Almanca edatları (Präpositionen): Kullanım ve örnekler
Almancada Präpositionen (edatlar), kelimeler arasındaki ilişkiyi ifade eder. Bir şeyin nerede olduğunu, nereye gidildiğini, bir olayın ne zaman gerçekleştiğini veya hangi nedenle olduğunu gösterebilirler. Edatlar bir isim ya da zamirle birlikte kullanılır ve ardından gelen kelimenin Akkusativ, Dativ veya Genitiv hâlinde olmasını gerektirir.
Örnekler:
- Ich gehe in die Schule. (Okula gidiyorum.) → Akkusativ
- Das Buch liegt auf dem Tisch. (Kitap masanın üzerinde.) → Dativ
- Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. (Yağmur nedeniyle evde kalıyoruz.) → Genitiv
1. Akkusativ ile kullanılan edatlar
Bu edatlardan sonra her zaman Akkusativ kullanılır.
- durch = içinden, boyunca
- Ich gehe durch den Park. (Parkın içinden geçiyorum.)
- für = için
- Das ist ein Geschenk für dich. (Bu senin için bir hediye.)
- gegen = karşı
- Wir spielen gegen die Mannschaft. (Takıma karşı oynuyoruz.)
- ohne = olmadan
- Ich trinke Kaffee ohne Zucker. (Kahveyi şekersiz içiyorum.)
- um = etrafında, saatinde
- Wir sitzen um den Tisch. (Masanın etrafında oturuyoruz.)
- Um acht Uhr gehe ich schlafen. (Saat sekizde uyumaya gidiyorum.)
2. Dativ ile kullanılan edatlar
Bu edatlardan sonra her zaman Dativ kullanılır.
- aus = -den, -dan; içinden
- Ich komme aus dem Haus. (Evden geliyorum.)
- außer = hariç
- Alle kommen außer mir. (Ben hariç herkes geliyor.)
- bei = yanında, -de/-da
- Ich wohne bei meinen Eltern. (Ailemle birlikte yaşıyorum.)
- mit = ile
- Ich gehe mit meiner Freundin ins Kino. (Kız arkadaşımla sinemaya gidiyorum.)
- nach = sonra; -e/-a, yön
- Nach der Schule spiele ich Fußball. (Okuldan sonra futbol oynuyorum.)
- Wir fahren nach Berlin. (Berlin'e gidiyoruz.)
- seit = -den beri
- Ich wohne seit einem Jahr in Wien. (Bir yıldır Viyana'da yaşıyorum.)
- von = -den/-dan; -den/-dan itibaren
- Das Geschenk ist von meiner Tante. (Hediye teyzemden geliyor.)
- zu = -e/-a, yanına
- Ich gehe zu meiner Oma. (Büyükannemin yanına gidiyorum.)
- gegenüber = karşısında
- Das Kino liegt gegenüber der Kirche. (Sinema kilisenin karşısında.)
3. Genitiv ile kullanılan edatlar
Bu edatlardan sonra dilbilgisi açısından Genitiv kullanılır. Günlük konuşmada bazıları Dativ ile de kullanılabilir; ancak standart dilbilgisi bakımından Genitiv tercih edilir.
- anstatt / statt = yerine
- Anstatt eines Kuchens kaufe ich Obst. (Pasta yerine meyve alıyorum.)
- trotz = rağmen
- Trotz des Regens gehen wir spazieren. (Yağmura rağmen yürüyüşe çıkıyoruz.)
- während = sırasında
- Während des Essens spricht man nicht. (Yemek sırasında konuşulmaz.)
- wegen = nedeniyle
- Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. (Hava nedeniyle evde kalıyoruz.)
- innerhalb = içinde
- Innerhalb einer Woche musst du bezahlen. (Bir hafta içinde ödeme yapmalısın.)
- außerhalb = dışında
- Außerhalb der Stadt ist es ruhiger. (Şehrin dışında daha sakindir.)
- diesseits = bu tarafında
- Diesseits des Flusses gibt es ein Dorf. (Nehrin bu tarafında bir köy var.)
- jenseits = ötesinde, diğer tarafında
- Jenseits der Grenze ist ein anderes Land. (Sınırın ötesinde başka bir ülke var.)
- oberhalb = üstünde
- Oberhalb der Stadt liegt eine Burg. (Şehrin yukarısında bir kale bulunuyor.)
- unterhalb = altında
- Unterhalb des Berges fließt ein Fluss. (Dağın altında bir nehir akıyor.)
4. Değişken edatlar (Wechselpräpositionen)
Wechselpräpositionen iki farklı hâlle kullanılabilir:
- Akkusativ: hareket veya yön bildirir; “nereye?” sorusuna cevap verir.
- Dativ: konum veya durum bildirir; “nerede?” sorusuna cevap verir.
- an = -e/-a doğru; -de/-da
- Akkusativ: Ich hänge das Bild an die Wand. (Resmi duvara asıyorum.)
- Dativ: Das Bild hängt an der Wand. (Resim duvarda asılı.)
- auf = üzerine; üzerinde
- Akkusativ: Ich lege das Buch auf den Tisch. (Kitabı masanın üzerine koyuyorum.)
- Dativ: Das Buch liegt auf dem Tisch. (Kitap masanın üzerinde.)
- hinter = arkasına; arkasında
- Akkusativ: Er geht hinter das Haus. (Evin arkasına gidiyor.)
- Dativ: Er sitzt hinter dem Haus. (Evin arkasında oturuyor.)
- in = içine; içinde
- Akkusativ: Ich gehe in die Schule. (Okula gidiyorum.)
- Dativ: Ich bin in der Schule. (Okuldayım.)
- neben = yanına; yanında
- Akkusativ: Sie stellt den Stuhl neben das Bett. (Sandalyeyi yatağın yanına koyuyor.)
- Dativ: Der Stuhl steht neben dem Bett. (Sandalye yatağın yanında.)
- über = üzerine/üstüne; üzerinde
- Akkusativ: Das Flugzeug fliegt über die Stadt. (Uçak şehrin üzerine uçuyor.)
- Dativ: Das Bild hängt über dem Bett. (Resim yatağın üzerinde asılı.)
- unter = altına; altında
- Akkusativ: Die Katze läuft unter den Tisch. (Kedi masanın altına koşuyor.)
- Dativ: Die Katze schläft unter dem Tisch. (Kedi masanın altında uyuyor.)
- vor = önüne; önünde
- Akkusativ: Er stellt das Auto vor das Haus. (Arabayı evin önüne park ediyor.)
- Dativ: Das Auto steht vor dem Haus. (Araba evin önünde duruyor.)
- zwischen = arasına; arasında
- Akkusativ: Ich stelle den Tisch zwischen die Stühle. (Masayı sandalyelerin arasına koyuyorum.)
- Dativ: Der Tisch steht zwischen den Stühlen. (Masa sandalyelerin arasında.)
an mı, auf mu?
1. an
an, bir şey dikey bir yüzeye veya bir sınıra yakın olduğunda kullanılır.
- Bir şeyi duvara, pencereye veya kapıya koyarken: an
- Bir gölün, nehrin veya denizin kıyısında bulunurken: an
- Bir sınır çizgisinde bulunurken: an
Yön bildiren örnekler (Akkusativ):
- Ich hänge das Bild an die Wand. (Resmi duvara asıyorum.)
- Wir fahren ans Meer. (Denize gidiyoruz.)
- Er stellt sich an die Tür. (Kapının yanına geçiyor.)
Konum bildiren örnekler (Dativ):
- Das Bild hängt an der Wand. (Resim duvarda asılı.)
- Wir wohnen am Fluss. (Nehrin yanında yaşıyoruz.)
- Jemand steht an der Grenze. (Birisi sınırda duruyor.)
2. auf
auf, bir şey yatay bir yüzeyin üzerine konduğunda veya bir kuruma ya da resmî makama gidildiğinde kullanılır.
- Bir şeyi masanın, rafın veya zeminin üzerine koyarken: auf
- Bir şey yüksek ya da yatay bir yüzey üzerinde bulunurken: auf
Pratik uygulama adımları
- Önce edatın hangi hâli istediğini öğrenin: Akkusativ, Dativ veya Genitiv.
- Wechselpräpositionen kullanırken “nereye?” sorusunun hareket ve yön için Akkusativ, “nerede?” sorusunun konum için Dativ gerektirdiğini kontrol edin.
- an için dikey yüzey ve sınırları, auf için yatay yüzeyleri düşünün.
- Her edatla birlikte en az bir Almanca örnek cümle yazın ve artikel değişikliklerini karşılaştırın: die Wand → der Wand.
- Günlük konuşmalarda duyduğunuz cümlelerde edatı ve ardından gelen hâli işaretleyerek tekrar edin.