Застапување на возрасни и полномошно однапред во Австрија: како функционира Erwachsenenvertretung

Кога полнолетно лице поради психичка болест или слична состојба повеќе не може самостојно да ги уредува сите свои работи, во Австрија се применува системот на застапување на возрасни (Erwachsenenvertretung). Тој го заменува она што во секојдневниот говор често се нарекува старателство. Најголема самостојност обично обезбедува полномошното однапред (Vorsorgevollmacht), дадено додека лицето сè уште е способно да донесува одлуки.

Накратко

• Постојат четири форми: Vorsorgevollmacht, избрано, законско и судско застапување на возрасни.
• Застапувањето е исклучок: од 18 години секој во основа одлучува сам за себе.
• Застапувањето автоматски не ја ограничува способноста за склучување правни работи. Лицето што е способно да одлучува може и понатаму валидно да склучува договори.
• Законското застапување престанува по три години, а судското по пет години, ако не биде обновено.
• Судската постапка е бесплатна, но за одредени финансиски одобренија се плаќа судска такса од најмалку 119 евра.

Кога доаѓа предвид Erwachsenenvertretung?

Застапувањето може да биде потребно кога полнолетно лице поради психичка болест или слично ограничување што ја засега способноста за одлучување повеќе не може само да ги уредува сите свои работи или постои опасност да претрпи штета.

Најнапред треба да се искористат можностите за поддршка. Помош може да дадат семејството, блиски лица, установи за нега, организации за лица со попреченост, социјални служби, советувалишта или надгледувана банкарска сметка (betreutes Konto). Само ако тоа не е доволно, се разгледува формално застапување.

За социјалните услуги може да се информирате кај окружната управа (Bezirkshauptmannschaft или Magistrat), а за можностите за поддршка кај здружение за заштита на возрасни (Erwachsenenschutzverein).

Четирите форми на едно место

Редоследот на формите е истовремено и нивен приоритет: прво се применува решението што е поблаго и што остава најмногу простор за самостојност.

• Полномошно однапред (Vorsorgevollmacht): го дава самото лице додека целосно може да одлучува; важи неопределено време.
• Избрано застапување на возрасни (gewählte Erwachsenenvertretung): лицето го избира застапникот иако способноста за одлучување му е намалена; важи неопределено време.
• Законско застапување на возрасни (gesetzliche Erwachsenenvertretung): се договараат најблиските роднини; важи три години и може да се обнови.
• Судско застапување на возрасни (gerichtliche Erwachsenenvertretung): го определува судот; важи пет години и може да се обнови.

Сите форми, освен судското застапување, се евидентираат во австрискиот централен регистар за застапување (Österreichisches Zentrales Vertretungsverzeichnis, ÖZVV). Судското застапување стапува во сила со доставувањето на судското решение за назначување.

Полномошно однапред: кој може да го даде и како?

Vorsorgevollmacht стапува во сила дури кога лицето повеќе не може да одлучува за работите опфатени со полномошното. За негово давање е потребна способност за склучување правни работи. Полномошното мора да биде во писмена форма и да се даде пред нотар (Notar), адвокат (Rechtsanwalt) или, во едноставни случаи и зависно од слободните капацитети, пред здружение за заштита на возрасни.

Кога се работи за посебен имот или потребно е правно стручно знаење, полномошното може да се даде само пред правен професионалец.

Полномошник може да биде речиси секое полнолетно лице. Исклучок се лицата кои самите не можат соодветно да ги уредуваат своите работи или се во зависна положба од установата што се грижи за лицето, на пример негувател во дом.

За полномошното да стапи во сила, настанувањето на таканаречениот „случај за застапување“ (Vorsorgefall) мора да се запише во ÖZVV, врз основа на лекарска потврда. Ако лицето повторно ја стекне способноста за одлучување, и тоа треба да се запише, а дејството на полномошното мирува. Полномошното може да се отповика во секое време.

Избрано и законско застапување

Избрано застапување (gewählte Erwachsenenvertretung)

Оваа форма е наменета за лица кои не подготвиле полномошно навреме. Доволно е лицето во основа да разбира што значи избор на застапник. Застапник може да биде полнолетно лице од доверба, како роднина, пријател или сосед.

Потребен е писмен договор пред нотар, адвокат или Erwachsenenschutzverein. Може да се договори застапникот да постапува само со согласност на лицето (Mitentscheidung).

Законско застапување (gesetzliche Erwachsenenvertretung)

Оваа форма се применува кога лицето повеќе не може или не сака да избере застапник. Застапник може да биде само најблизок роднина:

• родител или баба и дедо;
• полнолетно дете или внук;
• брат или сестра;
• внука или внук од брат или сестра;
• сопружник или регистриран партнер;
• партнер со кој лицето живее во заедничко домаќинство најмалку три години;
• лице наведено во изјава за определување застапник (Erwachsenenvertreter-Verfügung).

Ако семејството не може да постигне договор, следува судско застапување. Ако засегнатото лице се спротивстави, законското застапување не може да се запише. Спротивставувањето може да се даде и однапред, со запишување во ÖZVV.

Судско застапување и трошоци

Судот назначува застапник само како последна можност и само за конкретните работи што треба да се уредат. Постапката вклучува проверка од Erwachsenenschutzverein (Clearing), лично сослушување и, доколку е потребно, стручно мислење.

• Судска постапка: бесплатна.
• Стручно мислење: го плаќа засегнатото лице. Кај многу ниски приходи или при запирање на постапката, трошокот го презема државата.
• Одобрување на старателската пресметка (Pflegschaftsrechnung): судска такса од најмалку 119 евра; можно е ослободување.
• Надомест на судскиот застапник: во основа 5% од нето-приходот, а кај имот над 15.000 евра дополнително 2% од износот над таа граница.
• Примање исплата над 10.000 евра: можно е само со судско овластување.

Против судското решение може да се поднесе правен лек во рок од 14 дена. Трошокот за создавање на Vorsorgevollmacht, избрано или законско застапување зависи од тоа дали постапката се спроведува кај нотар, адвокат или здружение.

Кои се овластувањата на застапникот?

Застапникот смее да одлучува само во рамките на своите овластувања и мора да постапува според желбите на засегнатото лице. Тој има обврска да ги утврди и земе предвид желбите на лицето.

• Лице што може да одлучува секогаш само одлучува за медицинскиот третман.
• Брак може да се склучи само лично; застапување не е можно.
• Секој може да гласа лично, дури и ако има застапник.
• За трајно преселување во странство секогаш е потребно судско одобрение, дури и при Vorsorgevollmacht.
• Лицето може самото да склучува секојдневни помали правни работи ако ги извршило и тие не ги надминуваат неговите животни околности.

Кога застапникот на возрасно лице не се занимава исклучиво со правни или имотни работи, на почетокот мора да достави извештај до судот во рок од четири недели, а потоа еднаш годишно да известува за животните околности. Кај Vorsorgevollmacht оваа обврска не постои.

Чести прашања

Дали лицето со застапник автоматски ја губи деловната способност?

Не. Лицето што може да одлучува и понатаму може валидно да склучува правни работи. Исклучок постои ако судот определил задршка на одобрение (Genehmigungsvorbehalt).

Дали застапник може да биде пријател или сосед?

Да, кај Vorsorgevollmacht и кај избраното застапување. Кај законското застапување можат да бидат само наведените роднини и други лица што ги исполнуваат законските услови.

Кога престанува застапувањето?

Застапувањето престанува со смртта на засегнатото лице или на застапникот, со судско решение, како и со запишано отповикување или откажување. Законската форма автоматски истекува по три години, а судската по пет години.

Колку често застапникот треба да се среќава со засегнатото лице?

Ако не се занимава исклучиво со правни или имотни работи, вообичаено треба лично да се среќава со лицето најмалку еднаш месечно.

Практични чекори

1. Размислете кои работи би требало да ги уредува друго лице во случај на губење на способноста за одлучување.
2. Додека сè уште сте целосно способни за одлучување, подгответе Vorsorgevollmacht со лице од доверба.
3. За составувањето обратете се кај Notar, Rechtsanwalt или Erwachsenenschutzverein, зависно од сложеноста на случајот.
4. Побарајте запис во Österreichisches Zentrales Vertretungsverzeichnis (ÖZVV) и чувајте ги документите на достапно место.
5. Ако поддршката од семејството, службите или betreutes Konto не е доволна, информирајте се кај Bezirkshauptmannschaft, Magistrat или Erwachsenenschutzverein.
6. Кај судска постапка внимателно следете ги роковите; против решението правниот лек се поднесува во рок од 14 дена.

Важно: Овој текст е информативен и не претставува правен, медицински или друг професионален совет. За конкретен случај обратете се кај адвокат, нотар, правен или здравствен професионалец.

Извор: oesterreich.gv.at