Avusturya’da bakım izni ve kısmi süreli bakım çalışması: Pflegekarenz ve Pflegeteilzeit

Yakın bir aile üyesi aniden bakıma ihtiyaç duyarsa, Avusturya’da bakımı organize etmek için geçici olarak işten ayrılabilir veya çalışma sürenizi azaltabilirsiniz. Bu dönem için belirli şartlarla parasal destek de sağlanır.

Pflegekarenz ve Pflegeteilzeit nedir?

Her iki uygulama da bakım durumunu yeniden düzenlemek veya başka bir bakıcının yükünü azaltmak için kullanılan geçici çözümlerdir.

• Pflegekarenz: Çalışmaya tamamen ara verilir; bu sırada işverenden maaş alınmaz.
• Pflegeteilzeit: Çalışma süresi azaltılır ve maaş buna bağlı olarak düşer. Haftalık çalışma süresi en fazla haftada 10 saate indirilebilir.

Bu dönem boyunca Motivkündigungsschutz adı verilen, bakım izni nedeniyle işten çıkarılmaya karşı koruma uygulanır. Ayrıca hastalık ve emeklilik sigortası devam eder; primleri devlet (Bund) tarafından ödenir. Bu süreçte Abfertigungsanspruch kapsamındaki kıdem tazminatı hakkı da kazanılır.

Kimler yararlanabilir?

• Özel hukuk kapsamındaki iş sözleşmesiyle çalışanlar,
• federal devlet, eyalet veya belediye çalışanları,
• Yalnızca Pflegekarenz için olmak üzere Arbeitslosengeld veya Notstandshilfe alan kişiler.

Arbeitslosengeld veya Notstandshilfe alan kişi, Pflegekarenz süresince AMS’ye bildirimde bulunarak yardımdan çıkabilir.

Hangi yakınlar için kullanılabilir?

Yakın aile üyesi kapsamına eş, hayat partneri ve kayıtlı partner ile bunların çocukları; anne-baba, büyükanne ve büyükbaba, evlat edinen, üvey ve koruyucu aile ebeveynleri; çocuk, torun, üvey, evlat edinilmiş ve koruyucu aile yanındaki çocuklar; kardeş; kayınpeder, kayınvalide, damat ve gelin dahildir. Aynı hanede yaşama şartı yoktur.

Diğer şartlar

• Bakım alan kişinin kural olarak en az 3. derece Pflegegeld alması gerekir. Reşit olmayan veya demans hastası bir yakın için 1. derece yeterlidir.
• Başlangıçtan hemen önce en az üç ay kesintisiz çalışma ilişkisi bulunmalıdır.
• İşverenle yazılı bir anlaşma yapılmalı veya yasal hak kapsamında başvuru yapılmalıdır.

Önemli: Pflegekarenz öncesinde yalnızca geringfügig istihdamınız varsa Pflegekarenzgeld ve buna bağlı hastalık ile emeklilik sigortası hakkı doğmaz.

Ne kadar sürebilir?

Pflegekarenz veya Pflegeteilzeit bir defada en az bir, en fazla üç ay için kullanılabilir; bölümlere ayrılarak kullanılamaz.

Aynı bakım alan kişi için, aynı iş ilişkisi kapsamında normal olarak yalnızca bir kez kullanılabilir. Ancak Pflegegeld derecesi en az bir derece yükselirse bir kez daha, kişi başına en fazla üç ay kullanılabilir.

• Bir yakın: 1–3 ay
• En az iki yakın: farklı dönemlerde toplam en fazla 6 ay
• Pflegegeld derecesi yükseldikten sonra: kişi başına yeniden en fazla 3 ay
• Bir kişi için toplam Pflegekarenzgeld: en fazla 12 ay

Birden fazla aile üyesi aynı kişi için bu haktan farklı dönemlerde yararlanabilir. Örneğin iki kardeş aynı ebeveyn için ayrı dönemlerde kişi başına en fazla üç ay kullanabilir; ancak destek, bir bakım alan kişi için toplam 12 ayla sınırlıdır.

İşveren anlaşması olmadan yasal hak

Beşten fazla çalışanı olan işletmelerde, Pflegekarenz veya Pflegeteilzeit için iki haftalık yasal hak bulunur. Başlangıç tarihini işverene bildirmeniz gerekir. İşveren talep ederse bir hafta içinde bakım ihtiyacını kanıtlamanız ve akrabalık ilişkisini makul şekilde göstermeniz gerekir.

Bu süre içinde uzatma konusunda anlaşma sağlanmazsa en fazla iki hafta daha hak kazanabilirsiniz; toplam süre dört haftayı geçemez. Bu dönemler, anlaşmayla kullanılabilecek azami süreden düşülür.

Akut bakım ihtiyacında Pflegekarenz talebinizi bildirirseniz, Pflegegeld işlemi kural olarak iki hafta içinde sonuçlandırılan hızlandırılmış prosedüre alınır.

Pflegekarenzgeld ne kadar?

• Pflegekarenz: Arbeitslosengeld ile aynı şekilde, günlük net gelirin %55’i; ancak en az aylık geringfügig gelir sınırı (Geringfügigkeitsgrenze) kadar.
• Pflegeteilzeit: Çalışma süresindeki azaltma oranına göre hesaplanan tutar; en az geringfügig gelir sınırının orantılı kısmı.
• AMS yardımından çıkanlar: Son alınan yardım tutarı; ancak en az aylık geringfügig gelir sınırı kadar.

Bakmakla yükümlü olunan çocuklar için Kinderzuschlag da ödenir. Kısmi süreli çalışmada temel tutar, çalışma süresi azaltılmadan önceki ortalama brüt ücret ile bu sırada alınan ücret arasındaki fark üzerinden hesaplanır; özel ödemeler dikkate alınmaz. Çalışma süresi yarıya düşürülürse destek en az aylık geringfügig gelir sınırının yarısı kadar olur.

Pflegekarenzgeld başvurularını Sozialministeriumservice değerlendirir. Desteğin alındığı dönem, ilerideki işsizlik yardımı açısından dezavantaj oluşturmaz; çünkü hak kazanma süresinin hesaplandığı dönem uzatılır.

Başvuru ne zaman yapılmalı?

1. Başlangıçtan itibaren iki ay içinde: Destek ilk günden itibaren ödenir.
2. İki aydan sonra, izin sona ermeden önce: Destek yalnızca başvuru tarihinden itibaren ödenir.
3. İzin sona erdikten sonra: Başvuru süresi geçmiş kabul edilerek reddedilir.

Yalnızca yasal hak kapsamında izin kullandıysanız ve ek bir anlaşma yapılmadıysa başvuru, izin sona ermeden ve kural olarak başlangıçtan itibaren en fazla iki ay içinde yapılmalıdır. Bu durumda ödeme geriye dönük yapılır.

Ağır hastalıkta hospice izni

Ölümcül durumdaki bir yakına refakat etmek veya ağır hasta bir çocuğa bakmak için Familienhospizkarenz ya da hospice kapsamında kısmi süreli çalışma kullanılabilir.

Bu durumda Pflegekarenzgeld tüm dönem boyunca ödenir: Ölümcül durumdaki yakına refakatte her olay için en fazla altı ay, ağır hasta çocukta ise en fazla dokuz ay.

Tamamen çalışmaya ara verilmesi hâlinde Pflegekarenzgeld’e ek olarak Familienhospizkarenz-Härteausgleich başvurusu da yapılabilir. Bu desteğin gelir sınırı 1.500 avrodur. 31 Ağustos 2026’ya kadar yapılan başvurularda sınır 1.200 avroydu. Tutar, hane büyüklüğüne göre uygulanan katsayıyla çarpılır.

Sık sorulan sorular

Bakım alan yakınımla aynı evde yaşamam gerekir mi?

Hayır. Ortak hane şartı yoktur.

Aynı ebeveyn için birden fazla kardeş başvurabilir mi?

Evet. Farklı dönemlerde kişi başına en fazla üç ay kullanılabilir. Ancak destek, aynı bakım alan kişi için toplam en fazla 12 ay ödenir.

Üç aylık süreyi birkaç parçaya bölebilir miyim?

Hayır. Pflegekarenz ve Pflegeteilzeit bölümlere ayrılarak kullanılamaz.

Bu dönemde sigorta devam eder mi?

Evet. Hastalık ve emeklilik sigortası devam eder ve primleri devlet öder. Ancak yalnızca geringfügig istihdamdan başlayan kişiler bu sigorta hakkından yararlanamaz.

Pratik olarak ne yapmalısınız?

1. Bakım alan kişinin Pflegegeld derecesini ve uygun yakınlık ilişkisini kontrol edin.
2. Çalışma sürenizi tamamen durdurmak mı yoksa azaltmak mı istediğinize karar verin.
3. İşvereninizle Pflegekarenz veya Pflegeteilzeit için yazılı anlaşma yapın; işletmede beşten fazla çalışan varsa iki haftalık yasal hakkınızı da değerlendirin.
4. Bakım ihtiyacını ve akrabalık ilişkisini istenirse sunabilmek için belgeleri hazırlayın.
5. Pflegekarenzgeld başvurusunu Sozialministeriumservice’e, mümkünse başlangıçtan itibaren iki ay içinde gönderin.
6. Başvuru ve çalışma düzenlemeleriyle ilgili güncel koşulları ilgili kurumdan teyit edin. Bu bilgiler hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Kaynak: oesterreich.gv.at