Avusturya’da Erwachsenenvertretung: Vasi ve önleyici vekâlet sistemi

Bir yetişkin psikolojik hastalık veya karar verme yetisini etkileyen benzer bir durum nedeniyle tüm işlerini artık kendisi yürütemiyorsa Avusturya’da Erwachsenenvertretung sistemi devreye girebilir. Günlük dilde vesayet olarak adlandırılan uygulamanın yerini bu sistem alır. Kişinin öz iradesini en fazla koruyan seçenek ise henüz sağlıklıyken verilen Vorsorgevollmacht yani önleyici vekâlettir.

Kısaca bilinmesi gerekenler

• Dört temsil şekli vardır: Vorsorgevollmacht, gewählte Erwachsenenvertretung, gesetzliche Erwachsenenvertretung ve gerichtliche Erwachsenenvertretung.
• Temsil istisnai bir çözümdür; 18 yaşından itibaren herkes kural olarak kendi kararlarını verir.
• Temsil atanması, işlem yapma ehliyetini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Karar verme yetisi bulunan kişi geçerli şekilde sözleşme yapmaya devam edebilir.
• Gesetzliche Erwachsenenvertretung üç yıl, gerichtliche Erwachsenenvertretung ise beş yıl sonra yenilenmezse kendiliğinden sona erer.
• Mahkeme işlemi ücretsizdir. Ancak bazı mali onaylar için en az 119 Euro mahkeme harcı alınır.

Erwachsenenvertretung ne zaman gündeme gelir?

Bu sistem, reşit bir kişinin psikolojik hastalık veya karar verme kapasitesini etkileyen benzer bir kısıtlılık nedeniyle işlerini kendisinin yürütememesi ya da zarar görme riskinin bulunması halinde düşünülebilir.

Öncelikle destek imkânları kullanılmalıdır. Aile veya başka yakın kişiler, bakım kuruluşları, engelli destek kuruluşları, sosyal hizmetler, danışma merkezleri ya da denetimli bir banka hesabı (betreutes Konto) yardımcı olabilir. Bunlar yeterli olmazsa temsil gündeme gelir.

Sosyal yardımlar hakkında Bezirkshauptmannschaft veya Magistrat bilgi verebilir. Destek seçenekleri için Erwachsenenschutzverein ile iletişime geçilebilir.

Dört temsil şekli

Bu şekillerin sıralaması aynı zamanda öncelik sırasıdır: Önce daha hafif ve kişinin öz iradesini daha fazla koruyan çözüm tercih edilir.

• Vorsorgevollmacht: Kişi henüz tamamen karar verme yetisine sahipken temsilciyi kendisi belirler. Süresi belirsizdir.
• Gewählte Erwachsenenvertretung: Kişi karar verme kapasitesi azalmış olsa da temsilci seçmenin anlamını genel hatlarıyla anlayabiliyorsa uygulanır. Süresi belirsizdir.
• Gesetzliche Erwachsenenvertretung: Kişi temsilci seçemiyor veya seçmek istemiyorsa en yakın yakınları arasındaki anlaşmayla oluşturulur. Üç yıl geçerlidir ve yenilenebilir.
• Gerichtliche Erwachsenenvertretung: Son çare olarak mahkeme tarafından atanır. Beş yıl geçerlidir ve yenilenebilir.

Bu temsil şekilleri Österreichisches Zentrales Vertretungsverzeichnis (ÖZVV) adlı Avusturya merkezi temsil siciline kaydedilir. Mahkeme tarafından atanan temsil ise atama kararının tebliğ edilmesiyle yürürlüğe girer.

Vorsorgevollmacht kim tarafından ve nasıl verilir?

Vorsorgevollmacht yalnızca kişi, belgede belirtilen konularda artık karar verme yetisine sahip olmadığında yürürlüğe girer. Vekâlet vermek için işlem yapma ehliyeti gerekir. Belge yazılı olarak bir Notar, Rechtsanwalt veya basit durumlarda, kapasite bulunması şartıyla bir Erwachsenenschutzverein önünde düzenlenebilir.

Özel malvarlığı veya hukuki uzmanlık söz konusuysa vekâlet yalnızca hukuk uzmanı önünde verilebilir. Temsilci olarak kural olarak hemen hemen her reşit kişi seçilebilir. Ancak kendi işlerini uygun şekilde yürütemeyen kişiler veya ilgili kişinin bakımını üstlenen kurumla bağımlı ilişki içinde olan kişiler, örneğin bakım evindeki bir bakıcı, temsilci olamaz.

Vekâletin yürürlüğe girmesi için Vorsorgefall adı verilen temsil durumunun tıbbi belgeyle birlikte ÖZVV’ye kaydedilmesi gerekir. Kişi karar verme yetisini yeniden kazanırsa bu durum da kaydedilir ve vekâletin etkisi askıya alınır. Vorsorgevollmacht her zaman geri alınabilir.

Gewählte ve gesetzliche Erwachsenenvertretung

Gewählte Erwachsenenvertretung

Bu seçenek zamanında Vorsorgevollmacht düzenlememiş kişiler içindir. İlgili kişinin temsilci seçmenin ne anlama geldiğini genel hatlarıyla anlaması yeterlidir. Temsilci; akraba, arkadaş veya komşu gibi güven ilişkisi bulunan herhangi bir reşit kişi olabilir.

Yazılı anlaşma Notar, Rechtsanwalt veya Erwachsenenschutzverein önünde yapılır. Ayrıca temsilcinin yalnızca ilgili kişinin onayıyla hareket etmesi, yani Mitentscheidung şartı kararlaştırılabilir.

Gesetzliche Erwachsenenvertretung

İlgili kişi artık temsilci seçemiyor veya seçmek istemiyorsa bu yola başvurulabilir. Temsilci yalnızca aşağıdaki en yakın kişilerden biri olabilir:

• Anne, baba, büyükanne veya büyükbaba
• Reşit çocuk veya torun
• Kardeş
• Yeğen
• Eş veya kayıtlı hayat partneri
• En az üç yıldır ortak hanede yaşayan hayat partneri
• Bir Erwachsenenvertreter-Verfügung belgesinde belirtilen kişi

Aile üyeleri anlaşamazsa gerichtliche Erwachsenenvertretung gündeme gelir. İlgili kişi itiraz ederse gesetzliche Erwachsenenvertretung kaydedilemez. İtiraz önceden de yapılabilir; bunun ÖZVV’ye kaydedilmesi gerekir.

Mahkeme tarafından atanan temsil ve masraflar

Mahkeme temsilciyi yalnızca son çare olarak ve sadece o sırada yürütülmesi gereken işler için atar. Süreçte Erwachsenenschutzverein tarafından yapılan Clearing, kişinin bizzat dinlenmesi ve gerektiğinde uzman görüşü alınması yer alır.

• Mahkeme işlemi: Ücretsizdir.
• Uzman görüşü: Kural olarak ilgili kişi öder. Çok düşük gelir durumunda veya işlem sona erdirildiğinde masrafı devlet karşılayabilir.
• Pflegschaftsrechnung onayı: En az 119 Euro harç alınır; muafiyet mümkün olabilir.
• Mahkeme temsilcisinin ücreti: Temel olarak net gelirin yüzde 5’idir. 15.000 Euro üzerindeki malvarlığı için aşan kısma ayrıca yüzde 2 uygulanır.
• 10.000 Euro’yu aşan bir ödemenin alınması: Bunun için mahkeme izni gerekir.

Mahkeme kararına karşı 14 gün içinde hukuki başvuru yapılabilir. Vorsorgevollmacht, gewählte Erwachsenenvertretung ve gesetzliche Erwachsenenvertretung kurulurken ortaya çıkan masraflar, işlemin Notar, Rechtsanwalt veya Erwachsenenschutzverein önünde yapılmasına göre değişir.

Temsilcinin yetkileri ve sınırları

Temsilci yalnızca kendisine verilen alanda karar alabilir ve ilgili kişinin isteklerine uygun hareket etmek zorundadır. Bu, istekleri araştırma yükümlülüğü anlamına gelir.

• Karar verme yetisi bulunan kişi tıbbi tedavi hakkında her zaman kendisi karar verir.
• Evlilik yalnızca kişisel olarak yapılabilir; temsil yoluyla evlenmek mümkün değildir.
• Herkes oy kullanabilir; temsilci atanmış olması oy kullanmaya engel değildir.
• Kalıcı olarak yurt dışına taşınmak için Vorsorgevollmacht durumunda bile mahkeme onayı gerekir.
• İlgili kişi günlük ve küçük işlemleri kendisi tamamlayabilir; işlem yaşam koşullarını aşmıyorsa geçerli olur.

Yetişkin temsilcisinin, göreve başladıktan sonraki dört hafta içinde ve ardından her yıl yaşam koşulları hakkında mahkemeye rapor göndermesi gerekir. Vorsorgevollmacht kapsamında bu raporlama zorunlu değildir.

Sık sorulan sorular

Temsilcisi olan kişi işlem yapma ehliyetini kaybeder mi?

Hayır, otomatik olarak kaybetmez. Karar verme yetisi bulunan kişi geçerli şekilde işlem yapmaya devam edebilir. İstisna, mahkemenin Genehmigungsvorbehalt yani onay şartı koymasıdır.

Arkadaş veya komşu temsilci olabilir mi?

Vorsorgevollmacht ve gewählte Erwachsenenvertretung için evet. Gesetzliche Erwachsenenvertretung kapsamında ise yalnızca belirtilen yakınlar temsilci olabilir.

Temsil ne zaman sona erer?

İlgili kişinin veya temsilcinin ölümüyle, mahkeme kararıyla ya da geri alma veya istifanın kaydedilmesiyle sona erebilir. Gesetzliche Erwachsenenvertretung üç yıl, gerichtliche Erwachsenenvertretung ise beş yıl sonra yenilenmezse kendiliğinden sona erer.

Temsilci ilgili kişiyle ne sıklıkta görüşmelidir?

Temsilci yalnızca hukuki veya malvarlığı işlemleri yürütmüyorsa, genel olarak en az ayda bir kez ilgili kişiyle yüz yüze görüşmelidir.

Uygulamada izlenebilecek adımlar

1. Öncelikle aile, sosyal hizmet, bakım kuruluşları veya betreutes Konto gibi destek seçeneklerini değerlendirin.
2. Duruma uygun çözümü belirlemek için Erwachsenenschutzverein, Bezirkshauptmannschaft veya Magistrat’tan bilgi alın.
3. Kişi hâlâ işlem yapma ehliyetine sahipse Vorsorgevollmacht düzenlenmesini değerlendirin.
4. Belgeyi Notar, Rechtsanwalt veya uygun durumlarda Erwachsenenschutzverein önünde yazılı olarak hazırlatın.
5. Vorsorgefall ortaya çıkarsa gerekli tıbbi belgeyle ÖZVV kaydını yaptırın.
6. Mahkeme temsilcisi gerekiyorsa ilgili kişinin dinlenmesi, Clearing süreci ve olası uzman görüşü için hazırlıklı olun.
7. Hukuki veya mali sonuçları olan somut bir durumda Notar, Rechtsanwalt ya da başka bir uzman kişiden danışmanlık alın.

Not: Bu bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kullanım sorumluluğu okuyucuya aittir.

Kaynak: oesterreich.gv.at