Erwachsenenvertretung në Austri: kujdestaria dhe Vollmacht paraprake

Kur një person madhor, për shkak të një sëmundjeje psikike ose një kufizimi të ngjashëm, nuk mund t’i menaxhojë më vetë të gjitha çështjet, në Austri zbatohet sistemi i përfaqësimit të të rriturve (Erwachsenenvertretung). Ky sistem zëvendëson atë që në gjuhën e përditshme quhet kujdestari. Zgjidhja që ruan më shumë vetëvendosjen është përgatitja e një autorizimi paraprak (Vorsorgevollmacht) kur personi ende ka aftësi të plotë vendimmarrëse.

Çfarë duhet të dini shkurt

• Ekzistojnë katër forma: Vorsorgevollmacht, gewählte Erwachsenenvertretung, gesetzliche Erwachsenenvertretung dhe gerichtliche Erwachsenenvertretung.
• Përfaqësimi është përjashtim: nga mosha 18 vjeç, çdo person vendos në parim vetë.
• Përfaqësimi nuk e kufizon automatikisht aftësinë për të lidhur marrëveshje. Personi që ka aftësi vendimmarrëse mund të lidhë ende kontrata të vlefshme.
• Gesetzliche Erwachsenenvertretung përfundon pas tre vjetësh, ndërsa gerichtliche Erwachsenenvertretung pas pesë vjetësh, nëse nuk rinovohen.
• Procedura gjyqësore është pa pagesë, por për miratime financiare mund të ketë tarifë gjyqësore prej të paktën 119 eurosh.

Kur mund të nevojitet Erwachsenenvertretung?

Përfaqësimi mund të merret në konsideratë kur një person madhor, për shkak të një sëmundjeje psikike ose një kufizimi të ngjashëm që ndikon në aftësinë për të vendosur, nuk mund t’i menaxhojë më vetë të gjitha çështjet ose rrezikon të pësojë dëm.

Fillimisht duhet të përdoren mundësitë e mbështetjes. Ndihmë mund të ofrojnë familjarët, persona të tjerë të afërt, institucionet e kujdesit, organizatat për personat me aftësi të kufizuara, shërbimet sociale, qendrat këshilluese ose një llogari bankare e mbikëqyrur (betreutes Konto). Vetëm kur këto masa nuk mjaftojnë, merret në konsideratë përfaqësimi.

Për informacion rreth ndihmës sociale mund të kontaktoni Bezirkshauptmannschaft ose Magistrat. Për mundësitë e mbështetjes mund të drejtoheni te një Erwachsenenschutzverein.

Katër format e përfaqësimit

Renditja e mëposhtme tregon edhe përparësinë: fillimisht duhet zgjedhur zgjidhja më e butë dhe ajo që ruan më shumë vetëvendosjen.

1. Vorsorgevollmacht – autorizimi paraprak

• Jepet nga vetë personi kur ka ende aftësi të plotë vendimmarrëse.
• Hyn në fuqi vetëm kur personi nuk mund të vendosë më për çështjet e përcaktuara në autorizim.
• Është e vlefshme për një periudhë të pacaktuar.

2. Gewählte Erwachsenenvertretung – përfaqësimi i zgjedhur

• Personi e zgjedh përfaqësuesin edhe pse aftësia e tij vendimmarrëse është tashmë e kufizuar.
• Duhet të kuptojë të paktën në vija të përgjithshme se çfarë do të thotë të zgjedhësh një përfaqësues.
• Përfaqësues mund të jetë një i afërm madhor, mik ose fqinj me të cilin ekziston marrëdhënie besimi.
• Mund të përcaktohet që përfaqësuesi të veprojë vetëm me miratimin e personit (Mitentscheidung).

3. Gesetzliche Erwachsenenvertretung – përfaqësimi ligjor

• Përdoret kur personi nuk mund ose nuk dëshiron të zgjedhë vetë një përfaqësues.
• Mund të jetë përfaqësues vetëm një nga të afërmit më të ngushtë të përcaktuar me ligj.
• Vlen për tre vjet dhe mund të rinovohet.

4. Gerichtliche Erwachsenenvertretung – përfaqësimi gjyqësor

• Gjykata e cakton përfaqësuesin vetëm si mjet të fundit.
• Ai caktohet vetëm për çështjet që duhet të trajtohen.
• Vlen për pesë vjet dhe mund të rinovohet.

Tre format e para regjistrohen në regjistrin qendror austriak të përfaqësimit, Österreichisches Zentrales Vertretungsverzeichnis (ÖZVV). Përfaqësimi gjyqësor hyn në fuqi me dorëzimin e vendimit të gjykatës për caktimin e tij.

Si jepet Vorsorgevollmacht?

Për të dhënë një Vorsorgevollmacht duhet të keni aftësi për të lidhur marrëveshje. Autorizimi duhet të jetë me shkrim dhe mund të jepet para një noteri (Notar), avokati (Rechtsanwalt) ose, në raste të thjeshta dhe nëse ka kapacitet të lirë, para një Erwachsenenschutzverein. Kur përfshihet pasuri e veçantë ose kërkohet njohuri juridike, autorizimi mund të jepet vetëm para një profesionisti juridik.

Si i autorizuar mund të caktohet pothuajse çdo person madhor. Përjashtohen personat që nuk janë vetë në gjendje t’i menaxhojnë siç duhet çështjet e tyre ose që janë në marrëdhënie varësie me institucionin që kujdeset për personin, për shembull një kujdestar në një institucion.

Që autorizimi të hyjë në fuqi, shfaqja e të ashtuquajturit rast i përfaqësimit (Vorsorgefall) duhet të regjistrohet në ÖZVV, së bashku me një vërtetim mjekësor. Nëse personi e rifiton aftësinë vendimmarrëse, edhe kjo duhet të regjistrohet dhe vlefshmëria e autorizimit pezullohet. Vorsorgevollmacht mund të revokohet në çdo kohë.

Kush mund të jetë përfaqësues ligjor?

Në kuadër të gesetzliche Erwachsenenvertretung, përfaqësues mund të jenë prindi, gjyshi ose gjyshja, fëmija madhor ose nipi/mbesa, vëllai ose motra, nipi ose mbesa nga vëllai/motra, bashkëshorti, partneri i regjistruar, partneri që ka jetuar të paktën tre vjet në të njëjtën banesë, si dhe personi i përmendur në një deklaratë për caktimin e përfaqësuesit (Erwachsenenvertreter-Verfügung).

Nëse familjarët nuk arrijnë marrëveshje, mund të vijojë përfaqësimi gjyqësor. Nëse personi kundërshton, përfaqësimi ligjor nuk mund të regjistrohet. Kundërshtimi mund të bëhet edhe paraprakisht dhe të regjistrohet në ÖZVV.

Procedura gjyqësore dhe kostot

Procedura e gjykatës përfshin sqarimin nga një Erwachsenenschutzverein (Clearing), dëgjimin personal të personit dhe, kur është e nevojshme, një ekspertizë.

• Procedura gjyqësore: pa pagesë.
• Ekspertiza: zakonisht paguhet nga personi në fjalë; kur të ardhurat janë shumë të ulëta ose procedura përfundon, pagesa mund të merret përsipër nga shteti.
• Miratimi i llogarisë së kujdestarisë (Pflegschaftsrechnung): tarifë gjyqësore prej të paktën 119 eurosh; përjashtimi nga tarifa është i mundur.
• Pagesa e përfaqësuesit gjyqësor: në parim 5% e të ardhurave neto dhe, për pasuri mbi 15.000 euro, 2% shtesë për pjesën që tejkalon këtë shumë.
• Marrja e pagesave mbi 10.000 euro: lejohet vetëm me autorizim të gjykatës.

Kundër vendimit mund të paraqitet ankesë brenda 14 ditësh. Kostot e krijimit të Vorsorgevollmacht, gewählte Erwachsenenvertretung dhe gesetzliche Erwachsenenvertretung varen nga vendi ku kryhet procedura: te noteri, avokati ose shoqata për mbrojtjen e të rriturve.

Çfarë mund të bëjë përfaqësuesi?

Përfaqësuesi mund të vendosë vetëm brenda kompetencave të tij dhe duhet të veprojë sipas dëshirave të personit. Ai ka detyrimin të zbulojë dhe të marrë parasysh vullnetin e personit.

• Personi që ka aftësi vendimmarrëse vendos vetë për trajtimin mjekësor.
• Martesa mund të lidhet vetëm personalisht; përfaqësimi nuk është i mundur.
• Çdo person mund të votojë, edhe kur ka një përfaqësues.
• Për një zhvendosje të përhershme jashtë vendit kërkohet gjithmonë miratimi i gjykatës, edhe kur ekziston Vorsorgevollmacht.
• Personi mund të kryejë vetë veprime të vogla të përditshme, nëse i përfundon ato dhe ato nuk tejkalojnë kushtet e tij të jetesës.

Kur përfaqësuesi nuk merret vetëm me çështje juridike ose administrim pasurie, duhet t’i dërgojë gjykatës një raport mbi kushtet e jetesës brenda katër javësh nga fillimi dhe më pas çdo vit. Për Vorsorgevollmacht ky raport nuk është i detyrueshëm.

Pyetje të shpeshta

A e humb automatikisht aftësinë për të lidhur marrëveshje personi që ka përfaqësues?

Jo. Personi që ka aftësi vendimmarrëse mund të lidhë ende marrëveshje të vlefshme. Përjashtim bëhet kur gjykata ka vendosur një rezervë miratimi (Genehmigungsvorbehalt).

A mund të jetë përfaqësues një mik ose fqinj?

Po, në rastin e Vorsorgevollmacht dhe gewählte Erwachsenenvertretung. Në gesetzliche Erwachsenenvertretung mund të caktohen vetëm të afërmit e përcaktuar.

Kur përfundon përfaqësimi?

Përfaqësimi përfundon me vdekjen e personit ose të përfaqësuesit, me vendim gjyqësor, si dhe kur regjistrohet revokimi ose dorëheqja. Forma ligjore skadon pas tre vjetësh, ndërsa forma gjyqësore pas pesë vjetësh, nëse nuk rinovohet.

Sa shpesh duhet të takohet përfaqësuesi me personin?

Nëse nuk merret vetëm me çështje juridike ose administrim pasurie, zakonisht duhet të takohet personalisht të paktën një herë në muaj.

Hapat praktikë

1. Vlerësoni nëse mbështetja nga familja, shërbimet sociale, institucionet e kujdesit ose një betreutes Konto mjafton.
2. Nëse ende keni aftësi të plotë vendimmarrëse, shqyrtoni përgatitjen e një Vorsorgevollmacht.
3. Zgjidhni një person të besueshëm dhe përcaktoni qartë çështjet për të cilat mund të veprojë.
4. Drejtohuni te një Notar, Rechtsanwalt ose Erwachsenenschutzverein për hartimin dhe regjistrimin e dokumentit.
5. Nëse përfaqësimi është tashmë i nevojshëm, informohuni te Bezirkshauptmannschaft, Magistrat, Erwachsenenschutzverein ose gjykata kompetente.
6. Mbani parasysh afatet: tre vjet për gesetzliche Erwachsenenvertretung, pesë vjet për gerichtliche Erwachsenenvertretung dhe 14 ditë për ankesën kundër vendimit.

Shënim: Ky artikull bazohet në informacionet e publikuara në internet dhe nuk përbën këshillim juridik ose mjekësor. Për një rast konkret, drejtohuni te një avokat, noter, profesionist shëndetësor ose këshilltar tjetër kompetent.

Burimi: oesterreich.gv.at