Elternkarenz и Elternteilzeit: родителско отсуство и скратено работно време во Австрија

По раѓањето на дете, родителите во Австрија имаат две главни можности: целосно да престанат со работа преку неплатено родителско отсуство или да продолжат со работа со намален број часови. Подолу се објаснети условите, роковите и заштитата на работното место според правилата што важат во 2026 година.

Што се Elternkarenz и Elternteilzeit?

Elternkarenz значи ослободување од работната обврска по раѓањето на детето. За време на Karenz работодавачот не исплаќа плата. Ова право произлегува од закон и работодавачот не може да го одбие.

Elternteilzeit значи намалување на работното време или промена на распоредот на работните часови без нивно намалување. Може да се користи и ако претходно не сте биле на Karenz.

За истото дете не може едниот родител да биде на Karenz, а другиот истовремено да работи во Elternteilzeit.

Колку долго може да трае Elternkarenz?

Karenz мора да трае најмалку два месеца. Најдолгото времетраење зависи од тоа како родителите го користат отсуството:

• Само еден родител користи Karenz: најдоцна до крајот на 22-от месец од животот на детето.
• Родителите се менуваат: до вториот роденден на детето.
• Промена со преклопување од еден месец: до крајот на 23-от месец од животот на детето.
• Самохран родител: до вториот роденден на детето, ако другиот родител не живее во истото домаќинство или не постои.
• Едниот родител нема право на Karenz, на пример затоа што е самовработен, невработен или студент: до крајот на 24-от месец од животот на детето, ако другиот родител започне најмалку два месеца подоцна.

На пример, ако самовработената мајка сама се грижи за детето до првиот роденден, вработениот татко може да користи Karenz до вториот роденден.

Ако детето е родено или посвоено пред 1 ноември 2023 година, правото на Karenz во секој случај трае до вториот роденден.

Karenz може да се подели најмногу двапати, односно може да има вкупно три периоди, на пример мајка, татко, мајка. Секој период мора да трае најмалку два месеца. Продолжување е можно еднаш за секој родител и за секое дете.

Кога треба да ја пријавите Elternkarenz?

За родителот што прв ја користи Karenz, отсуството започнува по завршувањето на заштитниот период по породувањето (Schutzfrist), кој обично трае осум недели.

• Мајка: треба да го извести работодавачот во текот на Schutzfrist.
• Татко: најдоцна осум недели по раѓањето.
• Подоцнежен почеток, ако другиот родител нема право на Karenz: најмалку три месеци пред почетокот.
• Втор или трет период, како и продолжување: најмалку три месеци однапред. Ако тековниот период трае пократко од три месеци, доволни се два месеца.

Во известувањето наведете го датумот на почеток и времетраењето. Испратете го на начин што може да се докаже, на пример со препорачано писмо. Работодавачот треба да издаде потврда за почетокот и времетраењето на Karenz.

Не пријавувајте ја Karenz повеќе од четири месеци однапред, бидејќи посебната заштита од отказ најрано започнува четири месеци пред почетокот.

Дали смеете да работите за време на Karenz?

Да, но само во ограничен обем. Во 2026 година можете да работите со минимален обем на вработување до месечниот лимит од 551,10 евра (Geringfügigkeitsgrenze), кај сегашниот или кај друг работодавач.

Над овој износ можете да работите најмногу 13 недели годишно. Ако не сте на Karenz во текот на целата година, дозволениот период се намалува пропорционално. За работа кај друг работодавач е потребна согласност од работодавачот кај кого сте на Karenz.

Кој има право на Elternteilzeit?

Условите зависат од бројот на вработени во компанијата и од времетраењето на работниот однос.

Elternteilzeit како законско право

• Работодавачот има повеќе од 20 вработени.
• Кај работодавачот сте непрекинато вработени најмалку три години.
• Имате законско право да побарате Elternteilzeit.
• Според пријавите од 1 ноември 2023 година, може да трае најмногу седум години, до крајот на осмата година од животот на детето.

Elternteilzeit врз основа на договор

• Компанијата има најмногу 20 вработени или работниот однос трае пократко од три години.
• Немате законско право да ја барате Elternteilzeit.
• Потребен е договор со работодавачот.
• Може да трае до осмиот роденден на детето.

Во трите години работен стаж се смета и времето поминато на Karenz. Од седумгодишниот период се одземаат Schutzfrist по раѓањето и Karenz на двајцата родители. Ако детето тргне на училиште по наполнети седум години, времето до почетокот на училиштето се додава.

Колку мора да се намали работното време?

Работното време мора да се намали за најмалку 20 проценти, а по намалувањето мора да останат најмалку 12 работни часа неделно.

Заеднички услови се детето да живее со вас во исто домаќинство или да имате право на старателство, Elternteilzeit да трае најмалку два месеца и да се користи еднаш од секој родител за секое дете. Двајцата родители можат истовремено да работат во Elternteilzeit. По завршувањето имате право да се вратите на првичниот број работни часови.

Ако сте работеле со скратено време уште пред раѓањето, за Elternteilzeit мора дополнително да го намалите бројот на часови. Ова не важи ако само го менувате распоредот на работното време.

Што ако работодавачот ја одбие Elternteilzeit?

Кај Elternteilzeit што е законско право, можете да започнете ако работодавачот не поведе постапка пред суд. Кај Elternteilzeit што се заснова на договор, немате право автоматски да започнете. Работодавачот може да одбие, но мора писмено да ги образложи причините.

Рокови за пријавување и заштита од отказ

Elternteilzeit може да започне најрано по завршувањето на Schutzfrist. Пријавата мора да биде во писмена форма и да ги содржи почетокот, времетраењето, бројот на часови и нивниот распоред.

• Ако започнува веднаш по Schutzfrist: мајката пријавува во текот на Schutzfrist, а таткото најдоцна осум недели по раѓањето.
• Ако започнува подоцна: пријавата се поднесува најмалку три месеци пред почетокот.

Посебна заштита од отказ и отпуштање (Kündigungs- und Entlassungsschutz) важи до четири недели по завршувањето на Elternteilzeit, но најдоцна до четири недели по четвртиот роденден на детето. Потоа важи заштита поврзана со причината: работодавачот не смее да ве отпушти поради користењето Elternteilzeit. Ако добиете отказ, можете да побарате писмено образложение во рок од пет дена.

Најчести прашања

Дали работодавачот исплаќа плата за време на Karenz?

Не. За време на Karenz работодавачот не исплаќа плата. Дозволена е работа со минимален обем до 551,10 евра месечно според лимитот за 2026 година.

Можат ли двајцата родители истовремено да бидат на Karenz?

Не. Само при првата промена е дозволено преклопување од еден месец; тогаш Karenz може да трае до крајот на 23-от месец од животот на детето.

Може ли работодавачот да ја одбие Elternteilzeit?

Ако имате законско право, работодавачот може да ја оспорува само пред суд. Ако се работи за Elternteilzeit врз основа на договор, може да одбие, но мора писмено да ја образложи одлуката.

Што се случува ако се роди уште едно дете?

Elternteilzeit завршува порано ако родителот по раѓањето на следното дете користи Karenz или Elternteilzeit.

Практични чекори

1. Одлучете дали ќе користите Elternkarenz, Elternteilzeit или ќе го поделите отсуството меѓу родителите.
2. Проверете дали ги исполнувате условите за законско право на Elternteilzeit: повеќе од 20 вработени и најмалку три години непрекинат работен однос.
3. Пресметајте го периодот и проверете ги роковите за пријавување.
4. Испратете писмено известување со датумот на почеток, времетраењето, работните часови и распоредот, кога е потребно.
5. Зачувајте доказ за испраќањето и побарајте писмена потврда од работодавачот.
6. За конкретен случај консултирајте адвокат, правен советник или стручно лице за работно право.

Овој текст е информативен и не претставува правен совет. Користењето на информациите е на сопствена одговорност.

Извор: oesterreich.gv.at