Avusturya’da 2026’da malullük ve iş göremezlik aylığı

Sağlık nedenleriyle uzun süre çalışamıyorsanız Avusturya’da ilk adım genellikle emeklilik değil, rehabilitasyondur. Başvuru; çalışma durumunuza, yaşınıza, sigorta sürelerinize ve iş göremezliğin kalıcı olup olmadığına göre değerlendirilir.

Almanca terimler ne anlama geliyor?

Avusturya hukukunda aynı duruma ilişkin kullanılan terim, yaptığınız işe göre değişebilir:

• İşçiler: Invalidität (malullük), aylık türü Invaliditätspension.
• Çalışanlar (Angestellte): Berufsunfähigkeit (meslekte çalışamama), aylık türü Berufsunfähigkeitspension.
• Serbest çalışanlar ve çiftçiler: Erwerbsunfähigkeit (kazanç sağlayacak işte çalışamama), aylık türü Erwerbsunfähigkeitspension. İlgili yasalar GSVG ve BSVG’dir.

İşçiler ve çalışanlar bakımından temel düzenleme ASVG’dir.

Malullük aylığı için kimler başvurabilir?

Genel olarak aşağıdaki şartların birlikte karşılanması gerekir:

• Çalışma gücü veya kazanç elde etme kapasitesi azalmış olmalıdır.
• Gerekli bekleme süresi (Wartezeit) tamamlanmış olmalıdır.
• Mesleki rehabilitasyon hakkı bulunmamalı ya da rehabilitasyon makul ve beklenebilir olmamalıdır.
• Yaşlılık aylığı şartları henüz oluşmamış olmalıdır. Korridorpension bunun istisnasıdır.

Çalışma gücündeki azalma tıbbi muayene ile belirlenir. İşçiler ve çalışanlar, benzer eğitim ve niteliklere sahip sağlıklı bir kişiye kıyasla çalışma güçleri yarıdan daha fazla azalmışsa malul kabul edilir.

Mesleki koruma ve yaşa bağlı özel kurallar

Mesleki koruma (Berufsschutz), son 15 yıl içinde en az 90 ay zorunlu sigorta kapsamında eğitim alınmış veya öğrenilmiş bir meslekte ya da çalışan olarak çalışılmışsa geçerlidir. Bu süre 7,5 yıla karşılık gelir.

50 yaşından sonra ayrıca özel bir mağduriyet kuralı (Härtefallregelung) uygulanabilir. Örneğin en az 12 ay doğrudan önce işsizlik ve toplam 360 sigorta ayı, bunun 240 ayının prim ödenmiş ay olması gibi şartlar aranabilir.

60 yaşından sonra faaliyet koruması (Tätigkeitsschutz) uygulanır. Buna göre sağlık durumu, son 180 ayın en az 120 ayında yapılan işi sürdürmeyi engelliyorsa koruma söz konusu olabilir.

Serbest çalışanlar ve çiftçiler için kazanç elde edememe değerlendirmesinde yaşa göre farklı kurallar vardır.

Aylıktan önce rehabilitasyon

Başvuru öncelikle rehabilitasyon başvurusu olarak ele alınır. Amaç, kişinin yeniden çalışma hayatına dönmesini sağlamaktır. Mesleki rehabilitasyon, kişiyi önemli ölçüde daha düşük bir eğitim veya nitelik seviyesindeki işe yönlendirecekse, bu tür bir yeniden eğitim yalnızca kişinin onayıyla yapılabilir.

Rehabilitasyon süresince, temel olarak emeklilik aylığı tutarında geçici ödeme (Übergangsgeld) yapılır.

1 Ocak 1964 ve sonrasında doğanlar

İşçi veya çalışan olarak 1 Ocak 1964 ve sonrasında doğan kişilerde, geçici durumlarda belirli süreli aylık yerine aşağıdaki ödemeler uygulanır:

• Rehabilitasyon ödemesi (Rehabilitationsgeld): Geçici iş göremezliğin en az altı ay sürmesi bekleniyorsa ÖGK tarafından ödenir. Buna vaka yönetimi (Case-Management) eşlik eder ve durum en geç bir yıl sonra yeniden incelenir.
• Yeniden eğitim ödemesi (Umschulungsgeld): Mesleki rehabilitasyon makul ve beklenebilir ise AMS tarafından ödenir. Bu ödeme için AMS’ye dört hafta içinde başvurulmalıdır; aksi halde ödeme yalnızca başvuru tarihinden itibaren yapılır.

1 Ocak 1964’ten önce doğanlarda, kalıcı olmayan durumlarda en fazla iki yıl süreli aylık bağlanabilir. Başvuru üzerine süre uzatılabilir. Uzatma talebi, aylığın sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılırsa ödeme arasında kesinti olmaz.

Gerekli sigorta süresi (Wartezeit)

Aylığın başlangıç tarihindeki (Stichtag) sigorta koşulları genel olarak şöyledir:

• En az 180 ay prim ödeme süresi (15 yıl) veya
• En az 300 ay sigorta süresi (25 yıl).
• 50. doğum gününden önce: Son 120 takvim ayı içinde 60 sigorta ayı.
• İş göremezlik 27. doğum gününden önce başlamışsa: En az 6 sigorta ayı.

50 yaşından sonra beş yıllık süre, her ek yaş ayı için bir ay artar; en fazla 180 aya kadar çıkabilir. İncelenen dönem de her ay için iki ay uzar; üst sınır 360 aydır. Örneğin 52 yaşında aylık bağlanacak bir kişinin son 168 takvim ayı içinde 84 sigorta ayına sahip olması gerekir.

İş göremezlik iş kazası, meslek hastalığı veya Bundesheer bünyesindeki hizmet kazasından kaynaklanıyorsa bekleme süresi aranmaz. Okul ve eğitim dönemleri, bunlar için prim ödenmişse sigorta süresine dahil edilir.

2026’da aylıkla birlikte ne kadar kazanılabilir?

Çalışma geliri 2026’da aylık 551,10 avroluk düşük gelir sınırını (Geringfügigkeitsgrenze) aşmıyorsa aylık tutarı değişmez.

Gelir bu sınırı aşarsa ve brüt aylık ile çalışma geliri toplamı 1.599,99 avroyu geçerse yalnızca kısmi aylık (Teilpension) ödenir:

• 1.599,99 avronun üzerinde, 2.400,09 avroya kadar: aylığın %30’u azaltılır.
• 2.400,09 avronun üzerinde, 3.199,99 avroya kadar: aylığın %40’ı azaltılır.
• 3.199,99 avronun üzerinde: aylığın %50’si azaltılır.

Kesinti, elde edilen çalışma gelirinden ve aylığın artış tutarının (Steigerungsbetrag) %50’sinden fazla olamaz.

Çocuklar için aylık 29,07 avro Kinderzuschuss ödenir. Bu ek ödeme 13. ve 14. aylık ödemeleriyle birlikte de yapılır.

Nereye ve nasıl başvurulur?

Başvuru, yetkili emeklilik sigortası kurumuna (Pensionsversicherungsträger) yapılır. Resmî başvuru formu kullanılmalı ve mevcut tıbbi raporlar mümkünse eklenmelidir. Form kullanılmadan yapılan başvurularda formun daha sonra tamamlanması genellikle istenir.

Başvuru elektronik olarak ID Austria veya EU-Login ile de gönderilebilir.

Sigorta kurumu bir karar (Bescheid) verir. Olumsuz karara karşı, kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde yetkili iş ve sosyal mahkemesinde (Arbeits- und Sozialgericht) dava açılabilir.

Sık sorulan sorular

Bağlanmış aylık geri alınabilir mi?

Evet. Sağlık durumunda önemli bir iyileşme olursa aylık geri alınabilir. Erkeklerde 65 yaşından, kadınlarda ise kademeli olarak yükselen yaşlılık aylığı yaşına ulaşıldıktan sonra aylık geri alınamaz; bu aşamada yaşlılık aylığına geçiş talep edilebilir.

Aylık hangi tarihten itibaren ödenir?

Genellikle Stichtag tarihinden itibaren ödenir. Ancak en erken, iş göremezliğe neden olan faaliyetin sona ermesinden sonraki gün başlayabilir. Pflegegeld’in 3. veya daha yüksek derecesi alınıyorsa faaliyete devam edilmesi istisna olarak mümkündür.

Yalnızca iş göremezlik tespiti istenebilir mi?

Evet. Malullük, meslekte çalışamama veya kazanç elde edememe durumunun bulunup bulunmadığı ayrı bir başvuruyla tespit ettirilebilir. Bu işlem, rehabilitasyon olasılığının değerlendirilmesine hizmet eder.

60 yaşından önce aylığa ayrılma nasıl hesaplanır?

Stichtag tarihi 60. doğum gününden önceyse ve 469’dan az sigorta ayı kazanılmışsa, Stichtag ile 60. doğum günü arasındaki aylar sigorta ayı olarak dikkate alınır. Bu uygulama en fazla 469 aya kadar geçerlidir.

Pratik olarak ne yapmalısınız?

1. Çalışma gücünüzü etkileyen tüm tıbbi raporları ve tedavi belgelerini toplayın.
2. Sigorta aylarınızı ve prim ödeme sürelerinizi kontrol edin.
3. Başvuruyu yetkili Pensionsversicherungsträger kurumuna resmî formla yapın.
4. 1964 veya sonrasında doğduysanız Rehabilitationsgeld ve Umschulungsgeld seçeneklerini; gerekiyorsa ÖGK ve AMS süreçlerini ayrıca inceleyin.
5. Bescheid olumsuzsa, tebliğ tarihini not edin ve üç aylık dava süresini kaçırmayın.

Bu bilgiler genel amaçlıdır ve hukuki ya da tıbbi danışmanlık yerine geçmez. Kişisel durumunuz için bir avukata, hukuk uzmanına, sağlık uzmanına veya iş ve sosyal güvenlik danışmanına başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at