Avusturya’da kayıtlı partnerlik: Kuruluş, şartlar ve sona erme

Avusturya’da evliliğin yanında eingetragene Partnerschaft de uzun süreli bir birlikteliğe resmî bir hukukî çerçeve sağlar. Aşağıda bu ilişkinin kimler tarafından kurulabileceğini, işlemlerin nasıl yürüdüğünü ve ilişkinin sona ermesi hâlinde neler olduğunu bulabilirsiniz. Bilgiler 2026 yılında güncellenen kurallara dayanmaktadır.

Kısaca önemli bilgiler

• İki kişi, cinsiyetlerinden bağımsız olarak kayıtlı partnerlik kurabilir.
• İlişki, her iki tarafın aynı anda ve şahsen hazır bulunmasıyla Standesamt önünde kurulur.
• Evlilik ile kayıtlı partnerlik arasında doğrudan geçiş yapılamaz; mevcut ilişkinin önce mahkeme kararıyla sona ermesi gerekir.
• Karşılıklı anlaşmayla sona erdirme için birlikte yaşamın en az altı aydır sona ermiş olması gerekir.
• İlişki sona erdiğinde önceki soyadı otomatik olarak geri dönmez; bunun ayrıca talep edilmesi gerekir.

Kayıtlı partnerlik nedir?

Kayıtlı partnerlik, karşılıklı hak ve yükümlülükler doğuran ve kalıcı olması amaçlanan bir birlikteliktir. Avusturya’da artık yalnızca aynı cinsiyetten çiftler değil, cinsiyetlerinden bağımsız olarak iki kişi bu ilişkiyi kurabilir.

Evlilik ile kayıtlı partnerlik arasında otomatik bir dönüşüm veya doğrudan “geçiş” yoktur. Evli bir çift kayıtlı partnerlik kurmak istiyorsa ya da kayıtlı partnerler evlenmek istiyorsa, mevcut ilişkinin önce mahkeme tarafından sona erdirilmesi gerekir.

Hukukî temel, eingetragene Partnerschaft-Gesetz (EPG)’dir.

Kimler kayıtlı partnerlik kurabilir?

Temel şartlar şunlardır:

• Reşit olmak (Volljährigkeit),
• partnerlik kurma ehliyetine (Partnerschaftsfähigkeit) sahip olmak,
• Taraflardan hiçbirinin devam eden bir evliliğinin bulunmaması,
• Taraflardan hiçbirinin mevcut bir kayıtlı partnerliğinin bulunmaması,
• Tarafların üstsoy-altsoy bakımından veya yansoyda dördüncü dereceye kadar akraba olmaması,
• Taraflar arasında devam eden bir evlat edinme ilişkisinin (Adoptivverhältnis) bulunmaması.

Yasak kapsamındaki akrabalara örnek olarak ebeveynler ve çocuklar, büyükanne veya büyükbabalar ve torunlar, kardeşler, amca-dayı-hala-teyzeler ve kuzenler verilebilir. Üvey kardeşler de bu kapsamdadır.

Zorlama sonucunda kurulan kayıtlı partnerlik Avusturya’da mahkeme önünde cezalandırılabilir bir fiildir.

Kayıtlı partnerlik nasıl kurulur?

Kuruluş süreci temel olarak iki aşamadan oluşur:

1. Ön inceleme: Kuruluştan önce sözlü bir görüşmede, sunulan belgeler dikkate alınarak tarafların kayıtlı partnerlik kurmaya uygun olup olmadığı belirlenir. Bu işlem hakkında bir tutanak düzenlenir.
2. Kuruluş günü: Her iki taraf da aynı anda ve şahsen Standesamt’a gitmelidir. Memur, taraflara ayrı ayrı ve sırayla ilişkiyi kurmak isteyip istemediklerini sorar. Olumlu cevaplardan sonra tarafların hukukî olarak partner olduklarını açıklar.

Normalde iki tanık bulunur. Ancak talep edilirse bir tanık yeterli olabilir veya işlem tanık olmadan da yapılabilir. Kayıtlı partnerlik, tutanağın düzenlenmesiyle kurulur.

Tören, Standesamt’ın binası dışında da gerçekleştirilebilir; ancak seçilen yerin bu törene uygun ve saygın bir nitelikte olması gerekir.

Hangi belgeler gerekir ve ücret ne kadardır?

Gerekli belgeler, evlilik başvurusundaki belgelerle aynıdır. Bu başvuru Almanca olarak Anmeldung zur Eheschließung şeklinde adlandırılır. Ücretler hakkında ilgili Standesamt bilgi verir; burada belirli bir tutar belirtilmemiştir.

Standesamt’ın kararına katılmıyorsanız, Landesverwaltungsgericht nezdinde itiraz edebilirsiniz. İtiraz, karar tarihinden itibaren dört hafta içinde kararı veren makama sunulmalıdır.

Kayıtlı partnerlik nasıl sona erer?

Kayıtlı partnerlik karşılıklı anlaşmayla, dava yoluyla veya taraflardan birinin ölümüyle sona erebilir. Sona erdirme işlemlerinde, tarafların son ortak olağan ikamet yerinin bulunduğu veya daha önce bulunduğu bölgedeki Bezirksgericht yetkilidir.

Sona erdirme yolları ve temel şartlar

• Karşılıklı anlaşma: Her iki taraf ilişkinin onarılamaz biçimde bozulduğunu kabul etmeli ve tartışmalı konularda anlaşmalıdır. Birlikte yaşam en az altı ay önce sona ermiş olmalıdır.
• Kusur nedeniyle dava: Diğer tarafın ağır bir yükümlülük ihlali bulunmalıdır. Fiziksel şiddet veya ağır ruhsal acıya neden olma örnek verilebilir. Dava, nedenin öğrenilmesinden itibaren en geç altı ay içinde açılmalıdır.
• İlişkinin bozulması nedeniyle dava: Ortak hane sona ermiş olmalı ve bu durum en az üç yıldır devam etmelidir.

Karşılıklı anlaşmayla sona erdirme

Başvuru iki taraf tarafından birlikte yapılır. Tarafların Unterhalt ve malvarlığı hukukundan doğan talepler konusunda anlaşmış olması gerekir. Ortak küçük çocukları varsa Obsorge, çocuk nafakası ve kişisel ilişki hakkı konusunda da anlaşma sağlanmalıdır.

Başvuru, mahkemenin kabul gününde (Amtstag) sözlü olarak tutanağa geçirilebilir. Bu işlem için ayrıca bir form da bulunmaktadır. Usul bakımından karşılıklı anlaşmalı boşanmaya ilişkin kurallar uygulanır.

Dava yoluyla sona erdirme

Diğer tarafın davranışı nedeniyle ilişki onarılamaz biçimde bozulmuşsa dava açılabilir. Ancak taraf, yaşanan olayı affetmişse bu nedene dayanarak dava açılması artık mümkün değildir.

Dava; zihinsel bir bozukluğa dayalı bozulma, akıl hastalığı veya ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle de açılabilir. Dava, Amtstag sırasında sözlü olarak veya yazılı şekilde sunulabilir.

Sona erdikten sonra soyadı ne olur?

Kayıtlı partnerliğin sona ermesiyle önceki soyadı otomatik olarak geri dönmez. Değişiklik yapmak isteyen kişi, daha önce hukukî olarak kullandığı herhangi bir soyadını yeniden alabilir.

İşlem, partnerliğin kurulduğu Standesamt’ta yapılır; ancak başvuru Avusturya’daki herhangi bir Standesamt’a da verilebilir.

İsim değişikliği için gerekli belgeler

• Adres kaydı belgesi (Bestätigung der Meldung),
• Doğum kayıt örneği,
• Partnerlik belgesi (Partnerschaftsurkunde),
• Kesinleşmiş sona erdirme kararı veya emri,
• Vatandaşlık belgesi,
• Fotoğraflı kimlik belgesi.

Adres bilgisi, merkezi kayıt sistemi olan ZMR üzerinden de alınabilir.

Çocuklar, ebeveynlerinin kayıtlı partnerliğinin sona ermesinden sonra daha önce belirlenen isimlerini korur. Ancak ebeveynin adı değişirse çocuğun adı yeniden belirlenebilir. 14 yaşını doldurmuş çocuğun kendi adı hakkında karar verebileceği varsayılır.

Sık sorulan sorular

Kayıtlı partnerlik yalnızca aynı cinsiyetten çiftler için mi geçerlidir?

Hayır. Avusturya’da iki kişi, cinsiyetlerinden bağımsız olarak kayıtlı partnerlik kurabilir.

Evlilik kayıtlı partnerliğe dönüştürülebilir mi?

Hayır. Önce mevcut evliliğin mahkeme tarafından sona erdirilmesi, ardından yeni ilişkinin kurulması gerekir.

Kuruluş sırasında tanık gerekli mi?

Normalde iki tanık bulunur. Talep edilirse bir tanık yeterlidir veya işlem tanık olmadan da yapılabilir.

Taraflardan biri ölürse ilişki sona erer mi?

Evet. Partnerlerden birinin ölümüyle kayıtlı partnerlik sona erer.

Pratik olarak izlenecek adımlar

1. Her iki tarafın reşit olduğunu, partnerlik kurma ehliyetine sahip bulunduğunu ve mevcut evlilik veya kayıtlı partnerlik olmadığını kontrol edin.
2. Kimlik ve medeni hâl belgelerini hazırlayın. Gerekli belgeler evlilik başvurusundaki belgelerle aynıdır.
3. Yetkili Standesamt ile iletişime geçerek ön inceleme için randevu ve güncel ücret bilgisi alın.
4. Ön incelemede şahsen hazır bulunun ve kuruluş gününü planlayın.
5. İlişkiyi sona erdirmek istiyorsanız, yetkili Bezirksgericht’i belirleyin ve karşılıklı anlaşma, kusur veya bozulma nedeniyle dava yollarından hangisinin uygun olduğunu değerlendirin.
6. İsim değişikliği istiyorsanız, kesinleşmiş sona erdirme kararını ve gerekli belgeleri bir Standesamt’a sunun.

Bu bilgiler genel niteliktedir ve hukukî danışmanlık yerine geçmez. Özellikle malvarlığı, nafaka, çocuklar veya sınır ötesi belgelerle ilgili durumlarda bir avukata ya da hukuk uzmanına danışmanız gerekir.

Kaynak: oesterreich.gv.at