Związek nieformalny w Austrii: mieszkanie, majątek i dziedziczenie w 2026 roku

W Austrii wiele par żyje razem bez zawierania małżeństwa. Taki nicht eheliche Lebensgemeinschaft jest jednak prawnie znacznie mniej sformalizowany niż małżeństwo, dlatego w sprawach mieszkania, wspólnego majątku i dziedziczenia nie przysługują automatycznie takie same prawa.

Najważniejsze informacje w skrócie

• Partnerów pozostających w związku nieformalnym co do zasady nie łączy ustawowy obowiązek alimentacyjny ani szczególny rodzinny ustrój majątkowy.
• Od 1 stycznia 2017 roku partner może dziedziczyć, ale nie przysługuje mu Pflichtteil, czyli zachowek.
• Jeżeli partnerzy prowadzili wspólne gospodarstwo domowe przez co najmniej 3 lata, po śmierci jednego z nich drugi może pozostać w jego mieszkaniu przez 1 rok.
• W przypadku mieszkania wynajmowanego partner może pod pewnymi warunkami wstąpić w umowę najmu po śmierci głównego najemcy.
• Wiele kwestii można wcześniej uregulować w formie pisemnej umowy partnerskiej, czyli Partnerschaftsvertrag.

Kiedy w Austrii istnieje związek nieformalny?

O związku nieformalnym mówi się, gdy dwie osoby niepozostające w małżeństwie przez dłuższy czas prowadzą wspólne życie mieszkaniowe, gospodarcze i intymne. Wspólny adres nie jest konieczny. Związek może istnieć także wtedy, gdy partnerzy mają różne adresy z powodów zawodowych.

Partnerów nie obowiązują takie same zasady jak małżonków, na przykład dotyczące wierności czy wzajemnego utrzymania. Skutki eingetragene Partnerschaft, czyli zarejestrowanego związku partnerskiego, między innymi w zakresie dziedziczenia, alimentów i ubezpieczenia społecznego, nie dotyczą automatycznie osób żyjących w zwykłym związku nieformalnym. Wspólne zamieszkanie można potwierdzać między innymi za pomocą formularza meldunkowego Meldezettel.

Mieszkanie wynajmowane: kto może w nim zostać?

Skutki rozstania zależą od tego, na jakiej podstawie dana osoba mieszka w lokalu.

• Oboje są głównymi najemcami (Hauptmieter): mają takie same prawa i obowiązki. Jeżeli nie mogą dojść do porozumienia, rozstrzyga sąd cywilny, uwzględniając pilność potrzeb mieszkaniowych oraz interes wspólnych dzieci.
• Jedna osoba jest podnajemcą (Untermieter): jej sytuacja zależy od głównego najemcy. Jeżeli główny najemca wypowie umowę, podnajemca co do zasady nie może pozostać w mieszkaniu. Główny najemca może powołać się na korzystniejsze podstawy wypowiedzenia.
• Jedna osoba mieszka u partnera bez udziału w kosztach: jest to użyczenie mieszkania, określane jako Bittleihe lub Prekarium.

Partnera nie można dopisać do umowy najmu bez zgody wynajmującego. W przeciwieństwie do małżonków partnerzy w związku nieformalnym nie mogą skorzystać z sądowego przydzielenia mieszkania, dlatego w razie sporu może dojść do sytuacji patowej.

Wspólna własność mieszkania, domu lub działki

Partnerzy mogą wspólnie kupić nieruchomość i zostać wpisani do księgi wieczystej, czyli Grundbuch, w określonych przez siebie udziałach.

• Mieszkanie własnościowe: partnerzy mogą nabyć mieszkanie jako wspólnota właścicieli, czyli Eigentümerpartnerschaft. W takim przypadku oboje są właścicielami po połowie, a żadne z nich nie może sprzedać swojego udziału bez zgody drugiego.
• Inna nieruchomość, na przykład dom lub działka: partnerzy nie mogą ustanowić wzajemnego zakazu obciążania i zbywania nieruchomości. Każdy z nich może więc rozporządzać swoim udziałem bez zgody drugiej osoby.

Po rozstaniu jeden z partnerów może wykupić udział drugiego, ale wymaga to wspólnego porozumienia. Jeżeli nie ma zgody, każdy współwłaściciel może złożyć pozew o zniesienie współwłasności, czyli Teilungsklage. Nieruchomość zostanie podzielona albo sprzedana na licytacji, a uzyskana kwota rozdzielona proporcjonalnie.

Meble, oszczędności, darowizny i długi

W przypadku majątku wspólnego gospodarstwa domowego nie istnieją szczególne ustawowe zasady podziału. Przy dochodzeniu zwrotu pieniędzy stosuje się ogólne przepisy prawa zobowiązań.

• Meble i przedmioty gospodarstwa domowego: właścicielem jest osoba, która je kupiła. Dotyczy to także sytuacji, gdy druga osoba prowadziła gospodarstwo domowe, chyba że umowa stanowi inaczej.
• Praca w gospodarstwie domowym: w czasie trwania związku nie daje prawa do wynagrodzenia. Po rozstaniu można żądać zwrotu tylko wtedy, gdy przewiduje to umowa partnerska.
• Rachunek bankowy: pieniądze należą do osoby, na którą zarejestrowany jest rachunek. Partnerzy mogą również otworzyć wspólne konto.
• Darowizna: partner może żądać jej zwrotu tylko wtedy, gdy obdarowany popełnił przestępstwo albo darowiznę można podważyć z powodu błędu.
• Kredyt: wobec kredytodawcy każda osoba odpowiada jako dłużnik lub poręczyciel. Jeżeli jedna osoba spłaca kredyt dotyczący rzeczy używanej przez drugą, po rozstaniu może żądać zwrotu przyszłych rat, ale nie rat zapłaconych wcześniej.

Dziedziczenie po śmierci partnera

Od 1 stycznia 2017 roku partner w związku nieformalnym nie jest już traktowany w prawie spadkowym jak osoba całkowicie obca. Jako spadkobierca ustawowy dziedziczy jednak tylko wtedy, gdy żaden inny spadkobierca ustawowy nie otrzyma spadku. Partnerowi nie przysługuje Pflichtteil, a w przeciwieństwie do małżonków partnerzy nie mogą zawrzeć umowy dziedziczenia, czyli Erbvertrag.

W testamencie, czyli Testament, można ustanowić partnera spadkobiercą lub zapisać mu określone składniki majątku. Zachowek zstępnych oraz małżonka zmarłego pozostaje jednak bez zmian. Kwota z ubezpieczenia na życie, w którym partner został wskazany jako uprawniony, co do zasady nie wchodzi do masy spadkowej.

Prawo do mieszkania po śmierci partnera

• Pozostanie we wspólnym mieszkaniu przez 1 rok: partnerzy musieli prowadzić wspólne gospodarstwo domowe przez co najmniej 3 lata przed śmiercią.
• Wstąpienie w umowę najmu objętą MRG: konieczna jest pilna potrzeba mieszkaniowa oraz co najmniej 3 lata wspólnego gospodarstwa domowego albo wspólne wprowadzenie się do lokalu.
• Dożywotnie mieszkanie we własnym domu lub mieszkaniu zmarłego: jest możliwe tylko wtedy, gdy w testamencie ustanowiono bezpłatne prawo użytkowania lub prawo do zamieszkania.

Dzieci rodziców, którzy nie byli małżeństwem, mają takie same prawa spadkowe jak dzieci urodzone w małżeństwie. Konieczne jest jednak uznanie ojcostwa, czyli Vaterschaftsanerkenntnis, albo jego sądowe ustalenie.

Alimenty i ubezpieczenie społeczne

Po rozstaniu partnerowi co do zasady nie przysługuje roszczenie alimentacyjne. Po śmierci partnera nie przysługuje także renta rodzinna ani świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego dla członków rodziny.

W ubezpieczeniu zdrowotnym partner może jednak zostać objęty ubezpieczeniem współmałżonka lub partnera, jeśli od co najmniej 10 miesięcy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z osobą ubezpieczoną oraz bezpłatnie prowadzi gospodarstwo domowe albo wychowuje dziecko mieszkające w tym gospodarstwie. Związek należy zgłosić ubezpieczycielowi zdrowotnemu osoby ubezpieczonej.

Najczęstsze pytania

Czy partner dziedziczy automatycznie w Austrii?

Tylko wtedy, gdy żaden inny spadkobierca ustawowy nie otrzyma spadku. W testamencie partner może zostać wskazany jako beneficjent.

Czy umowa partnerska musi mieć formę pisemną?

Nie jest to obowiązkowe, ale dla celów dowodowych zaleca się sporządzenie pisemnej umowy. Może ją przygotować notariusz lub adwokat. Umowy co do zasady podlegają opłatom.

Co stanie się ze wspólnym mieszkaniem, jeśli partnerzy nie mogą się porozumieć?

W przypadku wspólnie wynajmowanego mieszkania rozstrzyga sąd cywilny. Przy wspólnym domu lub działce każdy współwłaściciel może złożyć pozew o zniesienie współwłasności.

Czy partner otrzyma rentę rodzinną?

Nie. Partner nie ma prawa do świadczenia dla członków rodziny z ubezpieczenia emerytalnego zmarłego. Renta rodzinna nie wynika również z umowy alimentacyjnej zawartej między partnerami.

Praktyczne kroki

1. Sprawdźcie, kto jest wpisany jako najemca mieszkania lub właściciel nieruchomości.
2. Ustalcie i zapiszcie, do kogo należą meble, oszczędności oraz inne wartościowe przedmioty.
3. Rozważcie zawarcie pisemnej umowy Partnerschaftsvertrag, obejmującej majątek, koszty, kredyty i zasady na wypadek rozstania.
4. Jeżeli chcecie zabezpieczyć partnera na wypadek śmierci, skonsultujcie testament oraz ewentualne prawo do mieszkania z notariuszem lub adwokatem.
5. Sprawdźcie wskazanie osoby uprawnionej w ubezpieczeniu na życie.
6. Jeżeli partner ma zostać objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, zgłoście związek do właściwego ubezpieczyciela i przygotujcie dowody wspólnego gospodarstwa domowego.

Uwaga: Artykuł opiera się na informacjach dostępnych w internecie i nie stanowi porady prawnej ani medycznej. Korzystasz z niego na własną odpowiedzialność. W indywidualnej sprawie skontaktuj się z adwokatem, notariuszem, doradcą prawnym, specjalistą ds. ubezpieczeń lub innym właściwym ekspertem.

Źródło: oesterreich.gv.at