Lehre во Австрија: како функционира дуалното стручно образование во 2026 година

Во Австрија, Lehre е еден од најчестите начини за стекнување професија. Младото лице истовремено работи во компанија и посетува стручна школа, добива плата и е осигурено. По завршувањето на обуката, со успешно положен испит се стекнува со професионална квалификација.

Накратко

• Околу 80 проценти од обуката се одвива во компанијата, а околу 20 проценти во стручната школа (Berufsschule).
• Во зависност од професијата, Lehre трае од 2 до 4 години, а договорот за обука (Lehrvertrag) се склучува за тој период.
• Износот на платата за ученик (Lehrlingseinkommen) обично е утврден со колективен договор и се зголемува секоја година.
• Надоместокот за завршниот испит (Lehrabschlussprüfung, LAP) при првото полагање го плаќа компанијата. Второто и третото полагање се бесплатни.
• Покрај Lehre, можно е бесплатно да се стекнете и со матура преку програмата Lehre mit Matura.

Што е дуалниот систем и кој може да започне?

Дуалниот систем (duales System) поврзува две места на учење: компанијата каде што се врши обуката (Lehrbetrieb) и стручната школа. Во некои сектори постои и трето место, на пример академии за градежништво во градежниот сектор.

Наставата во Berufsschule е дел од работното време и за тој период следува редовната плата за ученик. Lehre може да ја започне лице кое успешно ја завршило деветгодишната задолжителна школска обврска. Таа завршува последниот ден од деветтата учебна година, односно денот пред почетокот на летниот распуст.

Наставата во стручната школа може да се организира на различни начини:

• во текот на целата година, најмалку еден цел ден или два половина дена неделно;
• во форма на курс, најчесто во непрекинат период од десет недели;
• сезонски.

Место за обука и договорот Lehrvertrag

Место за обука може да барате преку онлајн берзи за работни места, огласи во весници, преку познаници или во советувалиштата за избор на професија на AMS, Стопанската комора и Работничката комора. На огласи може да се пријавувате и пред завршувањето на задолжителното школување. Важно е да знаете дека не секоја компанија има право да обучува ученици.

Договорот Lehrvertrag се склучува писмено меѓу ученикот и компанијата што ја спроведува обуката. За лица помлади од 18 години потребен е и потпис од родител или старател. За ученикот склучувањето на договорот не чини ништо.

Обично треба да се достават сведителството од последната завршена учебна година и потврди за претходно образование или обука. На лицата кои не се државјани на ЕЕП може да им биде потребна и дозвола за работа. Компанијата го пријавува ученикот во канцеларијата за ученици при Стопанската комора (Lehrlingsstelle der WKO), во стручната школа и кај социјалното осигурување.

Првите три месеци се пробен период. Во тој период и двете страни можат писмено да го раскинат договорот без образложение.

Колкава е платата за ученик?

Платата за ученик се исплаќа месечно. Нејзиниот износ зависи од професијата и најчесто е утврден со колективен договор. Во секоја следна година на обуката платата обично е повисока од претходната. Дополнително следуваат регрес за годишен одмор и божиќен додаток.

Ученикот е осигуран за несреќа, болест и невработеност, а периодот на обука се смета во пензискиот стаж. Бидејќи платата е пониска од онаа на квалификуваните работници, најчесто не се плаќа данок на доход или се плаќа само мал износ. Платата на момчињата и девојчињата во иста година на обука не смее да се разликува.

Покрај платата, може да се добијат федерални и покраински поддршки, како што се:

• бесплатен превоз за ученици (Lehrlingsfreifahrt);
• надомест за патни трошоци (Fahrtenbeihilfe) за патување до работа од најмалку два километри;
• семеен додаток (Familienbeihilfe), кој може да се добива и за полнолетни лица помлади од 24 години.

Работно време, одмор и годишен одмор

За учениците помлади од 18 години важат посебни правила:

• Дневно работно време: најмногу 8 часа.
• Неделно работно време: најмногу 40 часа, вклучувајќи ја и стручната школа.
• Ноќна работа: забранета меѓу 20 и 6 часот.
• Пауза: најмалку половина час по 4,5 часа работа.
• Ноќен одмор: 12 часа непрекинато.
• Прекувремена работа: забранета под 16 години, а меѓу 16 и 18 години е дозволена само исклучително.

Постојат исклучоци. Во угостителството, лицата постари од 16 години можат да работат до 23 часот, а во пекарството лицата постари од 15 години можат да работат од 4 часот наутро. Ако сепак се работи прекувремено, следува додаток од 50 проценти или компензација со слободно време.

Годишниот одмор изнесува 25 работни дена, односно 30 дена ако работната недела трае од понеделник до сабота. На лицата помлади од 18 години меѓу 15 јуни и 15 септември им следуваат најмалку две недели одмор.

Завршен испит Lehrabschlussprüfung

LAP се состои од практичен и теоретски дел. Теоретскиот дел не се полага ако ученикот успешно ја завршил стручната школа. Практичниот дел обично вклучува испитна задача и стручен разговор. Кај трговските професии може да има усен и писмен дел со деловен случај.

• Пријавување: најрано 6 месеци пред завршувањето на обуката.
• Каде: во канцеларијата за ученици на покраинската Стопанска комора.
• Цена на испитот: 137 евра, според податокот за 2025 година; при првото полагање ја плаќа компанијата.
• Повторно полагање: можно е неограничен број пати; второто и третото полагање се бесплатни.
• Известување за терминот: најдоцна 3 недели пред испитот.

Додека трае односот на обука, компанијата ги обезбедува материјалите и алатите потребни за испитот.

Што следува по Lehre?

По успешно положениот испит или по истекот на периодот на обука, компанијата е должна да го задржи дипломираниот ученик на работа уште три месеци (Behaltefrist). Ако ученикот таму поминал најмногу половина од периодот на обука, оваа обврска трае 1,5 месец.

Следен чекор може да биде Lehre mit Matura. Стручната матура (Berufsreifeprüfung) се состои од четири одделни испити и овозможува запишување на која било универзитетска насока. За учениците подготовката и испитите се бесплатни, а целосната матура може да се положи најрано на 19 години. Од 18 години достапен е и мајсторскиот испит (Meisterprüfung).

Често поставувани прашања

Може ли возрасно лице да го полага завршниот испит?

Да. Лицата постари од 18 години можат, со соодветно работно искуство или завршени курсеви, да се пријават со исклучителна дозвола во Стопанската комора. Во таков случај кандидатот сам ја плаќа испитната такса.

Што ако не најдам место за обука?

Младите кои не нашле место во компанија можат да посетуваат надкомпаниска обука (überbetriebliche Lehrausbildung). Наместо плата, во овој случај се добива надомест за обука.

Може ли да се признае претходното образование?

Да, кај сродни професии тоа е можно со договор со компанијата. Завршено средно образование или најмалку тригодишна Lehre може да ја скрати друга тригодишна професионална обука за една година.

Како се раскинува договорот?

По пробниот период, договорот може да се раскине писмено и со образложение, со заедничка согласност потврдена од Работничката комора или со вонреден раскин на крајот на првата или втората година. Раскинот треба да се пријави во канцеларијата за ученици во рок од три недели.

Практични чекори

1. Проверете дали сте ја завршиле деветгодишната задолжителна школска обврска.
2. Побарајте слободни места преку AMS, Стопанската комора, Работничката комора, онлајн огласи и компании.
3. Подгответе го последното сведителство и документите за претходното образование или обука.
4. Проверете дали компанијата има право да обучува ученици и внимателно прочитајте го Lehrvertrag.
5. Пред потпишување, информирајте се за колективниот договор, платата, работното време и формата на Berufsschule.
6. По започнувањето, проверете дали сте пријавени кај социјалното осигурување и информирајте се за Lehrlingsfreifahrt, Fahrtenbeihilfe и Familienbeihilfe.
7. Навреме договорете го пријавувањето за Lehrabschlussprüfung и чувајте ги потврдите за завршената обука.

Напомена: Оваа информација е подготвена врз основа на јавно достапни извори и не претставува правен или друг професионален совет. За конкретен случај обратете се кај Arbeiterkammer, Wirtschaftskammer, AMS или кај соодветен стручен советник.

Извор: oesterreich.gv.at