Parafjalët (Präpositionen) në gjuhën gjermane

Parafjalët (Präpositionen) janë fjalë që shprehin marrëdhënien mes fjalëve të tjera. Ato tregojnë, për shembull, ku ndodhet diçka, ku po shkojmë, kur ndodh diçka ose për çfarë arsye.

Ato lidhen gjithmonë me një emër ose përemër dhe përcaktojnë se në cilën rasë duhet të jetë ai: Akkusativ, Dativ ose Genitiv.

Shembuj:

• Ich gehe in die Schule. (Shkoj në shkollë.) → Akkusativ
• Das Buch liegt auf dem Tisch. (Libri ndodhet mbi tavolinë.) → Dativ
• Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. (Qëndrojmë në shtëpi për shkak të shiut.) → Genitiv

1. Parafjalët me Akkusativ

Pas këtyre parafjalëve përdoret gjithmonë rasa kallëzore, pra Akkusativ.

• durch = përmes
  • Ich gehe durch den Park. (Kaloj nëpër park.)
• für = për, në favor të
  • Das ist ein Geschenk für dich. (Kjo është një dhuratë për ty.)
• gegen = kundër
  • Wir spielen gegen die Mannschaft. (Luajmë kundër ekipit.)
• ohne = pa
  • Ich trinke Kaffee ohne Zucker. (Pi kafe pa sheqer.)
• um = rreth, në (për orën)
  • Wir sitzen um den Tisch. (Ulemi rreth tavolinës.)
  • Um acht Uhr gehe ich schlafen. (Në orën tetë shkoj të fle.)

2. Parafjalët me Dativ

Pas këtyre parafjalëve përdoret gjithmonë rasa dhanore, pra Dativ.

• aus = nga, prej
  • Ich komme aus Österreich. (Vij nga Austria.)
• außer = përveç
  • Alle kommen außer mir. (Të gjithë vijnë, përveç meje.)
• bei = te, tek
  • Ich wohne bei meinen Eltern. (Banoj te prindërit e mi.)
• mit = me
  • Ich gehe mit meiner Freundin ins Kino. (Shkoj në kinema me të dashurën time.)
• nach = pas; në drejtim të
  • Nach der Schule spiele ich Fußball. (Pas shkollës luaj futboll.)
  • Wir fahren nach Berlin. (Udhëtojmë në Berlin.)
• seit = që prej, prej
  • Ich wohne seit einem Jahr in Wien. (Prej një viti banoj në Vjenë.)
• von = nga, prej
  • Das Geschenk ist von meiner Tante. (Dhurata është nga halla ime.)
• zu = te, tek
  • Ich gehe zu meiner Oma. (Shkoj te gjyshja ime.)
• gegenüber = përballë
  • Das Kino liegt gegenüber der Kirche. (Kinemaja ndodhet përballë kishës.)

3. Parafjalët me Genitiv

Pas këtyre parafjalëve përdoret gjithmonë rasa gjinore, pra Genitiv. Në të folurën e përditshme ato përdoren shpesh edhe me Dativ, por nga ana gramatikore forma e saktë është Genitiv.

• anstatt / statt = në vend të
  • Anstatt eines Kuchens kaufe ich Obst. (Në vend të një torte blej fruta.)
• trotz = pavarësisht
  • Trotz des Regens gehen wir spazieren. (Pavarësisht shiut, dalim për shëtitje.)
• während = gjatë
  • Während des Essens spricht man nicht. (Gjatë ngrënies nuk flitet.)
• wegen = për shkak të
  • Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. (Për shkak të motit qëndrojmë në shtëpi.)
• innerhalb = brenda
  • Innerhalb einer Woche musst du bezahlen. (Duhet të paguash brenda një jave.)
• außerhalb = jashtë
  • Außerhalb der Stadt ist es ruhiger. (Jashtë qytetit është më qetë.)
• diesseits = në këtë anë
  • Diesseits des Flusses gibt es ein Dorf. (Në këtë anë të lumit ka një fshat.)
• jenseits = përtej, në anën tjetër
  • Jenseits der Grenze ist ein anderes Land. (Përtej kufirit është një shtet tjetër.)
• oberhalb = sipër
  • Oberhalb der Stadt liegt eine Burg. (Sipër qytetit ndodhet një kështjellë.)
• unterhalb = poshtë
  • Unterhalb des Berges fließt ein Fluss. (Poshtë malit rrjedh një lumë.)

4. Parafjalët e ndryshueshme (Wechselpräpositionen)

Këto parafjalë mund të përdoren me dy rasa të ndryshme:

• Me Akkusativ, kur shprehin lëvizje ose drejtim: ku?
• Me Dativ, kur shprehin vendndodhje ose gjendje: ku ndodhet?

• an = në, te
  • Akkusativ: Ich hänge das Bild an die Wand. (E var fotografinë në mur.)
  • Dativ: Das Bild hängt an der Wand. (Fotografia është e varur në mur.)
• auf = mbi
  • Akkusativ: Ich lege das Buch auf den Tisch. (E vendos librin mbi tavolinë.)
  • Dativ: Das Buch liegt auf dem Tisch. (Libri ndodhet mbi tavolinë.)
• hinter = pas
  • Akkusativ: Er geht hinter das Haus. (Ai shkon pas shtëpisë.)
  • Dativ: Er sitzt hinter dem Haus. (Ai është ulur pas shtëpisë.)
• in = në, brenda
  • Akkusativ: Ich gehe in die Schule. (Shkoj në shkollë.)
  • Dativ: Ich bin in der Schule. (Jam në shkollë.)
• neben = pranë
  • Akkusativ: Sie stellt den Stuhl neben das Bett. (Ajo e vendos karrigen pranë shtratit.)
  • Dativ: Der Stuhl steht neben dem Bett. (Karrigia ndodhet pranë shtratit.)
• über = mbi, sipër
  • Akkusativ: Das Flugzeug fliegt über die Stadt. (Avioni fluturon mbi qytet.)
  • Dativ: Das Bild hängt über dem Bett. (Fotografia është e varur mbi shtrat.)
• unter = nën
  • Akkusativ: Die Katze läuft unter den Tisch. (Macja vrapon nën tavolinë.)
  • Dativ: Die Katze schläft unter dem Tisch. (Macja fle nën tavolinë.)
• vor = përpara
  • Akkusativ: Er stellt das Auto vor das Haus. (Ai e parkon makinën përpara shtëpisë.)
  • Dativ: Das Auto steht vor dem Haus. (Makina ndodhet përpara shtëpisë.)
• zwischen = mes, ndërmjet
  • Akkusativ: Ich stelle den Tisch zwischen die Stühle. (E vendos tavolinën mes karrigeve.)
  • Dativ: Der Tisch steht zwischen den Stühlen. (Tavolina ndodhet mes karrigeve.)

an apo auf?

1. an

Parafjala an përdoret kur diçka vendoset pranë një sipërfaqeje vertikale ose pranë një kufiri.

• Kur diçka vendoset në mur, dritare ose derë → an
• Kur diçka ndodhet pranë një sipërfaqeje ujore, si liqen, lumë ose det → an
• Kur dikush qëndron pranë një vije kufitare → an

Shembuj për drejtim, Akkusativ:

• Ich hänge das Bild an die Wand. (E var fotografinë në mur.)
• Wir fahren ans Meer. (Udhëtojmë drejt detit.)
• Er stellt sich an die Tür. (Ai qëndron pranë derës.)

Shembuj për vendndodhje, Dativ:

• Das Bild hängt an der Wand. (Fotografia është e varur në mur.)
• Wir wohnen am Fluss. (Banojmë pranë lumit.)
• Jemand steht an der Grenze. (Dikush qëndron në kufi.)

2. auf

Parafjala auf përdoret kur diçka vendoset mbi një sipërfaqe horizontale, ose kur shkojmë në një institucion apo zyrë.

• Kur diçka vendoset mbi tavolinë, raft ose dysheme → auf
• Kur diçka ndodhet në një vend të ngritur dhe horizontal → auf

Hapat praktikë

1. Mësoni fillimisht parafjalët sipas rasës: Akkusativ, Dativ dhe Genitiv.
2. Për parafjalët e ndryshueshme, pyesni nëse fjalia shpreh drejtim apo vendndodhje.
3. Përdorni Akkusativ për lëvizjen drejt një vendi dhe Dativ për vendin ku ndodhet diçka.
4. Shkruani shembujt tuaj me situata të përditshme në Austri dhe kontrolloni artikullin e emrit pas parafjalisë.
5. Praktikoni veçanërisht dallimin mes an dhe auf, sepse të dyja mund të përkthehen në shqip si “në” ose “mbi”, në varësi të kontekstit.