Lehre w Austrii: jak działa dualne kształcenie zawodowe w 2026 roku

W Austrii jedną z najpopularniejszych dróg zdobycia zawodu jest Lehre. Uczestnik jednocześnie pracuje w firmie i uczęszcza do szkoły zawodowej, otrzymuje wynagrodzenie oraz ubezpieczenie, a na zakończenie może zdobyć kwalifikacje po zdaniu egzaminu zawodowego.

Najważniejsze informacje w skrócie

• Około 80% kształcenia odbywa się w zakładzie szkolącym (Lehrbetrieb), a około 20% w szkole zawodowej (Berufsschule).
• Lehre trwa, zależnie od zawodu, od 2 do 4 lat. Na ten okres zawierana jest umowa nauki zawodu (Lehrvertrag).
• Wynagrodzenie ucznia (Lehrlingseinkommen) jest zwykle określane przez układ zbiorowy i rośnie z każdym rokiem nauki.
• Za pierwszy termin egzaminu końcowego (Lehrabschlussprüfung, LAP) płaci zakład szkolący. Drugi i trzeci termin są bezpłatne.
• Równolegle z Lehre można bezpłatnie zdobyć maturę w ramach programu Lehre mit Matura.

Na czym polega system dualny?

System dualny (duales System) łączy dwa miejsca nauki: zakład szkolący (Lehrbetrieb) oraz szkołę zawodową (Berufsschule). W niektórych branżach występuje także trzecie miejsce kształcenia, na przykład akademie budowlane w branży budowlanej.

Zajęcia w Berufsschule są częścią czasu pracy. Za ten czas również przysługuje normalne wynagrodzenie ucznia.

Lehre może rozpocząć osoba, która ukończyła dziewięcioletni obowiązek szkolny. Kończy się on ostatniego dnia dziewiątego roku nauki, czyli dzień przed rozpoczęciem wakacji letnich.

Formy zajęć w Berufsschule

• przez cały rok – co najmniej jeden pełny dzień lub dwa półdni w tygodniu,
• w formie kursowej – zwykle przez około dziesięć tygodni bez przerwy,
• sezonowo.

Zakład szkolący i Lehrvertrag

Miejsca nauki można szukać w internetowych serwisach z ofertami pracy, ogłoszeniach prasowych, przez znajomych oraz w centrach doradztwa zawodowego AMS, izby gospodarczej i izby pracy. O aplikowanie można rozpocząć jeszcze przed zakończeniem obowiązku szkolnego. Nie każda firma ma uprawnienia do prowadzenia kształcenia zawodowego.

Lehrvertrag jest zawierany na piśmie między uczniem a firmą szkolącą. Jeśli uczeń ma mniej niż 18 lat, umowę podpisuje również rodzic lub opiekun. Zawarcie umowy nie wiąże się dla ucznia z opłatą.

Zwykle należy przedstawić świadectwo ukończenia ostatniego roku szkoły oraz potwierdzenia wcześniejszego kształcenia. Osoby niebędące obywatelami EOG muszą dodatkowo przedstawić pozwolenie na pracę. Firma zgłasza ucznia do:

• biura ds. uczniów zawodu izby gospodarczej (Lehrlingsstelle der WKO),
• szkoły zawodowej,
• systemu ubezpieczeń społecznych.

Pierwsze trzy miesiące są okresem próbnym. W tym czasie każda ze stron może pisemnie rozwiązać umowę bez podania przyczyny.

Wynagrodzenie i ubezpieczenie

Lehrlingseinkommen wypłaca się co miesiąc. Jego wysokość zależy od zawodu i jest zwykle określona w układzie zbiorowym. W każdym kolejnym roku nauki wynagrodzenie jest wyższe. Uczniowi przysługuje także dodatek urlopowy oraz dodatek bożonarodzeniowy.

Uczeń jest objęty ubezpieczeniem od wypadków, ubezpieczeniem zdrowotnym i ubezpieczeniem na wypadek bezrobocia. Okres nauki zalicza się do emerytury. Ponieważ wynagrodzenie jest niższe niż pensja wykwalifikowanych pracowników, zwykle nie jest obciążone podatkiem dochodowym albo podatek jest niewielki. Wynagrodzenie chłopców i dziewcząt uczących się w tym samym roku musi być takie samo.

Dodatkowe świadczenia

Oprócz wynagrodzenia można ubiegać się o wsparcie federalne i krajowe, między innymi:

• bezpłatny bilet dla uczniów zawodu (Lehrlingsfreifahrt),
• dofinansowanie do przejazdów (Fahrtenbeihilfe) przy drodze do pracy wynoszącej co najmniej 2 km,
• zasiłek rodzinny (Familienbeihilfe) także dla pełnoletnich osób poniżej 24. roku życia.

Czas pracy, odpoczynek i urlop

Wobec uczniów poniżej 18 lat obowiązują szczególne zasady:

• maksymalnie 8 godzin pracy dziennie,
• maksymalnie 40 godzin tygodniowo, łącznie z Berufsschule,
• zakaz pracy w godzinach od 20:00 do 6:00,
• po 4,5 godzinach pracy co najmniej 30 minut przerwy,
• nieprzerwany odpoczynek nocny trwający 12 godzin,
• praca nadliczbowa jest zakazana przed ukończeniem 16 lat, a między 16. a 18. rokiem życia dopuszczalna tylko wyjątkowo.

Obowiązują wyjątki. W gastronomii osoby powyżej 16 lat mogą pracować do godziny 23:00, a w piekarniach osoby powyżej 15 lat mogą rozpocząć pracę o 4:00. Jeśli praca nadliczbowa wystąpi, przysługuje dodatek 50% albo czas wolny.

Urlop wynosi 25 dni roboczych, a przy tygodniu pracy od poniedziałku do soboty – 30 dni. Osobom poniżej 18 lat między 15 czerwca a 15 września przysługują co najmniej dwa tygodnie urlopu.

Egzamin końcowy Lehrabschlussprüfung

Lehrabschlussprüfung (LAP) składa się z części praktycznej i teoretycznej. Część teoretyczna odpada, jeśli uczeń pomyślnie ukończył Berufsschule.

Część praktyczna obejmuje zwykle pracę egzaminacyjną oraz rozmowę zawodową. W zawodach handlowych egzamin może składać się z ustnego i pisemnego opracowania przypadku biznesowego.

• Zgłoszenie: najwcześniej 6 miesięcy przed zakończeniem nauki.
• Miejsce zgłoszenia: regionalne biuro ds. uczniów zawodu izby gospodarczej.
• Opłata: 137 euro według danych z 2025 roku; za pierwszy termin płaci firma.
• Powtórzenie: możliwe dowolną liczbę razy, przy czym drugi i trzeci termin są bezpłatne.
• Informacja o terminie: najpóźniej 3 tygodnie przed egzaminem.

Jeśli stosunek nauki nadal trwa, firma zapewnia materiały i narzędzia potrzebne do egzaminu.

Co po zakończeniu Lehre?

Po pomyślnym zdaniu egzaminu albo po zakończeniu okresu nauki firma musi co do zasady zatrudniać absolwenta jeszcze przez trzy miesiące (Behaltefrist). Jeśli uczeń spędził w tej firmie najwyżej połowę okresu nauki, obowiązek ten wynosi 1,5 miesiąca.

Lehre mit Matura i Meisterprüfung

Można kontynuować naukę w ramach Lehre mit Matura. Matura zawodowa (Berufsreifeprüfung) składa się z czterech części i daje dostęp do wszystkich kierunków studiów. Dla uczniów zawodu przygotowanie i egzaminy są bezpłatne, a całą maturę można zdać najwcześniej po ukończeniu 19 lat.

Od ukończenia 18 lat dostępny jest również egzamin mistrzowski (Meisterprüfung).

Często zadawane pytania

Czy osoba dorosła może zdać egzamin końcowy?

Tak. Po ukończeniu 18 lat, przy odpowiednim doświadczeniu lub ukończonych kursach, można ubiegać się o wyjątkowe dopuszczenie do egzaminu w izbie gospodarczej. W takim przypadku kandydat sam płaci opłatę egzaminacyjną.

Co zrobić, jeśli nie uda się znaleźć miejsca nauki?

Młode osoby, które nie znalazły zakładu szkolącego, mogą uczestniczyć w szkoleniu międzyzakładowym (überbetriebliche Lehrausbildung). Zamiast wynagrodzenia otrzymują świadczenie szkoleniowe.

Czy wcześniejsza nauka może zostać zaliczona?

Tak, w przypadku zawodów pokrewnych jest to możliwe na podstawie porozumienia z firmą. Ukończona szkoła średnia albo co najmniej trzyletnia Lehre może skrócić kolejną trzyletnią naukę zawodu o jeden rok.

Jak rozwiązać Lehrvertrag?

Po okresie próbnym umowę można rozwiązać pisemnie z podaniem przyczyny, za porozumieniem stron potwierdzonym przez izbę pracy albo w trybie nadzwyczajnym na koniec pierwszego lub drugiego roku. Rozwiązanie należy zgłosić do biura ds. uczniów zawodu w ciągu 3 tygodni.

Praktyczne kroki

1. Sprawdź, czy ukończysz dziewięcioletni obowiązek szkolny.
2. Wybierz zawód i sprawdź wymagania dotyczące wcześniejszej nauki.
3. Poszukaj Lehrbetrieb w ofertach pracy, przez AMS oraz w izbie gospodarczej lub izbie pracy.
4. Przygotuj świadectwo ostatniej klasy i dokumenty potwierdzające wcześniejsze kształcenie.
5. Podpisz pisemny Lehrvertrag; przed ukończeniem 18 lat potrzebny jest również podpis rodzica lub opiekuna.
6. Po rozpoczęciu nauki sprawdź możliwość uzyskania Lehrlingsfreifahrt, Fahrtenbeihilfe i Familienbeihilfe.
7. Z odpowiednim wyprzedzeniem zgłoś się do Lehrabschlussprüfung – najwcześniej 6 miesięcy przed końcem nauki.

Źródło: oesterreich.gv.at

Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej lub zawodowej.