Urlop opiekuńczy i praca w niepełnym wymiarze w Austrii

Jeśli bliski potrzebuje nagle opieki, w Austrii można na pewien czas przerwać pracę albo ograniczyć wymiar etatu, aby zorganizować i zapewnić opiekę. W tym okresie może przysługiwać świadczenie pieniężne Pflegekarenzgeld.

Czym są Pflegekarenz i Pflegeteilzeit?

Oba rozwiązania są tymczasowe i służą uporządkowaniu sytuacji opiekuńczej, na przykład po nagłym pogorszeniu stanu zdrowia albo w celu odciążenia innej osoby sprawującej opiekę.

• Pflegekarenz: całkowite zwolnienie z pracy. W tym czasie pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia.
• Pflegeteilzeit: praca w zmniejszonym wymiarze, a wynagrodzenie spada proporcjonalnie. Tygodniowy czas pracy można zmniejszyć maksymalnie do 10 godzin tygodniowo.

W tym okresie obowiązuje ochrona przed wypowiedzeniem motywowanym skorzystaniem z uprawnienia (Motivkündigungsschutz). Przysługuje także bezskładkowe ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne, którego składki opłaca państwo (Bund). Ponadto powstaje prawo do odprawy (Abfertigungsanspruch).

Kto może skorzystać?

Uprawnieni mogą być:

• pracownicy zatrudnieni na podstawie stosunku pracy prawa prywatnego,
• pracownicy federalni, krajowi i gminni,
• osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld) albo świadczenie awaryjne (Notstandshilfe) — wyłącznie w przypadku Pflegekarenz; mogą one wyrejestrować się z pobierania świadczenia w AMS.

Za kogo można sprawować opiekę?

Za bliskich krewnych uznaje się między innymi małżonka, partnera i zarejestrowanego partnera oraz ich dzieci, rodziców, dziadków, rodziców adopcyjnych, przybranych i zastępczych, dzieci, wnuki, dzieci przybrane, adoptowane i zastępcze, rodzeństwo, a także teściów, zięcia i synową. Wspólne gospodarstwo domowe nie jest wymagane.

Najważniejsze warunki

• Osoba wymagająca opieki musi zasadniczo mieć przyznany co najmniej 3. stopień Pflegegeld. W przypadku małoletniego albo osoby z demencją wystarczy 1. stopień.
• Bezpośrednio przed rozpoczęciem Pflegekarenz lub Pflegeteilzeit trzeba mieć co najmniej trzy miesiące nieprzerwanego zatrudnienia.
• Należy zawrzeć pisemne porozumienie z pracodawcą albo skorzystać z uprawnienia wynikającego z przepisów.

Uwaga: jeśli przed rozpoczęciem Pflegekarenz pracownik był zatrudniony wyłącznie w ramach geringfügige Beschäftigung, czyli zatrudnienia z małym dochodem, nie przysługuje mu Pflegekarenzgeld ani związane z tym ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne.

Jak długo może trwać Pflegekarenz lub Pflegeteilzeit?

Porozumienie zawiera się na okres od jednego do maksymalnie trzech miesięcy. Okresu tego nie można dzielić na części.

Na tę samą osobę wymagającą opieki rozwiązanie można zasadniczo wykorzystać tylko raz w ramach danego stosunku pracy. Można je zawrzeć ponownie, jeśli stopień Pflegegeld wzrośnie co najmniej o jeden stopień.

• Jedna osoba sprawująca opiekę: od 1 do 3 miesięcy.
• Co najmniej dwóch krewnych: mogą korzystać z rozwiązania w różnych okresach, łącznie maksymalnie przez 6 miesięcy.
• Po podwyższeniu stopnia Pflegegeld: możliwy jest ponowny okres do 3 miesięcy na osobę.
• Pflegekarenzgeld na jedną osobę wymagającą opieki: łącznie maksymalnie przez 12 miesięcy.

Przykładowo, dwoje rodzeństwa może opiekować się tym samym rodzicem w różnych okresach, każde maksymalnie przez trzy miesiące. Łączny okres takiej opieki wynosi wtedy sześć miesięcy, jednak Pflegekarenzgeld na jedną osobę może być wypłacane łącznie najwyżej przez 12 miesięcy.

Uprawnienie ustawowe bez porozumienia z pracodawcą

W przedsiębiorstwach zatrudniających więcej niż pięciu pracowników przysługuje ustawowe prawo do dwóch tygodni Pflegekarenz lub Pflegeteilzeit. O terminie rozpoczęcia należy poinformować pracodawcę. Na jego żądanie w ciągu tygodnia trzeba potwierdzić potrzebę opieki oraz uprawdopodobnić pokrewieństwo.

Jeśli w tym czasie nie zostanie zawarte porozumienie o przedłużeniu, pracownik ma prawo do kolejnych maksymalnie dwóch tygodni, czyli łącznie do czterech tygodni. Okres ten wlicza się do maksymalnego czasu ustalonego w ramach porozumienia.

W przypadku nagłej potrzeby opieki, po zgłoszeniu zamiaru skorzystania z Pflegekarenz postępowanie dotyczące Pflegegeld co do zasady zostaje zakończone w ciągu dwóch tygodni w trybie przyspieszonym.

Ile wynosi Pflegekarenzgeld?

• Pflegekarenz: kwota odpowiada zasiłkowi dla bezrobotnych — 55% dziennego dochodu netto, ale co najmniej miesięczny próg geringfügige Beschäftigung (Geringfügigkeitsgrenze).
• Pflegeteilzeit: kwota proporcjonalna do skali zmniejszenia czasu pracy, co najmniej w proporcjonalnej wysokości miesięcznej Geringfügigkeitsgrenze.
• Osoba, która wyrejestrowała się z pobierania świadczenia AMS: kwota ostatnio pobieranego świadczenia, ale co najmniej miesięczna Geringfügigkeitsgrenze.

Na dzieci pozostające na utrzymaniu przysługuje również dodatek Kinderzuschlag. W przypadku pracy w niepełnym wymiarze podstawę świadczenia oblicza się na podstawie różnicy między średnim wynagrodzeniem brutto przed redukcją czasu pracy a wynagrodzeniem otrzymywanym w trakcie redukcji, bez Sonderzahlungen. Jeśli czas pracy zostanie zmniejszony o połowę, świadczenie wynosi co najmniej połowę miesięcznej Geringfügigkeitsgrenze.

Wnioski o Pflegekarenzgeld obsługuje Sozialministeriumservice. Okres pobierania świadczenia nie pogarsza późniejszych uprawnień do świadczeń dla bezrobotnych, ponieważ przedłużeniu ulega okres uwzględniany przy nabywaniu prawa.

Kiedy złożyć wniosek?

1. W ciągu dwóch miesięcy od rozpoczęcia: świadczenie może zostać wypłacone od pierwszego dnia.
2. Po upływie dwóch miesięcy, ale przed końcem urlopu: świadczenie przysługuje dopiero od dnia złożenia wniosku.
3. Po zakończeniu urlopu: wniosek zostanie odrzucony jako spóźniony.

Jeśli Pflegekarenz została wykorzystana wyłącznie na podstawie uprawnienia ustawowego i nie zawarto dodatkowego porozumienia, wniosek można złożyć przed zakończeniem okresu, jednak nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od rozpoczęcia. W takim przypadku świadczenie przysługuje wstecznie.

Urlop i praca w niepełnym wymiarze w ramach hospice

W celu towarzyszenia umierającemu krewnemu albo opieki nad ciężko chorym dzieckiem można skorzystać z rodzinnego urlopu hospice (Familienhospizkarenz) lub pracy w niepełnym wymiarze w ramach hospice. Pflegekarenzgeld przysługuje wtedy przez cały okres: przy towarzyszeniu umierającemu krewnemu każdorazowo maksymalnie przez sześć miesięcy, a przy opiece nad ciężko chorym dzieckiem maksymalnie przez dziewięć miesięcy.

Przy całkowitym zwolnieniu z pracy można dodatkowo ubiegać się o Familienhospizkarenz-Härteausgleich, również równocześnie z Pflegekarenzgeld. Dochód uwzględniany przy obliczeniach nie może przekraczać 1.500 euro pomnożonych przez współczynnik zależny od liczby osób w gospodarstwie domowym. W przypadku wniosków złożonych do 31 sierpnia 2026 r. limit wynosił 1.200 euro.

Najczęstsze pytania

Czy trzeba mieszkać z osobą wymagającą opieki?

Nie. Wspólne gospodarstwo domowe nie jest warunkiem.

Czy kilku krewnych może opiekować się tą samą osobą?

Tak, w różnych okresach. Każdy może skorzystać maksymalnie przez trzy miesiące, a Pflegekarenzgeld na jedną osobę wymagającą opieki przysługuje łącznie najwyżej przez 12 miesięcy.

Czy trzy miesiące można podzielić na kilka krótszych okresów?

Nie. Pflegekarenz i Pflegeteilzeit wykorzystuje się w jednym, niepodzielnym okresie.

Czy w tym czasie zachowuje się ubezpieczenie?

Tak, przysługuje ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne, a składki opłaca państwo. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przed rozpoczęciem Pflegekarenz pracownik był zatrudniony wyłącznie w ramach geringfügige Beschäftigung.

Praktyczne kroki

1. Sprawdź, czy osoba wymagająca opieki ma odpowiedni stopień Pflegegeld oraz czy spełniasz wymóg trzech miesięcy nieprzerwanego zatrudnienia.
2. Ustal z pracodawcą, czy potrzebujesz Pflegekarenz, czy Pflegeteilzeit, i uzgodnij okres od jednego do trzech miesięcy.
3. Jeśli pracodawca zatrudnia więcej niż pięciu pracowników, sprawdź możliwość skorzystania z ustawowego prawa do dwóch tygodni.
4. Przygotuj potwierdzenie potrzeby opieki i dokumenty potwierdzające relację rodzinną.
5. Złóż wniosek o Pflegekarenzgeld do Sozialministeriumservice w ciągu dwóch miesięcy od rozpoczęcia, aby zachować prawo do wypłaty od pierwszego dnia.

Przepisy dotyczące Pflegekarenz, Pflegeteilzeit i Pflegekarenzgeld mogą zależeć od indywidualnej sytuacji. W razie wątpliwości warto skonsultować się z Sozialministeriumservice, AMS, pracodawcą albo specjalistą z zakresu prawa pracy.

Źródło: oesterreich.gv.at