Avusturya’da miras: tereke işlemleri ve sınır ötesi miras

Bir yakınınız Avusturya’da vefat ettiyse veya Avusturya’da yaşarken başka bir ülkede de mal varlığı bulunuyorsa, Avusturya miras sisteminin temel kurallarını bilmek önemlidir. Aşağıda kimin mirasçı olabileceğini, tereke işlemlerinin nasıl yürüdüğünü ve birden fazla ülkeyi ilgilendiren durumlarda hangi hukukun uygulanacağını bulabilirsiniz.

Sınır ötesi mirasta hangi ülkenin hukuku uygulanır?

17 Ağustos’tan bu yana sınır ötesi miras işlemleri, Europäische Erbrechtsverordnung adı verilen AB Miras Tüzüğü ile düzenlenmektedir. İrlanda ve Danimarka dışında tüm AB üyesi ülkelerde uygulanan bu düzenleme Avusturya’da da geçerlidir.

Belirleyici ölçüt, miras bırakanın ölüm anındaki son mutad ikamet yeridir (gewöhnlicher Aufenthalt). Basitçe ifade etmek gerekirse bu yer, kişinin ailevi ve sosyal yaşam merkezinin bulunduğu yerdir. Kalışın süresi ve düzenliliği de değerlendirilir.

Miras bırakan Avusturya’da yaşıyor ve burada vefat ediyorsa, kural olarak Avusturya mahkemeleri ve Avusturya hukuku yetkilidir. Yetkili mahkeme, taşınır ve taşınmaz malların nerede bulunduğuna bakmaksızın tüm tereke hakkında karar verebilir. Bu nedenle başka bir ülkedeki taşınmazın bulunması, işlemlerin otomatik olarak o ülkede yürütüleceği anlamına gelmez.

Hukuk seçimi

Miras bırakan, vasiyetnameyle hukuk seçimi yapabilir. Bunun için hukuk seçimi veya ölüm tarihinde vatandaşı olduğu ülkenin hukukunu seçmesi mümkündür. Vasiyetnamenin şekil şartlarına uyulması gerekir.

Miras bırakan kendi ülkesinin hukukunu seçmişse, mirasçılar, ikamet ülkesindeki mahkeme yerine seçilen ülkenin mahkemesinin yetkili olması konusunda anlaşabilir. Daha önce hazırlanmış geçerli vasiyetnamelerin geçerliliği tüzük nedeniyle değişmez; ancak yabancı ülkeyle bağlantı varsa vasiyetnamenin yeniden incelenmesi yararlı olabilir.

Vasiyetname yoksa kim mirasçı olur?

Vasiyetname bulunmadığında yasal miras (gesetzliche Erbfolge) uygulanır. Eş veya kayıtlı partner ile en yakın akrabalar mirasçı olur. Akrabalar dört grupta (Parentel) sıralanır:

• Birinci grup: Çocuklar ve onların altsoyu; torunlar ve torunların çocukları.
• İkinci grup: Anne-baba ve onların altsoyu; kardeşler, yeğenler.
• Üçüncü grup: Büyük anne-baba ve onların altsoyu; amca, hala, dayı, teyze ve kuzenler.
• Dördüncü grup: Büyük büyük anne-baba. Onların altsoyu bu gruba dahil değildir.

Daha sonraki bir grup, ancak önceki grupta hiç kimse bulunmuyorsa mirasçı olur. Eşin miras payı, hangi akrabaların eşle birlikte mirasçı olduğuna bağlıdır.

Eş veya kayıtlı partner ayrıca yasal ön vasiyet (gesetzliches Vorausvermächtnis) kapsamında ortak ev eşyalarını alır. Konut miras bırakanın mülkiyetindeyse, eş veya kayıtlı partnerin bu konutta kalma hakkı da bulunur. Bu hak yalnızca devam eden evlilik veya kayıtlı partnerlik için geçerlidir.

Evlilik dışı partner (Lebensgefährte), miras bırakanla en az üç yıl boyunca ortak hane içinde yaşamışsa yasal vasiyete benzer bir hak elde eder. Bu hak ölümden bir yıl sonra sona erer.

Zorunlu miras payı ne kadardır?

Zorunlu pay (Pflichtteil) altsoy ile eşe veya kayıtlı partnere tanınır. Bu pay belirli bir malın mülkiyetini değil, mirasçılara karşı ileri sürülebilen bir para alacağını ifade eder.

• Miktarı: Yasal miras payının yarısıdır.
• Hesaplama temeli: Borçlar ve tereke işlem masrafları düşüldükten sonraki net terekedir.
• Talep zamanı: Ölümden bir yıl sonra talep edilebilir.
• Erteleme (Stundung): Mahkeme beş yıla kadar, özel durumlarda en fazla on yıla kadar erteleme kararı verebilir. Yıllık faiz oranı %4’tür.
• Zamanaşımı: Önemli olayların öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her hâlükârda en fazla 30 yıldır.

Miras bırakanın ölümünden önceki iki yıl içinde üçüncü kişilere yaptığı bazı bağışlar, zorunlu pay sahibinin talebi üzerine tereke hesabına eklenebilir.

Avusturya’da tereke işlemleri nasıl yürür?

1. Nüfus ve evlendirme işlemlerinden sorumlu makam (Standesamt), ölüm belgesini miras bırakanın son ikamet yerindeki bölge mahkemesine (Bezirksgericht) gönderir.
2. Mahkeme bir noter görevlendirir. Noter, mahkemenin temsilcisi olarak (Gerichtskommissär) yakınları ölüm tespiti görüşmesine (Todesfallaufnahme) davet eder. Her mirasçının görüşmeye katılması zorunlu değildir.
3. Noter, merkezi vasiyetname kayıtlarını sorgular.
4. Mirasçılar mirası kabul beyanı (Erbantrittserklärung) verir. Beyan koşulsuz veya koşullu olabilir. Koşullu beyanda borçlardan sorumluluk terekenin değeriyle sınırlıdır.
5. İşlem, kimin hangi oranda mirasçı olduğunu belirleyen mirasın teslim kararıyla (Einantwortungsbeschluss) sona erer. Tapu siciline kayıt için kararın kesinleştiğini gösteren şerhin sunulması gerekir.

Terekenin aktif değeri 5.000 avroyu aşmıyorsa ve tapu siciline kayıt gerekmiyorsa, miras duruşması yapılmayabilir. Mal varlığı borçları karşılamıyorsa, örneğin cenaze masrafları bile karşılanamıyorsa, mahkeme malları genellikle cenaze masraflarını ödeyen kişiye bırakır.

Mirası reddetmek (Erbausschlagung) her zaman mümkündür. Noterler için genel bir süre sınırı bulunmasa da mahkemenin verdiği talimatlara uyulmalıdır.

Avusturya’da hangi vasiyetname türleri geçerlidir?

• El yazılı vasiyetname (eigenhändige Verfügung): Metnin tamamı miras bırakan tarafından el yazısıyla yazılmalı ve sonunda imzalanmalıdır. Tanık gerekmez.
• Başkasının yazdığı vasiyetname (fremdhändige Verfügung): Bilgisayarda yazılabilir; ancak miras bırakanın kendi imzası, kendi el yazısıyla yazdığı bir ek beyan ve üç tanık gerekir.
• Sözlü olağanüstü vasiyetname: Yalnızca doğrudan yaşam tehlikesi durumunda, iki tanık önünde yapılabilir. Tehlikenin sona ermesinden itibaren yalnızca üç ay geçerlidir.
• Miras sözleşmesi (Erbvertrag): Eşler veya kayıtlı partnerler arasında noter senediyle yapılabilir ve terekenin en fazla dörtte üçünü kapsayabilir.

Sık sorulan sorular

Avusturya’da miras veya bağış vergisi var mı?

Avusturya’da miras ve bağış vergisi yoktur. Ancak taşınmaz miras alındığında taşınmaz edinim vergisi (Grunderwerbsteuer) ödenmesi gerekir. AB Miras Tüzüğü vergilendirmeyi düzenlemez. Taşınmazlarda kural olarak taşınmazın bulunduğu ülkenin vergi kuralları uygulanır.

Vatandaşlığım önemli mi?

Tek başına vatandaşlık belirleyici değildir; esas ölçüt son mutad ikamet yeridir. Bununla birlikte vasiyetnamede vatandaş olduğunuz ülkenin hukukunu seçebilirsiniz.

Borçlar da miras kalır mı?

Evet. Miras kabul beyanıyla borçlar da mirasçılara geçer. Koşullu beyan verilmesi hâlinde sorumluluk terekenin değeriyle sınırlıdır.

İlk hukuki bilgiyi nereden alabilirim?

Avusturya’daki noterlik bürolarında ilk hukuki bilgilendirme ücretsizdir. Barolar da ücretsiz ilk yönlendirme görüşmesi (Erste Anwaltliche Auskunft) sunmaktadır.

Uygulamada atılacak adımlar

1. Ölüm belgesi, vasiyetname, banka bilgileri, taşınmaz belgeleri ve bilinen borçlarla ilgili evrakları bir araya getirin.
2. Miras bırakanın son mutad ikamet yerini ve başka ülkelerdeki mal varlığını belirleyin.
3. Yetkili Bezirksgericht tarafından görevlendirilen noterle yapılacak Todesfallaufnahme görüşmesine hazırlanın.
4. Borçların kapsamını değerlendirmeden koşulsuz Erbantrittserklärung vermeyin; gerekiyorsa koşullu beyan veya Erbausschlagung hakkında bilgi alın.
5. Taşınmaz bulunuyorsa Grunderwerbsteuer ve tapu sicili işlemlerini ayrıca kontrol edin.
6. Sınır ötesi mal varlığı, hukuk seçimi veya zorunlu pay söz konusuysa noter ya da avukattan kişisel hukuki danışmanlık alın.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık değildir. Somut durumunuz için noter, avukat veya başka bir hukuk uzmanına başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at