Lehre در اتریش: آموزش فنی‌وحرفه‌ای دوگانه در سال ۲۰۲۶
یکی از رایج‌ترین مسیرهای یادگیری یک حرفه در اتریش، Lehre است. کارآموز در این سیستم هم‌زمان در یک شرکت کار می‌کند و به مدرسه فنی‌وحرفه‌ای (Berufsschule) می‌رود؛ در طول دوره حقوق می‌گیرد، تحت پوشش بیمه قرار دارد و در پایان با قبولی در آزمون نهایی، مدرک حرفه‌ای دریافت می‌کند.
خلاصه مهم‌ترین نکات
- حدود ۸۰ درصد آموزش در محل آموزش یا شرکت (Lehrbetrieb) و حدود ۲۰ درصد در Berufsschule انجام می‌شود.
- مدت Lehre، بسته به حرفه، ۲ تا ۴ سال است و قرارداد کارآموزی (Lehrvertrag) برای همین مدت منعقد می‌شود.
- مبلغ حقوق کارآموزی (Lehrlingseinkommen) معمولاً در قرارداد جمعی تعیین می‌شود و هر سال افزایش می‌یابد.
- هزینه آزمون نهایی (Lehrabschlussprüfung، LAP) در اولین نوبت بر عهده محل آموزش است و نوبت‌های دوم و سوم رایگان هستند.
- در کنار Lehre می‌توان به‌صورت رایگان دیپلم دبیرستان گرفت؛ این مسیر Lehre mit Matura نام دارد.
سیستم دوگانه چیست و چه کسی می‌تواند Lehre را شروع کند؟
سیستم دوگانه (duales System) دو محل یادگیری را به هم پیوند می‌دهد: محل آموزش یا شرکت (Lehrbetrieb) و مدرسه فنی‌وحرفه‌ای (Berufsschule). در برخی بخش‌ها محل سومی نیز وجود دارد؛ برای نمونه، در صنعت ساختمان ممکن است آموزش در آکادمی‌های ساختمان انجام شود.
ساعات حضور در Berufsschule بخشی از ساعات کاری محسوب می‌شود و در این مدت نیز حقوق معمول کارآموزی پرداخت می‌شود. در برخی رشته‌ها، آموزش مدرسه‌ای به یکی از این شکل‌ها برگزار می‌شود:
- در طول کل سال، دست‌کم یک روز کامل یا دو نیم‌روز در هفته؛
- به‌صورت دوره فشرده، معمولاً برای حدود ۱۰ هفته پیوسته؛
- به‌صورت فصلی.
هر فردی که دوره ۹ ساله آموزش اجباری را با موفقیت به پایان رسانده باشد، می‌تواند Lehre را آغاز کند. آموزش اجباری در آخرین روز سال نهم تحصیلی، یعنی روز پیش از آغاز تعطیلات تابستانی، پایان می‌یابد.
پیدا کردن محل آموزش و امضای Lehrvertrag
برای پیدا کردن محل آموزش می‌توان از آگهی‌های اینترنتی شغلی، آگهی‌های روزنامه، آشنایان یا مراکز مشاوره انتخاب شغل در AMS، اتاق اقتصاد و اتاق کار استفاده کرد. ارسال درخواست حتی پیش از پایان دوره آموزش اجباری نیز ممکن است. توجه داشته باشید که هر شرکتی اجازه آموزش کارآموز ندارد.
Lehrvertrag باید به‌صورت کتبی بین کارآموز و شرکت آموزشی منعقد شود. اگر کارآموز کمتر از ۱۸ سال داشته باشد، امضای والد یا سرپرست قانونی نیز لازم است. عقد قرارداد برای کارآموز هزینه‌ای ندارد.
معمولاً باید آخرین کارنامه پایان سال تحصیلی و مدارک آموزش‌های قبلی ارائه شود. شهروندان کشورهای خارج از EWR نیز باید مجوز کار داشته باشند. شرکت، کارآموز را در دفتر امور کارآموزان اتاق اقتصاد (Lehrlingsstelle der WKO)، مدرسه فنی‌وحرفه‌ای و سازمان بیمه اجتماعی ثبت می‌کند.
سه ماه نخست دوره آزمایشی است. در این مدت، هر دو طرف می‌توانند قرارداد را بدون ذکر دلیل و به‌صورت کتبی فسخ کنند.
حقوق کارآموزی در اتریش
حقوق کارآموزی باید ماهانه پرداخت شود. مبلغ آن به حرفه بستگی دارد و معمولاً در قرارداد جمعی تعیین می‌شود. حقوق در هر سال آموزشی از سال قبل بیشتر است. علاوه بر آن، کمک‌هزینه تعطیلات و کمک‌هزینه کریسمس نیز پرداخت می‌شود.
کارآموز تحت پوشش بیمه حوادث، بیماری و بیکاری قرار دارد و مدت کارآموزی در سابقه بازنشستگی محاسبه می‌شود. چون حقوق کارآموزی از حقوق نیروی متخصص کمتر است، معمولاً مالیات بر درآمدی پرداخت نمی‌شود یا مبلغ آن اندک است. حقوق دختران و پسرانی که در یک سال آموزشی هستند نباید با یکدیگر تفاوت داشته باشد.
علاوه بر حقوق، ممکن است کمک‌های فدرال و ایالتی نیز قابل دریافت باشد، از جمله:
- کارت رفت‌وآمد رایگان کارآموزان (Lehrlingsfreifahrt)؛
- کمک‌هزینه رفت‌وآمد (Fahrtenbeihilfe) برای مسیر کاری دست‌کم ۲ کیلومتری؛
- کمک‌هزینه خانوادگی (Familienbeihilfe) برای افراد بزرگسال زیر ۲۴ سال.
ساعات کار، استراحت و مرخصی
برای کارآموزان زیر ۱۸ سال مقررات ویژه‌ای وجود دارد:
- ساعات کار روزانه: حداکثر ۸ ساعت.
- ساعات کار هفتگی: حداکثر ۴۰ ساعت، با احتساب مدرسه فنی‌وحرفه‌ای.
- کار شبانه: کار بین ساعت ۲۰ تا ۶ ممنوع است.
- استراحت: پس از ۴٫۵ ساعت کار، دست‌کم ۳۰ دقیقه استراحت لازم است.
- استراحت شبانه: ۱۲ ساعت پیوسته.
- اضافه‌کاری: برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع است و برای افراد ۱۶ تا ۱۸ سال فقط در موارد استثنایی مجاز است.
استثناهایی وجود دارد: در بخش هتلداری و رستوران، افراد بالای ۱۶ سال می‌توانند تا ساعت ۲۳ کار کنند و در نانوایی، کار از ساعت ۴ صبح برای افراد بالای ۱۵ سال ممکن است. اگر اضافه‌کاری انجام شود، ۵۰ درصد فوق‌العاده یا زمان استراحت جبرانی تعلق می‌گیرد.
مرخصی سالانه ۲۵ روز کاری است؛ در هفته کاری‌ای که از دوشنبه تا شنبه ادامه دارد، این میزان ۳۰ روز است. افراد زیر ۱۸ سال باید بین ۱۵ ژوئن و ۱۵ سپتامبر دست‌کم دو هفته مرخصی داشته باشند.
آزمون پایان دوره Lehrabschlussprüfung
Lehrabschlussprüfung (LAP) شامل بخش عملی و نظری است. اگر فرد Berufsschule را با موفقیت به پایان رسانده باشد، بخش نظری آزمون حذف می‌شود. بخش عملی معمولاً شامل کار آزمون و گفت‌وگوی تخصصی است. در رشته‌های بازرگانی، آزمون می‌تواند شامل یک مورد تجاری کتبی و شفاهی باشد.
- ثبت‌نام: زودترین زمان، ۶ ماه پیش از پایان دوره کارآموزی.
- محل ثبت‌نام: دفتر امور کارآموزان اتاق اقتصاد ایالت.
- هزینه آزمون: ۱۳۷ یورو، بر اساس داده سال ۲۰۲۵؛ در اولین نوبت شرکت آن را پرداخت می‌کند.
- تکرار آزمون: بدون محدودیت؛ نوبت دوم و سوم رایگان هستند.
- اطلاع‌رسانی درباره زمان آزمون: حداکثر تا ۳ هفته پیش از آزمون.
تا زمانی که رابطه کارآموزی برقرار است، شرکت باید مواد و ابزار لازم برای آزمون را در اختیار کارآموز قرار دهد.
پس از پایان Lehre چه اتفاقی می‌افتد؟
پس از قبولی در آزمون یا پایان دوره کارآموزی، شرکت باید کارآموز فارغ‌التحصیل را برای سه ماه دیگر استخدام کند؛ این دوره Behaltefrist نام دارد. اگر فرد حداکثر نیمی از دوره کارآموزی خود را در آن شرکت گذرانده باشد، این مدت ۱٫۵ ماه است.
مسیر ادامه تحصیل دیگر، Lehre mit Matura است. دیپلم حرفه‌ای (Berufsreifeprüfung) شامل چهار آزمون جداگانه است و دسترسی به تمام رشته‌های دانشگاهی را فراهم می‌کند. دوره‌های آمادگی و آزمون‌ها برای کارآموزان رایگان است، اما کل دیپلم را زودتر از ۱۹ سالگی نمی‌توان دریافت کرد. آزمون استادی (Meisterprüfung) نیز از ۱۸ سالگی قابل انجام است.
پرسش‌های متداول
آیا بزرگسالان نیز می‌توانند در آزمون نهایی شرکت کنند؟
بله. افراد بالای ۱۸ سال، در صورت داشتن تجربه کاری مناسب یا گذراندن دوره‌های آموزشی، می‌توانند با مجوز استثنایی در اتاق اقتصاد ثبت‌نام کنند. در این حالت، خود داوطلب هزینه آزمون را پرداخت می‌کند.
اگر محل آموزش پیدا نکنم چه می‌شود؟
جوانانی که محل آموزش پیدا نمی‌کنند، می‌توانند در کارآموزی بین‌شرکتی (überbetriebliche Lehrausbildung) آموزش ببینند. در این حالت به‌جای حقوق، کمک‌هزینه آموزشی پرداخت می‌شود.
آیا تحصیلات قبلی قابل محاسبه است؟
بله، در رشته‌های مرتبط و با توافق شرکت ممکن است بخشی از تحصیلات قبلی محاسبه شود. پس از پایان دبیرستان یا دست‌کم سه سال Lehre، مدت یک رشته سه‌ساله دیگر می‌تواند یک سال کوتاه‌تر شود.
قرارداد چگونه فسخ می‌شود؟
پس از دوره آزمایشی، قرارداد می‌تواند به‌صورت کتبی و با ذکر دلیل، با توافق دو طرف و تأیید اتاق کار، یا در پایان سال اول یا دوم از طریق فسخ فوق‌العاده پایان یابد. فسخ باید ظرف سه هفته به دفتر امور کارآموزان گزارش شود.
مراحل عملی شروع Lehre
- بررسی کنید که دوره ۹ ساله آموزش اجباری را به پایان رسانده‌اید.
- رشته مورد علاقه و شرکت‌هایی را که مجوز آموزش کارآموز دارند پیدا کنید.
- درخواست خود را از طریق آگهی‌های شغلی، شرکت‌ها، AMS، اتاق اقتصاد یا اتاق کار ارسال کنید.
- پیش از امضا، مدت دوره، حقوق، ساعات کار و مقررات قرارداد جمعی را بررسی کنید.
- Lehrvertrag را کتبی امضا کنید و در صورت زیر ۱۸ سال بودن، امضای والد یا سرپرست قانونی را بگیرید.
- از ثبت شما توسط شرکت در Lehrlingsstelle der WKO، Berufsschule و بیمه اجتماعی اطمینان حاصل کنید.
- برای کمک‌های احتمالی مانند Lehrlingsfreifahrt، Fahrtenbeihilfe و Familienbeihilfe شرایط خود را بررسی کنید.
- حداکثر ۶ ماه پیش از پایان دوره، درباره ثبت‌نام در LAP اقدام کنید.
منبع: oesterreich.gv.at
این مطلب بر اساس منابع موجود تهیه شده و جایگزین مشاوره حقوقی یا شغلی نیست. برای بررسی وضعیت فردی خود، با AMS، اتاق اقتصاد، اتاق کار یا مشاور متخصص تماس بگیرید.