Avusturya’da hamilelik ve doğum sonrası işten çıkarma koruması: 2026 rehberi

Avusturya’da hamile çalışanlar ve yeni doğum yapmış anneler, iş hukukunda güçlü bir korumaya sahiptir. İşveren, çalışma ilişkisini ancak belirli ve sıkı şartlar altında sona erdirebilir. Bu koruma, Mutterschutzgesetz (MSchG) kapsamında düzenlenir.

Aşağıda korumanın ne kadar sürdüğünü, işten çıkarma sonrasında hamileliğin bildirilmesi için hangi sürelerin geçerli olduğunu, belirli süreli sözleşmelerde ne olduğunu ve çalışanın kendi isteğiyle ayrılması halinde hangi kuralların uygulandığını bulabilirsiniz.

İşten çıkarma koruması kimler için ve ne kadar sürer?

Kündigungsschutz, belirli dönemlerde çalışan kadınları korur. Bu süre boyunca işverenin yaptığı fesih, kural olarak hukuken geçerli değildir.

• Hamilelik: Hamileliğin tamamı boyunca.
• Doğum sonrası: Doğumdan sonraki dört ayın sonuna kadar.
• Düşük sonrası: Düşükten sonraki dört haftanın sonuna kadar.

Elternkarenz ve Elternteilzeit dönemlerindeki fesih ve işten çıkarma koruması için ayrıca özel kurallar geçerlidir.

İşten çıkarıldıktan sonra hamilelik ortaya çıkarsa

İşveren fesih bildirimini yaptıktan sonra hamile olduğunuzu öğrenirseniz de korumadan yararlanabilirsiniz. Bunun için hamileliği zamanında işverene bildirmeniz ve aynı anda tıbbi belge sunmanız gerekir.

• Sözlü fesihte: Feshin bildirildiği tarihten itibaren beş iş günü içinde.
• Yazılı fesihte: Fesih bildiriminin size teslim edildiği tarihten itibaren beş iş günü içinde.

Bildirimle aynı anda hamileliği veya hamilelik şüphesini doktor raporuyla kanıtlamalısınız. Doğum gerçekleşmişse doğum, çocuğun doğum belgesiyle (Geburtsurkunde) kanıtlanabilir. Hamileliği yazılı olarak bildiriyorsanız, mektubun posta damgasındaki tarih esas alınır.

Bildirim gecikmişse bu ancak haklı bir engel bulunması halinde kabul edilebilir. Örneğin fesih sırasında hamile olduğunuzu henüz bilmiyorsanız, engel ortadan kalkar kalkmaz bildirimi derhal yapmanız gerekir.

İşveren hangi durumlarda yine de fesih yapabilir?

Koruma döneminde işverenin feshi için kural olarak önceden Arbeits- und Sozialgericht onayı gerekir. Mahkeme özellikle şu iki durumda onay verebilir:

• İşletmenin veya işletmenin bir bölümünün küçültülmesi ya da kapatılması nedeniyle çalışanın zarar vermeden çalıştırılmasının artık mümkün olmaması.
• Çalışanın duruşmada, hukuki bilgilendirme aldıktan sonra feshe onay vermesi.

İşletme tamamen kapatılmışsa (Stilllegung des Betriebes) mahkeme onayı gerekli değildir.

Koruma döneminde derhal işten çıkarma

Hamilelik sırasında, doğumdan sonraki dört ay içinde ve düşükten sonraki dört hafta boyunca derhal işten çıkarma (Entlassung) için de kural olarak mahkeme onayı gerekir.

Önceden onay gerektirebilecek durumlara, örneğin ağır ve kusurlu bir iş yükümlülüğü ihlali, önemli bir süre boyunca mazeretsiz işe gelmeme, sadakat yükümlülüğünün ihlali, üçüncü kişilerden haksız menfaat kabul edilmesi, ticari sırların açıklanması veya işverene zarar veren izinsiz bir yan işletme yürütülmesi dahildir.

Sonradan onay bazı durumlarda yeterli olabilir. Bunlar arasında fiziksel saldırı, ağır hakaret ve belirli suçlar yer alır. Örneğin bir yıldan fazla hapis cezası öngörülen kasıtlı suçlar veya kazanç amacıyla işlenen suçlar bu kapsama girebilir. Böyle bir durumda işten çıkarma mahkeme onayından önce bildirilebilir; ancak mahkeme işverenin başvurusunu reddederse işten çıkarma geçersiz olur.

Mahkeme, bazı nedenleri değerlendirirken annenin veya hamile çalışanın olağanüstü ruhsal durumunu da dikkate alabilir.

Hamilelik sırasında belirli süreli sözleşme

Belirli süreli bir iş sözleşmesinde hamilelik nedeniyle sözleşmenin sona ermesi kural olarak ertelenir. Sözleşme, hamileliğin işverene bildirilmesinden doğum çevresindeki koruma süresinin (Schutzfrist) başlamasına veya uzun süreli bireysel çalışma yasağının başlamasına kadar uzar.

Ancak belirli süre, kanun tarafından öngörülmüşse veya nesnel bir nedene dayanıyorsa hamileliğe rağmen sona erebilir. Özellikle şu sözleşmeler istisna kapsamına girebilir:

• Çalışanın kendi yararına yapılmış belirli süreli sözleşmeler,
• Çalışamayan başka bir çalışanın yerine geçici olarak çalışma,
• Eğitim amacıyla yapılan sözleşmeler,
• Mevsimlik işler,
• Gerekli yeterlilik için kanuni veya toplu sözleşmedeki süreden daha uzun deneme süresi gereken işler.

Anlaşmalı sona erme ve çalışanın kendi isteğiyle ayrılması

Koruma döneminde iş ilişkisinin karşılıklı anlaşmayla sona erdirilmesi (einvernehmliche Auflösung) yalnızca yazılı olarak geçerlidir.

Reşit olmayan bir çalışan için ayrıca fesih koruması hakkında bilgilendirme yapıldığını gösteren bir belge gerekir. Bu belge Arbeits- und Sozialgericht veya yetkili çalışanlar odası olan Arbeiterkammer tarafından düzenlenebilir.

Doğumdan sonra istifa edilirse Abfertigung

Çalışan, doğumdan sonra koruma dönemi içinde annelik nedeniyle kendi isteğiyle ayrılırsa (Mutterschaftsaustritt), kıdem tazminatı benzeri Abfertigung hakkı hangi sistemde olduğuna göre değişir.

Abfertigung ALT

• En az beş yıl kesintisiz çalışma gerekir.
• Karenz dönemi bu süreye dahil edilmez.
• Yasal Abfertigung miktarının yarısı, ancak en fazla üç aylık ücret alınabilir.
• Hesaplama, Karenz öncesindeki son çalışma ayının ücreti üzerinden yapılır.

Abfertigung NEU

• En az üç ödeme yılı gerekir.
• Betriebliche Vorsorgekasse bünyesinde biriken tutarın tamamı, faizleriyle birlikte alınabilir.
• Üç ödeme yılı henüz tamamlanmamışsa ödeme yapılmaz; ancak birikmiş tutar korunur.

İlgili toplu iş sözleşmesindeki farklı kurallar da dikkate alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Hamileliğimi henüz işverene bildirmediysem işten çıkarılabilir miyim?

Fesih bildirimi yapılabilir; ancak hamileliğinizi beş iş günü içinde doktor raporuyla bildirirseniz koruma geçerli olur. Fesih sırasında hamile olduğunuzu bilmiyorsanız, bunu öğrenmenizi engelleyen durum ortadan kalkar kalkmaz derhal bildirim yapmalısınız.

Düşükten sonra ne olur?

Düşükten sonraki dört haftanın sonuna kadar fesih ve derhal işten çıkarma koruması bulunur.

Belirli süreli sözleşme hamilelik sırasında sona erebilir mi?

Kural olarak sözleşmenin sona erme tarihi koruma süresinin başlangıcına kadar ertelenir. Ancak sürenin kanuna dayanması veya yerine geçme, mevsimlik iş ya da eğitim gibi nesnel bir nedene bağlı olması halinde sözleşme sona erebilir.

Koruma döneminde karşılıklı anlaşmayla işten ayrılabilir miyim?

Evet, ancak anlaşma yazılı olmalıdır. Reşit olmayan çalışanlar için ayrıca fesih koruması konusunda bilgilendirildiklerini gösteren belge gerekir.

Uygulamada atmanız gereken adımlar

1. Fesih bildiriminin sözlü mü yazılı mı olduğunu ve tarihi hemen not edin.
2. Hamileliği, gerekiyorsa beş iş günü içinde, doktor raporuyla birlikte işverene yazılı olarak bildirin.
3. Gönderdiğiniz mektubun ve tıbbi belgenin kopyasını saklayın; posta damgasını veya teslim kanıtını muhafaza edin.
4. Doğum veya düşük durumunda gerekli belgeyi, yani Geburtsurkunde veya ilgili tıbbi kanıtı hazırlayın.
5. İşveren mahkeme onayı olmadan fesih ya da Entlassung yaparsa, gecikmeden Arbeiterkammer veya bir iş hukuku uzmanıyla görüşün.
6. Karşılıklı sona erme sözleşmesini imzalamadan önce, yazılı metni ve olası Abfertigung sonuçlarını kontrol ettirin.

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için Arbeiterkammer, Arbeits- und Sozialgericht veya bir avukata başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at