е 13-та плата, а божиќниот надомест е 14-та плата. Заедно тие се дел од посебните исплати.

Дали 13-та и 14-та плата се ослободени од данок?

Не целосно. Првите 620 евра се оданочуваат со 0 проценти, а преостанатиот износ се оданочува со повластена стапка. Кај годишен шестти дел до 2.100 евра не се задржува ниту повластениот данок. Сепак, се плаќаат придонеси за социјално осигурување.

Дали ми следува посебна исплата ако добијам отказ?

Ако колективниот договор не предвидува поинаку, ви следува дел пропорционален на времетраењето на работниот однос.

Практични чекори

1. Проверете кој Kollektivvertrag важи за вашата професија и работно место.
2. Во колективниот договор или договорот за вработување побарајте ги поимите Urlaubszuschuss, Urlaubsgeld, Weihnachtsremuneration или Weihnachtsgeld.
3. Проверете го износот, датумот на исплата и правилата за пропорционална исплата при започнување или завршување на работниот однос.
4. На платниот лист проверете ги данокот и придонесите за социјално осигурување.
5. За актуелните даночни граници во 2026 година побарајте потврда од надлежна институција или даночен советник.

Овој текст е информативен и не претставува правен, даночен или друг професионален совет. За конкретен случај обратете се кај адвокат, правен или даночен советник, работничко претставништво или друг релевантен стручњак.

Извори: usp.gv.at, oesterreich.gv.at, ams.at.