Lehre në Austri: si funksionon arsimi profesional dual në vitin 2026

Në Austri, Lehre është një nga rrugët më të përhapura për të mësuar një profesion. Personi në trajnim punon në një kompani, ndjek njëkohësisht shkollën profesionale, merr pagesë dhe është i siguruar. Në fund, pas provimit përfundimtar, fiton një kualifikim profesional.

Shkurtimisht:

• Rreth 80 për qind e trajnimit zhvillohet në kompaninë ku bëhet praktika, ndërsa rreth 20 për qind në shkollën profesionale (Berufsschule).
• Lehre zgjat, në varësi të profesionit, 2–4 vjet. Për këtë periudhë lidhet kontrata e trajnimit (Lehrvertrag).
• Pagesa e praktikantit (Lehrlingseinkommen) zakonisht përcaktohet nga marrëveshja kolektive dhe rritet çdo vit.
• Tarifa e provimit përfundimtar (Lehrabschlussprüfung, LAP) paguhet nga kompania në përpjekjen e parë; përpjekja e dytë dhe e tretë janë pa pagesë.
• Përkrah Lehre, mund të merret edhe maturiteti pa pagesë përmes programit Lehre mit Matura.

Çfarë është sistemi dual dhe kush mund ta fillojë?

Sistemi dual (duales System) lidh dy vende të të mësuarit: kompaninë trajnuese (Lehrbetrieb) dhe shkollën profesionale. Në disa sektorë ekziston edhe një vend i tretë, për shembull akademitë e industrisë së ndërtimit.

Orët në Berufsschule llogariten si pjesë e orarit të punës dhe gjatë tyre vazhdon të paguhet pagesa e rregullt e praktikantit.

Lehre mund ta fillojë personi që ka përfunduar me sukses nëntë vjet shkollim të detyrueshëm. Ky detyrim përfundon në ditën e fundit të vitit të nëntë shkollor, një ditë para pushimeve verore.

Mësimi në Berufsschule mund të organizohet në forma të ndryshme:

• gjatë gjithë vitit, zakonisht të paktën një ditë të plotë ose dy gjysmëditë në javë;
• në formë kursi, zakonisht për rreth dhjetë javë rresht;
• në mënyrë sezonale.

Gjetja e kompanisë dhe Lehrvertrag

Një vend trajnimi mund të kërkohet në portalet online të punës, përmes njoftimeve në gazeta, të njohurve ose qendrave të orientimit profesional të AMS, dhomës ekonomike dhe dhomës së punëtorëve. Aplikimi mund të bëhet edhe para përfundimit të shkollimit të detyrueshëm.

Jo çdo kompani ka të drejtë të trajnojë praktikantë. Kontrata e trajnimit (Lehrvertrag) duhet të lidhet me shkrim ndërmjet praktikantit dhe kompanisë trajnuese. Për personat nën 18 vjeç kërkohet edhe nënshkrimi i prindit ose kujdestarit.

Lidhja e kontratës nuk i kushton para praktikantit. Zakonisht kërkohen dëftesa e vitit të fundit shkollor dhe dëshmi për trajnimet e mëparshme. Personat që nuk janë shtetas të EEA-së duhet të paraqesin edhe lejen e punës.

Kompania e regjistron praktikantin në zyrën për praktikantë të dhomës ekonomike (Lehrlingsstelle der WKO), në shkollën profesionale dhe në sigurimin shoqëror.

Tre muajt e parë janë periudhë prove. Gjatë kësaj periudhe, secila palë mund ta ndërpresë kontratën me shkrim dhe pa dhënë arsye.

Sa është pagesa e praktikantit?

Lehrlingseinkommen paguhet çdo muaj. Shuma varet nga profesioni dhe zakonisht përcaktohet nga marrëveshja kolektive (Kollektivvertrag). Pagesa rritet në çdo vit trajnimi.

Përveç pagesës mujore, praktikanti merr edhe pagesën e pushimeve dhe pagesën e Krishtlindjeve. Ai ose ajo është i siguruar për aksidente, sëmundje dhe papunësi, ndërsa periudha e trajnimit llogaritet edhe për pension.

Për shkak se pagesa zakonisht është më e ulët se paga e punëtorëve të kualifikuar, zakonisht nuk paguhet fare ose paguhet vetëm pak tatim mbi të ardhurat. Pagesa e djemve dhe vajzave në të njëjtin vit trajnimi nuk mund të jetë e ndryshme.

Mund të kërkohen edhe ndihma federale dhe të landeve, për shembull:

• biletë pa pagesë për praktikantë (Lehrlingsfreifahrt);
• mbështetje për shpenzimet e udhëtimit (Fahrtenbeihilfe), për një rrugë pune prej të paktën dy kilometrash;
• ndihma familjare (Familienbeihilfe) edhe për të rriturit nën 24 vjeç.

Orari i punës, pushimet dhe koha e pushimit

Për praktikantët nën 18 vjeç zbatohen rregulla të veçanta:

• Orari ditor: maksimumi 8 orë.
• Orari javor: maksimumi 40 orë, duke përfshirë Berufsschule.
• Puna e natës: e ndaluar nga ora 20:00 deri në 06:00.
• Pauza: pas 4,5 orësh duhet të jepet të paktën gjysmë ore pushim.
• Pushimi gjatë natës: 12 orë pa ndërprerje.
• Orët shtesë: të ndaluara nën moshën 16 vjeç dhe të lejuara vetëm në raste të jashtëzakonshme nga 16 deri në 18 vjeç.

Ka disa përjashtime. Në gastronomi, personat mbi 16 vjeç mund të punojnë deri në orën 23:00, ndërsa në furrë mund të punohet nga ora 04:00 për personat mbi 15 vjeç. Nëse kryhen orë shtesë, jepet shtesë prej 50 për qind ose kompensim me kohë të lirë.

Pushimi vjetor është 25 ditë pune, ose 30 ditë nëse java e punës llogaritet nga e hëna deri të shtunën. Personat nën 18 vjeç kanë të drejtë për të paktën dy javë pushim ndërmjet 15 qershorit dhe 15 shtatorit.

Provimi përfundimtar: Lehrabschlussprüfung

Lehrabschlussprüfung (LAP) përbëhet nga pjesa praktike dhe teorike. Pjesa teorike nuk kërkohet nëse Berufsschule është përfunduar me sukses.

Pjesa praktike zakonisht përfshin një punë provimi dhe një bisedë profesionale. Në profesionet tregtare mund të ketë një rast biznesi me pjesë me shkrim dhe me gojë.

• Aplikimi: më herët se gjashtë muaj para përfundimit të trajnimit.
• Vendi i aplikimit: Lehrlingsstelle e dhomës ekonomike të landit.
• Tarifa e provimit: 137 euro, sipas të dhënave të vitit 2025; në përpjekjen e parë e paguan kompania.
• Përsëritja: është e mundur sa herë të nevojitet; përpjekja e dytë dhe e tretë janë pa pagesë.
• Njoftimi për datën: duhet të merret më së voni tre javë para provimit.

Për sa kohë ekziston marrëdhënia e trajnimit, kompania duhet të sigurojë materialet dhe veglat e nevojshme.

Çfarë ndodh pas Lehre?

Pas kalimit me sukses të provimit ose pas përfundimit të periudhës së trajnimit, kompania duhet ta mbajë të punësuar praktikantin e diplomuar për tre muaj (Behaltefrist). Nëse praktikanti ka kaluar aty jo më shumë se gjysmën e periudhës së trajnimit, kjo periudhë është 1,5 muaj.

Një mundësi tjetër është Lehre mit Matura. Maturiteti profesional (Berufsreifeprüfung) përbëhet nga katër provime të pjesshme dhe jep të drejtë për të ndjekur çdo drejtim universitar. Për praktikantët, përgatitja dhe provimet janë pa pagesë. Maturiteti i plotë mund të merret më herët në moshën 19 vjeç.

Nga mosha 18 vjeç është e mundur edhe provimi i mjeshtërisë (Meisterprüfung).

Pyetje të shpeshta

A mund ta japë provimin përfundimtar edhe një i rritur?

Po. Personat mbi 18 vjeç mund të aplikojnë në dhomën ekonomike me leje të veçantë, nëse kanë përvojë të përshtatshme pune ose kanë ndjekur kurse. Në këtë rast, tarifën e provimit e paguan vetë kandidati.

Çfarë ndodh nëse nuk gjej një vend trajnimi?

Të rinjtë që nuk gjejnë kompani mund të ndjekin një trajnim në një punishte ose institucion trajnimi (überbetriebliche Lehrausbildung). Në vend të pagës së praktikantit, marrin një mbështetje trajnimi.

A mund të llogaritet shkollimi i mëparshëm?

Po, në profesione të afërta kjo mund të bëhet me marrëveshje me kompaninë. Përfundimi i një shkolle të mesme ose i një Lehre prej të paktën tre vitesh mund ta shkurtojë me një vit një profesion tjetër trevjeçar.

Si mund të ndërpritet kontrata?

Pas periudhës së provës, kontrata mund të ndërpritet me shkrim dhe me arsye, me marrëveshje të përbashkët të vërtetuar nga dhoma e punëtorëve, ose në fund të vitit të parë apo të dytë përmes ndërprerjes së jashtëzakonshme. Ndërprerja duhet t'i njoftohet Lehrlingsstelle brenda tre javësh.

Hapat praktikë për të filluar

1. Kontrolloni nëse keni përfunduar nëntë vitet e shkollimit të detyrueshëm.
2. Zgjidhni profesionin dhe kërkoni vende të lira në portalet e punës, në gazeta, përmes të njohurve, AMS ose qendrave të orientimit profesional.
3. Përgatitni dëftesën e fundit, dëshmitë e trajnimeve të mëparshme dhe, nëse nevojitet, lejen e punës.
4. Kontrolloni nëse kompania ka të drejtë të ofrojë Lehre dhe lexoni me kujdes Lehrvertrag.
5. Pas nënshkrimit, sigurohuni që kompania t'ju regjistrojë në Lehrlingsstelle der WKO, Berufsschule dhe sigurimin shoqëror.
6. Informohuni për Lehrlingsfreifahrt, Fahrtenbeihilfe dhe Familienbeihilfe, si edhe për afatin e aplikimit për Lehrabschlussprüfung.

Burimi: oesterreich.gv.at

Ky material bazohet në burime të disponueshme online dhe nuk zëvendëson këshillimin profesional. Për raste konkrete, drejtohuni te AMS, Lehrlingsstelle, Arbeiterkammer ose një këshilltar i specializuar.