Zarejestrowany związek partnerski w Austrii: zawarcie, warunki i rozwiązanie

W Austrii obok małżeństwa funkcjonuje zarejestrowany związek partnerski (eingetragene Partnerschaft), który tworzy formalne ramy dla trwałego wspólnego życia. Poniżej przedstawiamy zasady obowiązujące w 2026 roku: kto może zawrzeć taki związek, jak wygląda procedura oraz co dzieje się po jego rozwiązaniu.

Najważniejsze informacje

• Zarejestrowany związek partnerski mogą zawrzeć dwie osoby, niezależnie od ich płci.
• Związek zawiera się w urzędzie stanu cywilnego (Standesamt), przy jednoczesnej i osobistej obecności obu osób.
• Małżeństwa nie można po prostu przekształcić w zarejestrowany związek partnerski ani odwrotnie. Najpierw istniejący związek musi zostać rozwiązany przez sąd.
• Rozwiązanie za porozumieniem stron jest możliwe, gdy wspólne pożycie ustało co najmniej pół roku wcześniej.
• Po rozwiązaniu związku poprzednie nazwisko nie wraca automatycznie. Trzeba złożyć osobny wniosek.

Czym jest zarejestrowany związek partnerski?

Zarejestrowany związek partnerski to wspólnota życia przeznaczona do trwałego funkcjonowania, z którą wiążą się wzajemne prawa i obowiązki. W Austrii mogą ją zawrzeć dwie osoby niezależnie od płci.

Między małżeństwem a zarejestrowanym związkiem partnerskim nie ma automatycznego „przejścia”. Jeśli małżonkowie chcą zawrzeć zarejestrowany związek partnerski albo partnerzy chcą się pobrać, najpierw istniejący związek musi zostać rozwiązany przez sąd.

Podstawą prawną jest eingetragene Partnerschaft-Gesetz (EPG).

Kto może zawrzeć zarejestrowany związek partnerski?

Muszą być spełnione następujące warunki:

• pełnoletność (Volljährigkeit),
• zdolność do zawarcia partnerstwa (Partnerschaftsfähigkeit),
• żadna z osób nie pozostaje w małżeństwie,
• żadna z osób nie pozostaje w innym zarejestrowanym związku partnerskim,
• osoby nie są krewnymi w linii prostej ani krewnymi bocznymi do czwartego stopnia,
• między osobami nie istnieje stosunek przysposobienia (Adoptivverhältnis).

Do wyłączonego kręgu pokrewieństwa należą między innymi rodzice i dzieci, dziadkowie i wnuki, rodzeństwo, wujowie, ciotki oraz kuzyni. Dotyczy to również przyrodniego rodzeństwa.

Uwaga: Zawarcie zarejestrowanego związku partnerskiego pod przymusem jest w Austrii karalne i może być przedmiotem postępowania sądowego.

Jak wygląda zawarcie związku?

Procedura składa się zasadniczo z dwóch etapów:

1. Postępowanie wstępne: przed zawarciem związku, podczas ustnego posiedzenia i na podstawie przedłożonych dokumentów sprawdza się, czy osoby spełniają warunki. Sporządzany jest protokół.
2. Dzień zawarcia związku: obie osoby muszą pojawić się jednocześnie i osobiście w Standesamt. Urzędnik stanu cywilnego pyta każdą osobę osobno i kolejno, czy chce zawrzeć związek. Po odpowiedzi twierdzącej ogłasza, że osoby zostały prawnie połączone jako partnerzy.

Standardowo obecnych jest dwóch świadków. Na życzenie wystarczy jeden świadek albo można zawrzeć związek bez świadków. Związek powstaje z chwilą sporządzenia protokołu.

Ceremonia może odbyć się również poza pomieszczeniami urzędu stanu cywilnego, jeśli wybrane miejsce jest odpowiednie i godne tej okazji.

Jakie dokumenty są potrzebne i ile to kosztuje?

Wymagane dokumenty są takie same jak przy zgłoszeniu zamiaru zawarcia małżeństwa (Anmeldung zur Eheschließung). Informacji o opłatach udziela właściwy Standesamt; konkretna kwota nie jest podana.

Jeżeli nie zgadzasz się z decyzją urzędu stanu cywilnego, możesz złożyć skargę do sądu administracyjnego kraju związkowego (Landesverwaltungsgericht). Skargę należy złożyć w ciągu czterech tygodni za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Jak rozwiązać zarejestrowany związek partnerski?

Związek może zakończyć się za porozumieniem stron, na podstawie pozwu sądowego albo wskutek śmierci jednej z osób. Właściwy jest sąd rejonowy (Bezirksgericht), na którego obszarze znajduje się lub znajdowało się ostatnie wspólne miejsce zwykłego pobytu partnerów.

• Rozwiązanie za porozumieniem stron: obie osoby uznają, że związek uległ trwałemu i nieodwracalnemu rozkładowi, oraz uzgadniają kwestie sporne. Wspólne pożycie musi być zakończone co najmniej od pół roku.
• Pozew z powodu winy: druga osoba dopuściła się poważnego naruszenia obowiązków, na przykład przemocy fizycznej lub spowodowała poważne cierpienie psychiczne. Pozew trzeba wnieść najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od uzyskania informacji o przyczynie.
• Pozew z powodu rozkładu pożycia: wspólne gospodarstwo domowe zostało zakończone co najmniej 3 lata wcześniej.

Rozwiązanie za porozumieniem stron

Wniosek składają obie osoby wspólnie. Muszą uzgodnić kwestie utrzymania (Unterhalt) oraz roszczeń majątkowych. Jeśli mają wspólne małoletnie dzieci, porozumienie powinno obejmować także władzę rodzicielską (Obsorge), alimenty oraz prawo do kontaktów z dziećmi.

Wniosek można złożyć ustnie do protokołu podczas dnia przyjęć sądu (Amtstag). Dostępny jest również odpowiedni formularz. Do postępowania stosuje się zasady dotyczące rozwodu za porozumieniem stron.

Rozwiązanie na podstawie pozwu

Jeśli związek uległ nieodwracalnemu rozkładowi z powodu zachowania drugiej osoby, można wnieść pozew. Jeżeli osoba pokrzywdzona wybaczyła dane zachowanie, wniesienie pozwu z tego powodu nie jest już możliwe.

Pozew może zostać wniesiony również z powodu rozkładu wynikającego z zaburzeń psychicznych, choroby psychicznej albo poważnej choroby zakaźnej. Można go złożyć pisemnie lub ustnie podczas Amtstag.

Co dzieje się z nazwiskiem po rozwiązaniu związku?

Po rozwiązaniu zarejestrowanego związku partnerskiego poprzednie nazwisko nie wraca automatycznie. Osoba, która chce zmienić nazwisko, może przyjąć dowolne nazwisko, które wcześniej nosiła zgodnie z prawem.

Sprawę załatwia się w tym Standesamt, w którym zawarto związek, ale wniosek można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Austrii.

Do wymaganych dokumentów należą między innymi:

• potwierdzenie zameldowania (Bestätigung der Meldung),
• akt urodzenia,
• akt zawarcia związku partnerskiego (Partnerschaftsurkunde),
• prawomocny wyrok lub postanowienie o rozwiązaniu związku,
• potwierdzenie obywatelstwa,
• dokument tożsamości ze zdjęciem.

Potwierdzenie zameldowania może zostać pobrane również z Centralnego Rejestru Meldunkowego (ZMR).

Dzieci zachowują nazwisko ustalone przed rozwiązaniem związku rodziców. Jeśli zmieni się nazwisko rodzica, nazwisko dziecka może zostać ustalone ponownie. W przypadku dziecka, które ukończyło 14 lat, przyjmuje się, że może ono samodzielnie zdecydować o swoim nazwisku.

Najczęstsze pytania

Czy zarejestrowany związek partnerski mogą zawrzeć tylko pary tej samej płci?

Nie. W Austrii mogą go zawrzeć dwie osoby niezależnie od płci.

Czy małżeństwo można przekształcić w zarejestrowany związek partnerski?

Nie. Najpierw istniejące małżeństwo musi zostać rozwiązane przez sąd. Dopiero później można zawrzeć nowy zarejestrowany związek partnerski.

Czy świadkowie są obowiązkowi?

Standardowo obecnych jest dwóch świadków, ale na życzenie wystarczy jeden świadek albo można zawrzeć związek bez świadków.

Czy związek kończy się po śmierci jednej z osób?

Tak. Zarejestrowany związek partnerski kończy się wraz ze śmiercią jednej z osób.

Praktyczne kroki

1. Skontaktuj się z właściwym Standesamt i zapytaj o dostępny termin oraz wymagane dokumenty.
2. Przygotuj dokumenty potrzebne przy Anmeldung zur Eheschließung i ustal wysokość opłat w urzędzie.
3. Weź udział w postępowaniu wstępnym, podczas którego urząd sprawdzi spełnienie warunków.
4. W dniu zawarcia związku staw się osobiście i jednocześnie z drugą osobą.
5. Jeśli związek ma zostać rozwiązany, ustal właściwy Bezirksgericht i wybierz rozwiązanie za porozumieniem stron albo postępowanie na podstawie pozwu.
6. Po rozwiązaniu związku sprawdź, czy chcesz złożyć wniosek o powrót do wcześniejszego nazwiska, oraz przygotuj dokumenty wymagane przez Standesamt.

Informacje opierają się na materiałach dostępnych na stronie oesterreich.gv.at i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. W sprawach dotyczących konkretnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem.