Avusturya’da Lehre: 2026’da ikili mesleki eğitim nasıl işler?

Avusturya’da meslek edinmenin en yaygın yollarından biri Lehre sistemidir. Bu ikili mesleki eğitimde kişi aynı anda bir şirkette çalışır ve meslek okuluna (Berufsschule) devam eder. Çırak ücret alır, sigortalı olur ve eğitimin sonunda bir meslek diploması kazanır.

Kısaca Lehre sistemi

• Eğitimin yaklaşık yüzde 80’i eğitim şirketinde (Lehrbetrieb), yaklaşık yüzde 20’si meslek okulunda (Berufsschule) gerçekleşir.
• Lehre, mesleğe bağlı olarak 2 ila 4 yıl sürer ve Lehrvertrag bu süre için yapılır.
• Çıraklık ücreti (Lehrlingseinkommen) genellikle toplu iş sözleşmesiyle belirlenir ve her eğitim yılında artar.
• Bitirme sınavının (Lehrabschlussprüfung, LAP) ilk sınav ücretini eğitim şirketi öder; ikinci ve üçüncü denemeler ücretsizdir.
• Lehre ile birlikte ücretsiz olarak mesleki lise yeterliliği (Lehre mit Matura) elde edilebilir.

İkili sistem nedir ve kim başlayabilir?

Duales System, iki eğitim yerini birleştirir: eğitim şirketi (Lehrbetrieb) ve meslek okulu. Bazı sektörlerde, örneğin inşaat sektöründe, inşaat akademileri gibi üçüncü bir eğitim yeri de bulunabilir. Meslek okulundaki dersler çalışma süresinin bir parçasıdır ve bu süre için de normal çıraklık ücreti ödenir.

Lehre’ye, dokuz yıllık zorunlu eğitimi başarıyla tamamlayan kişiler başlayabilir. Zorunlu eğitim, dokuzuncu eğitim yılının son gününde, yaz tatilinden önceki gün sona erer.

Meslek okulunun eğitim biçimleri

• Yıl boyunca: haftada en az bir tam gün veya iki yarım gün
• Kurs şeklinde: çoğunlukla aralıksız yaklaşık on hafta
• Mevsimsel olarak

Eğitim yeri ve Lehrvertrag

Bir eğitim yeri; çevrim içi iş ilanı platformlarında, gazete ilanlarında, tanıdıklar aracılığıyla veya AMS, ticaret odası ve işçi odasının meslek danışma merkezlerinde aranabilir. Başvurular zorunlu eğitimin bitiminden önce de yapılabilir. Ancak her şirket çırak eğitimi verme yetkisine sahip değildir.

Lehrvertrag, çırak ile eğitim şirketi arasında yazılı olarak yapılır. Çırak 18 yaşından küçükse ebeveynin veya yasal vasinin imzası da gerekir. Sözleşme için çıraktan ücret alınmaz.

Genellikle son okul yılının karnesi ve önceki eğitimlere ilişkin belgeler sunulmalıdır. Avrupa Ekonomik Alanı dışındaki ülke vatandaşlarının ayrıca çalışma izni göstermesi gerekir. Şirket, çırağın kaydını Lehrlingsstelle der WKO, meslek okulu ve sosyal sigorta kurumuna bildirir.

İlk üç ay deneme süresidir. Bu dönemde her iki taraf da sözleşmeyi gerekçe göstermeden ve yazılı olarak feshedebilir.

Çıraklık ücreti ve sigorta

Çıraklık ücreti aylık olarak ödenir. Miktar mesleğe göre değişir ve genellikle toplu iş sözleşmesinde belirlenir. Ücret her eğitim yılında artar. Ayrıca izin parası ve Noel parası da ödenir.

Çıraklar kaza, hastalık ve işsizlik sigortasına dahildir. Eğitim süresi emeklilik hesabına da sayılır. Ücret, kalifiye çalışanların ücretinden daha düşük olduğu için genellikle hiç gelir vergisi ödemezler veya yalnızca düşük miktarda gelir vergisi öderler. Aynı eğitim yılında bulunan kadın ve erkek çırakların ücretleri farklı olamaz.

Ek destekler

Federal ve eyalet düzeyinde çeşitli destekler alınabilir. Bunlar arasında şunlar bulunur:

• Ücretsiz çıraklık ulaşım kartı (Lehrlingsfreifahrt)
• En az iki kilometrelik işe gidiş mesafesi için ulaşım desteği (Fahrtenbeihilfe)
• 24 yaşından küçük yetişkinler için aile yardımı (Familienbeihilfe)

Çalışma süresi, dinlenme ve izin

18 yaşından küçük çıraklar için temel kurallar şöyledir:

• Günlük çalışma süresi: en fazla 8 saat
• Haftalık çalışma süresi: meslek okulu dahil en fazla 40 saat
• Gece çalışması: 20.00 ile 06.00 arasında yasaktır
• Mola: 4,5 saatten sonra en az yarım saat
• Gece dinlenmesi: kesintisiz 12 saat
• Fazla mesai: 16 yaşından küçükler için yasaktır; 16–18 yaş arasında yalnızca istisnai durumlarda mümkündür

İstisnalar bulunur. Konaklama ve yiyecek-içecek sektöründe 16 yaşından büyük kişiler saat 23.00’e kadar çalışabilir. Fırıncılıkta ise 15 yaşından büyük kişiler saat 04.00’ten itibaren çalışabilir. Fazla mesai yapılırsa yüzde 50 ek ücret veya serbest zaman telafisi verilmelidir.

Yıllık izin 25 iş günüdür. Çalışma haftası pazartesiden cumartesiye kadar sürüyorsa bu süre 30 iş günüdür. 18 yaşından küçük çıraklara 15 Haziran ile 15 Eylül arasında en az iki hafta izin verilmelidir.

Lehrabschlussprüfung (LAP)

Lehrabschlussprüfung, uygulamalı ve teorik bölümlerden oluşur. Meslek okulu başarıyla tamamlanmışsa teorik bölüm yapılmayabilir. Uygulamalı bölüm genellikle bir sınav çalışması ve mesleki görüşmeden oluşur. Ticari mesleklerde ise sözlü ve yazılı bir iş vakası sınavı uygulanır.

• Başvuru: eğitim süresinin bitiminden en erken 6 ay önce
• Başvuru yeri: eyaletin ticaret odasına bağlı Lehrlingsstelle
• Sınav ücreti: 137 avro (2025 verisi); ilk sınavda şirket öder
• Tekrar: sınırsız sayıda; ikinci ve üçüncü denemeler ücretsiz
• Sınav tarihi bildirimi: sınavdan en geç 3 hafta önce

Çıraklık ilişkisi devam ettiği sürece sınav için gerekli malzemeleri ve aletleri şirket sağlar.

Lehre sonrasında ne olur?

Şirket, sınavın başarıyla tamamlanmasından veya eğitim süresinin bitmesinden sonra mezun çırağı üç ay boyunca çalıştırmak zorundadır. Bu süre Behaltefrist olarak adlandırılır. Çırak eğitim süresinin en fazla yarısını o şirkette geçirmişse zorunlu çalışma süresi 1,5 aydır.

Bir sonraki adım Lehre mit Matura olabilir. Mesleki lise yeterliliği (Berufsreifeprüfung) dört ayrı sınavdan oluşur ve tüm üniversite bölümlerine başvuru hakkı verir. Çıraklar için hazırlık kursları ve sınavlar ücretsizdir. Tam yeterlilik sınavı en erken 19 yaşında tamamlanabilir. Meisterprüfung sınavına ise 18 yaşından itibaren girilebilir.

Sık sorulan sorular

Yetişkinler de bitirme sınavına girebilir mi?

Evet. 18 yaşından büyük kişiler, yeterli iş deneyimi veya kurs geçmişi varsa ticaret odasından istisnai izin alarak sınava başvurabilir. Bu durumda sınav ücretini aday kendisi öder.

Eğitim yeri bulamazsam ne olur?

Eğitim yeri bulamayan gençler, şirket dışı mesleki eğitim (überbetriebliche Lehrausbildung) alabilir. Bu durumda ücret yerine eğitim desteği ödenir.

Önceki eğitim veya okul süresi sayılabilir mi?

Evet. Yakın mesleklerde şirketle yapılacak anlaşmayla önceki eğitimler dikkate alınabilir. Tamamlanmış bir ortaöğretim eğitimi veya en az üç yıllık Lehre sonrasında, başka bir üç yıllık meslek eğitimi bir yıl kısalabilir.

Lehrvertrag nasıl feshedilir?

Deneme süresinden sonra sözleşme; yazılı ve gerekçeli olarak, karşılıklı anlaşmayla veya birinci ya da ikinci eğitim yılının sonunda olağanüstü fesih yoluyla sona erdirilebilir. Fesih, üç hafta içinde Lehrlingsstelle’ye bildirilmelidir.

Pratik olarak ne yapmalısınız?

1. İlginizi çeken meslekleri ve bu mesleklerin eğitim sürelerini araştırın.
2. AMS, ticaret odası ve işçi odasının meslek danışma merkezlerinden bilgi alın.
3. Çevrim içi ilanlarda ve şirketlerin doğrudan başvuru kanallarında Lehrstelle arayın.
4. Okul karnesi, önceki eğitim belgeleri ve gerekiyorsa çalışma iznini hazırlayın.
5. Lehrvertrag’ı imzalamadan önce ücret, çalışma süresi, meslek okulu ve izin koşullarını kontrol edin.
6. Sözleşmenin Lehrlingsstelle der WKO, meslek okulu ve sosyal sigortaya bildirildiğinden emin olun.
7. Lehrlingsfreifahrt, Fahrtenbeihilfe ve Familienbeihilfe gibi desteklere uygun olup olmadığınızı kontrol edin.
8. LAP başvurusunu eğitim süresinin bitiminden en erken 6 ay önce yapın ve sınav bildirimini takip edin.

Not: Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve danışmanlık yerine geçmez. Özel durumlarda bir avukata, hukuk uzmanına, iş hukuku veya istihdam uzmanına başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at