Elternkarenz i Elternteilzeit: urlop rodzicielski i praca na część etatu w Austrii

Po narodzinach dziecka rodzice w Austrii mają dwie główne możliwości: całkowicie przerwać pracę w ramach bezpłatnego urlopu rodzicielskiego albo kontynuować pracę w zmniejszonym wymiarze. Poniżej wyjaśniamy, komu przysługują Elternkarenz i Elternteilzeit, jak długo mogą trwać oraz kiedy trzeba poinformować pracodawcę. Informacje dotyczą stanu prawnego w 2026 roku.

Najważniejsze informacje

• Do Elternkarenz masz prawo z mocy ustawy, a pracodawca nie może jej odmówić.
• Jeżeli tylko jeden rodzic korzysta z Karenz, urlop może trwać najpóźniej do końca 22. miesiąca życia dziecka. Gdy rodzice zmieniają się, może trwać do drugich urodzin dziecka.
• W ramach Elternteilzeit wymiar pracy trzeba zmniejszyć co najmniej o 20%, a po zmniejszeniu musi pozostać przynajmniej 12 godzin tygodniowo.
• Prawo do Elternteilzeit przysługuje, gdy u pracodawcy pracuje więcej niż 20 osób, a stosunek pracy trwa nieprzerwanie co najmniej 3 lata.
• Podczas Karenz w 2026 roku można pracować w ramach geringfügige Beschäftigung do miesięcznego limitu 551,10 euro.

Czym są Elternkarenz i Elternteilzeit?

Elternkarenz oznacza zwolnienie z obowiązku wykonywania pracy. W tym czasie pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Jest to ustawowe prawo pracownika, dlatego pracodawca nie może odmówić jego przyznania.

Elternteilzeit polega na zmniejszeniu wymiaru czasu pracy albo na zmianie rozkładu godzin przy zachowaniu tego samego wymiaru pracy. Można z niej skorzystać również wtedy, gdy wcześniej nie korzystało się z Karenz.

Na to samo dziecko jeden z rodziców nie może jednocześnie przebywać na Karenz, a drugi pracować w ramach Elternteilzeit.

Jak długo może trwać Elternkarenz?

Karenz musi trwać co najmniej 2 miesiące. Maksymalny okres zależy od tego, jak rodzice podzielą się opieką:

• Tylko jeden rodzic korzysta z Karenz: najpóźniej do końca 22. miesiąca życia dziecka.
• Rodzice zmieniają się: najpóźniej do drugich urodzin dziecka.
• Zmiana z jednomiesięcznym nakładaniem się okresów: najpóźniej do końca 23. miesiąca życia dziecka.
• Samotny rodzic, gdy drugi rodzic nie mieszka z dzieckiem albo nie żyje: najpóźniej do drugich urodzin dziecka.
• Jeden z rodziców nie ma prawa do Karenz, na przykład dlatego, że prowadzi działalność na własny rachunek, jest bezrobotny albo studiuje: do końca 24. miesiąca życia dziecka, jeśli drugi rodzic rozpocznie Karenz co najmniej 2 miesiące później.

Przykład: jeśli matka prowadząca działalność na własny rachunek opiekuje się dzieckiem samodzielnie do jego pierwszych urodzin, zatrudniony ojciec może korzystać z Karenz do drugich urodzin dziecka.

Jeśli dziecko urodziło się albo zostało adoptowane przed 1 listopada 2023 roku, prawo do Karenz obowiązuje do drugich urodzin dziecka.

Karenz można podzielić maksymalnie 2 razy, czyli łącznie na 3 okresy, na przykład matka, ojciec, matka. Każdy okres musi trwać co najmniej 2 miesiące. Każdy rodzic może raz, na dane dziecko, przedłużyć swój okres Karenz.

Kiedy trzeba zgłosić Elternkarenz?

Dla rodzica, który korzysta z Karenz jako pierwszy, urlop rozpoczyna się po zakończeniu okresu ochronnego po porodzie (Schutzfrist), który zwykle trwa 8 tygodni.

• Matka: powinna zgłosić Karenz w okresie Schutzfrist.
• Ojciec: najpóźniej 8 tygodni po narodzinach dziecka.
• Późniejsze rozpoczęcie, gdy drugi rodzic nie ma prawa do Karenz: co najmniej 3 miesiące przed rozpoczęciem.
• Drugi lub trzeci okres oraz przedłużenie: co najmniej 3 miesiące wcześniej. Jeżeli aktualny okres trwa krócej niż 3 miesiące, wystarczą 2 miesiące.

Zgłoszenie powinno zawierać datę rozpoczęcia i czas trwania Karenz. Najlepiej wysłać je w sposób pozwalający potwierdzić doręczenie, na przykład listem poleconym. Pracodawca powinien wydać potwierdzenie początku i długości Karenz.

Nie należy zgłaszać Karenz wcześniej niż 4 miesiące przed rozpoczęciem, ponieważ szczególna ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje najwcześniej od początku czwartego miesiąca poprzedzającego rozpoczęcie urlopu.

Czy podczas Karenz można pracować?

Tak, ale obowiązują ograniczenia. W 2026 roku można pracować u własnego albo innego pracodawcy w ramach geringfügige Beschäftigung do kwoty 551,10 euro miesięcznie.

Powyżej tego limitu można pracować maksymalnie przez 13 tygodni w roku. Jeśli Karenz nie obejmuje całego roku, dopuszczalny okres pracy jest odpowiednio krótszy. Praca u innego pracodawcy wymaga zgody pracodawcy z zatrudnienia, w ramach którego trwa Karenz.

Kto ma prawo do Elternteilzeit?

Możliwość skorzystania z Elternteilzeit zależy od wielkości przedsiębiorstwa i stażu pracy.

Elternteilzeit jako prawo pracownika

• U pracodawcy musi pracować więcej niż 20 osób.
• Stosunek pracy musi trwać nieprzerwanie co najmniej 3 lata.
• Do tego trzyletniego okresu wlicza się czas Karenz.
• Jest to prawo pracownika, a nie tylko propozycja do uzgodnienia z pracodawcą.
• Dla zgłoszeń od 1 listopada 2023 roku Elternteilzeit może trwać maksymalnie 7 lat, jednak nie dłużej niż do końca 8. roku życia dziecka.

Z siedmiu lat należy odjąć okres Schutzfrist po porodzie oraz Karenz obojga rodziców. Jeżeli dziecko rozpoczyna szkołę dopiero po ukończeniu 7 lat, dodatkowy czas do rozpoczęcia szkoły jest doliczany.

Elternteilzeit na podstawie porozumienia

Jeżeli u pracodawcy pracuje najwyżej 20 osób albo stosunek pracy trwa krócej niż 3 lata, nie ma ustawowego roszczenia do Elternteilzeit. Można jednak zawrzeć porozumienie z pracodawcą. Taki uzgodniony model może trwać do ósmych urodzin dziecka.

Wspólne warunki dla Elternteilzeit obejmują:

• wspólne gospodarstwo domowe z dzieckiem albo prawo do opieki nad nim,
• okres trwania co najmniej 2 miesięcy,
• możliwość skorzystania raz przez każdego rodzica na dane dziecko,
• możliwość jednoczesnej pracy w Elternteilzeit przez oboje rodziców.

Po zakończeniu Elternteilzeit pracownik ma prawo wrócić do wcześniejszego wymiaru czasu pracy. Jeżeli przed porodem pracował już na część etatu, musi dodatkowo zmniejszyć liczbę godzin, aby spełnić warunki Elternteilzeit. Nie dotyczy to sytuacji, w której zmienia się wyłącznie rozkład godzin.

Odmowa, terminy i ochrona przed zwolnieniem

Elternteilzeit może rozpocząć się najwcześniej po zakończeniu Schutzfrist. Zgłoszenie powinno być złożone na piśmie i określać datę rozpoczęcia, czas trwania, liczbę godzin oraz ich rozkład.

• Jeśli Elternteilzeit zaczyna się bezpośrednio po Schutzfrist: matka zgłasza ją w czasie Schutzfrist, a ojciec najpóźniej 8 tygodni po narodzinach dziecka.
• Jeśli rozpoczyna się później: zgłoszenie trzeba złożyć co najmniej 3 miesiące przed rozpoczęciem.

Jeśli pracownik ma ustawowe prawo do Elternteilzeit, może ją rozpocząć, jeżeli pracodawca nie skieruje sprawy do sądu. W przypadku Elternteilzeit uzgadnianej dobrowolnie pracodawca może odmówić, ale powinien pisemnie uzasadnić odmowę.

Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem i zwolnieniem (Kündigungs- und Entlassungsschutz) obowiązuje do 4 tygodni po zakończeniu Elternteilzeit, jednak nie dłużej niż do 4 tygodni po czwartych urodzinach dziecka. Później obowiązuje ochrona związana z motywem: pracownik nie może zostać zwolniony z powodu korzystania z Elternteilzeit. W razie wypowiedzenia można w ciągu 5 dni zażądać pisemnego uzasadnienia.

Najczęstsze pytania

Czy osoba na Karenz otrzymuje wynagrodzenie od pracodawcy?

Nie. Podczas Karenz pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Dozwolona jest jednak geringfügige Beschäftigung do 551,10 euro miesięcznie w 2026 roku.

Czy oboje rodzice mogą jednocześnie korzystać z Karenz?

Nie. Jednomiesięczne nakładanie się okresów jest możliwe tylko przy pierwszej zmianie rodziców. W takim przypadku Karenz może trwać do końca 23. miesiąca życia dziecka.

Czy pracodawca może odmówić Elternteilzeit?

Jeżeli pracownik ma ustawowe prawo do Elternteilzeit, pracodawca może zakwestionować ją wyłącznie w postępowaniu sądowym. Przy Elternteilzeit opartej na porozumieniu może odmówić, ale musi przedstawić pisemne uzasadnienie.

Co dzieje się po narodzinach kolejnego dziecka?

Elternteilzeit kończy się przed terminem, jeśli rodzic po narodzinach kolejnego dziecka korzysta z Karenz albo ponownie z Elternteilzeit.

Praktyczne kroki

1. Ustalcie, czy potrzebujecie pełnej przerwy w pracy w ramach Elternkarenz, czy zmniejszenia wymiaru pracy w ramach Elternteilzeit.
2. Sprawdź, czy pracodawca zatrudnia więcej niż 20 osób i czy Twój nieprzerwany staż pracy wynosi co najmniej 3 lata.
3. Oblicz właściwy termin zgłoszenia: zwykle 8 tygodni po narodzinach dziecka albo 3 miesiące przed późniejszym rozpoczęciem.
4. Przygotuj pisemne zgłoszenie z datą rozpoczęcia, czasem trwania, liczbą godzin i rozkładem pracy, jeśli chodzi o Elternteilzeit.
5. Wyślij dokument w sposób umożliwiający potwierdzenie doręczenia i poproś pracodawcę o pisemne potwierdzenie.
6. Zachowaj kopie dokumentów oraz sprawdź limit pracy podczas Karenz: w 2026 roku wynosi on 551,10 euro miesięcznie dla geringfügige Beschäftigung.

Przepisy mogą zależeć od konkretnej sytuacji zawodowej i rodzinnej. W razie wątpliwości warto skonsultować się z właściwą instytucją lub specjalistą z zakresu austriackiego prawa pracy.

Źródło: oesterreich.gv.at