Права на жртвите на кривични дела во Австрија: што треба да знаете во 2026 година

Ако сте жртва на кривично дело во Австрија, законот ви обезбедува низа права во кривичната и граѓанската постапка. Тие вклучуваат преведувач, бесплатна придружба и можност за барање обесштетување.

Накратко

• Бесплатната линија за помош на жртви Opfernotruf е достапна на 0800 112 112, во работни денови од 8 до 20 часот.
• Ако не го разбирате доволно германскиот јазик, можете да добиете преведувач, а по барање и превод на важни документи.
• Жртвите кои се особено погодени можат да добијат бесплатна психосоцијална и правна придружба во постапката (Prozessbegleitung).
• Ако обвинителството ја прекине постапката, можете да побарате нејзино продолжување во рок од 14 дена.
• Како приватен учесник во кривичната постапка (Privatbeteiligte) можете да барате обесштетување, без задолжително да ангажирате адвокат.

Кој се смета за жртва?

Жртва (Opfer) е лице чии права биле повредени со кривично дело. Повредата може да биде:

• телесна – на пример телесна повреда, насилство, опасна закана или сексуално кривично дело;
• нематеријална – на пример навреда или повреда на авторски права;
• материјална – на пример кражба или оштетување на имот.

Како жртви се сметаат и блиските на лице кое починало како последица на кривично дело: брачен или регистриран партнер, животен партнер, роднини во директна линија, браќа и сестри и други лица кои имале право на издржување.

Ако поднесете пријава (Anzeige), имате право да побарате писмена потврда.

Кои права ги имате во кривичната постапка?

Со вас мора да се постапува со почит и достоинство. Треба да добиете информации за вашите права, како и за можностите за обесштетување и помош. Вашите општи права вклучуваат:

• да имате застапник, на пример од организација за заштита на жртви;
• да извршите увид во списите што ги засегаат вашите интереси;
• пред сослушувањето да бидете информирани за предметот на постапката и за вашите права;
• да бидете информирани за текот на постапката;
• да добиете преведувач, а од 1 јуни 2016 година, по барање, и превод на важните документи;
• да присуствувате на главната расправа и да поставувате прашања до обвинетиот, сведоците и вештаците.

Во секое време можете да изјавите дека повеќе не сакате известувања и покани. Сепак, ако сте повикани како сведок, мора да се појавите.

Како сведок: обврски и заштита

Жртвата обично се сослушува како сведок (Zeuge). Мора да се одѕовете на поканата и да ја кажете вистината. Лажното сведочење е казниво, вклучително и намерното премолчување важни факти.

Ако неоправдано не се појавите, може да ви биде изречена парична казна или полицијата да ве приведе за да ве донесе. Ако сте спречени да дојдете, навреме известете го судот. Отсуството ќе се смета за оправдано само ако судот ја прифати причината.

Можете да одбиете да сведочите ако би требало да сведочите против блиско лице или ако со сведочењето би се изложиле себеси на кривична постапка. И во таков случај мора да се појавите. За присуството ви следува надомест за сведоци (Zeugengebühren).

Ако сте сериозно загрозени, вашата адреса може да биде изоставена од списите. Судот може привремено да го отстрани обвинетиот од судницата или да ја исклучи јавноста.

Жртви на кои им е потребна посебна заштита

Како особено ранливи (besonders schutzbedürftig) се сметаат:

• жртви на сексуални кривични дела;
• лица за чија заштита е изречена забрана за влез и приближување (Betretungs- und Annäherungsverbot) или привремена мерка;
• малолетни жртви;
• лица чиј близок можеби починал поради кривично дело.

Кај другите лица потребата од посебна заштита се проценува индивидуално, земајќи ги предвид возраста, психичката и здравствената состојба и околностите на делото.

Овие жртви можат да побараат, меѓу другото:

• да ги сослуша и да им преведува лице од ист пол, ако тоа е можно;
• поштедно сослушување (schonende Vernehmung) во посебна просторија и преку видеопренос;
• исклучување на јавноста од главната расправа;
• присуство на лице од доверба.

Можат да одбијат да одговараат на прашања за нивниот интимен живот или за детали што ги сметаат за неподносливи. По службена должност се известуваат ако осомничениот биде ослободен или избега.

Бесплатна придружба во постапката: кој има право?

На психосоцијална и правна придружба во постапката имаат право:

• жртви на насилство, опасна закана или сексуално кривично дело; кај намерно кривично дело не е задолжително да постои конкретна повреда;
• блиски роднини на убиено лице;
• други роднини, како внук, внука или братучед, ако биле сведоци на делото.

Децата помлади од 14 години за кои постои сомневање дека биле жртви на сексуално кривично дело од 1 јануари 2014 година секогаш добиваат психосоцијална придружба.

Придружникот ве подготвува за сослушувањата и, по барање, ве придружува. Во рамките на правната придружба адвокатот советува и ве застапува, вклучително и при барање надомест за болка и страдање (Schmerzengeld). Трошоците ги покрива Министерството за правда (BMJ). Под одредени услови, придружбата може да се користи и во поврзана граѓанска постапка.

Обесштетување: кривична или граѓанска постапка?

Надомест за болка и страдање и трошоци за лекување можете да барате на два начина:

• Како приватен учесник во кривичната постапка (Privatbeteiligte) – во основа нема трошоци и нема задолжително застапување од адвокат; надлежен е кривичниот суд.
• Во граѓанска постапка (Zivilprozess) – може да настанат судски и адвокатски трошоци. За барања над 5.000 евра има задолжително застапување од адвокат. До 15.000 евра е надлежен окружниот суд (Bezirksgericht).

Како приватен учесник мора да побарате конкретен износ и да го образложите барањето. Услов е обвинетиот да биде осуден. Приклучувањето кон постапката е добро да го пријавите што порано, дури и во полиција, заедно со доказите: фотографии, лекарски наоди и сметки.

Ако не можете да платите адвокат, можете да побарате помош за постапката (Verfahrenshilfe). Жртвите може да имаат право и на државен социјален надомест според Законот за жртви на кривични дела (Verbrechensopfergesetz, VOG).

Што ако постапката биде прекината?

Ако обвинителството ја прекине постапката, можете да поднесете барање за продолжување (Antrag auf Fortführung) до обвинителството.

• ако сте известени за прекинот: рокот е 14 дена;
• ако не сте известени: рокот е 3 месеци.

Од 1 јуни 2016 година, малолетна жртва може да го поднесе барањето и без одобрение од старателскиот орган.

Често поставувани прашања

Каде можам веднаш да побарам помош?

Јавете се на линијата за помош на жртви Opfernotruf на 0800 112 112. Услугата е бесплатна, анонимна и доверлива, достапна во работни денови од 8 до 20 часот и може да ве поврзе со специјализирани служби.

Дали треба да платам за преведувач?

Имате право на помош од преведувач ако не го разбирате доволно јазикот на постапката. По барање, важните документи треба да ви бидат преведени.

Дали ќе бидам известен ако сторителот биде ослободен?

Жртвите на насилство, закани и сексуални кривични дела, како и особено ранливите жртви, се известуваат по службена должност. Сите други можат да побараат да бидат известени.

Може ли мојата адреса да остане доверлива во граѓанската постапка?

Да, ако докажете дека постои интерес што треба да се заштити и наведете овластено лице за прием на пошта и документи.

Практични чекори

1. Поднесете пријава (Anzeige) и побарајте писмена потврда.
2. Побарајте преведувач и, ако е потребно, превод на важните документи.
3. Соберете докази: фотографии, лекарски наоди, сметки и други релевантни документи.
4. Проверете дали имате право на Prozessbegleitung и контактирајте го Opfernotruf на 0800 112 112.
5. Ако барате обесштетување, наведете конкретен износ и пријавете го барањето што е можно порано.
6. Внимавајте на роковите од 14 дена или 3 месеци ако постапката биде прекината.
7. За конкретен случај побарајте совет од адвокат или друг квалификуван стручњак.

Овој текст е информативен и не претставува правен совет. Користењето е на сопствена одговорност. Извор: oesterreich.gv.at.