Przyimki (Präpositionen) w języku niemieckim
Przyimki (Präpositionen) określają relacje między wyrazami. Pokazują na przykład, gdzie coś się znajduje, dokąd ktoś idzie, kiedy coś się dzieje albo z jakiego powodu. Łączą się z rzeczownikiem lub zaimkiem i wymagają określonego przypadku: Akkusativ, Dativ albo Genitiv.
Przykłady:
- Ich gehe in die Schule. (Idę do szkoły.) – Akkusativ
- Das Buch liegt auf dem Tisch. (Książka leży na stole.) – Dativ
- Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. (Z powodu deszczu zostajemy w domu.) – Genitiv
Przyimki łączące się z Akkusativem
Po tych przyimkach zawsze występuje biernik, czyli Akkusativ.
- durch – przez
- Ich gehe durch den Park. (Idę przez park.)
- für – dla, za
- Das ist ein Geschenk für dich. (To prezent dla ciebie.)
- gegen – przeciwko
- Wir spielen gegen die Mannschaft. (Gramy przeciwko tej drużynie.)
- ohne – bez
- Ich trinke Kaffee ohne Zucker. (Piję kawę bez cukru.)
- um – wokół, o (przy określaniu godziny)
- Wir sitzen um den Tisch. (Siedzimy wokół stołu.)
- Um acht Uhr gehe ich schlafen. (O ósmej idę spać.)
Przyimki łączące się z Dativem
Po tych przyimkach zawsze występuje celownik, czyli Dativ.
- aus – z, ze, od
- Ich komme aus der Stadt. (Przyjeżdżam z miasta.)
- außer – oprócz
- Alle kommen außer mir. (Wszyscy przychodzą oprócz mnie.)
- bei – u, przy
- Ich wohne bei meinen Eltern. (Mieszkam u rodziców.)
- mit – z
- Ich gehe mit meiner Freundin ins Kino. (Idę z przyjaciółką do kina.)
- nach – po, do (kierunek), na
- Nach der Schule spiele ich Fußball. (Po szkole gram w piłkę.)
- Wir fahren nach Berlin. (Jedziemy do Berlina.)
- seit – od, od czasu
- Ich wohne seit einem Jahr in Wien. (Mieszkam w Wiedniu od roku.)
- von – od, z, o
- Das Geschenk ist von meiner Tante. (Prezent jest od mojej cioci.)
- zu – do, ku
- Ich gehe zu meiner Oma. (Idę do babci.)
- gegenüber – naprzeciwko
- Das Kino liegt gegenüber der Kirche. (Kino znajduje się naprzeciwko kościoła.)
Przyimki łączące się z Genitivem
Po tych przyimkach występuje dopełniacz, czyli Genitiv. W języku potocznym niektóre z nich są często używane także z Dativem, jednak poprawna forma gramatyczna wymaga Genitivu.
- anstatt / statt – zamiast
- Anstatt eines Kuchens kaufe ich Obst. (Zamiast ciasta kupuję owoce.)
- trotz – mimo, pomimo
- Trotz des Regens gehen wir spazieren. (Mimo deszczu idziemy na spacer.)
- während – podczas, w trakcie
- Während des Essens spricht man nicht. (Podczas jedzenia się nie rozmawia.)
- wegen – z powodu
- Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. (Z powodu pogody zostajemy w domu.)
- innerhalb – w ciągu, w obrębie
- Innerhalb einer Woche musst du bezahlen. (Musisz zapłacić w ciągu tygodnia.)
- außerhalb – poza
- Außerhalb der Stadt ist es ruhiger. (Poza miastem jest spokojniej.)
- diesseits – po tej stronie
- Diesseits des Flusses gibt es ein Dorf. (Po tej stronie rzeki znajduje się wieś.)
- jenseits – za, po drugiej stronie
- Jenseits der Grenze ist ein anderes Land. (Za granicą znajduje się inne państwo.)
- oberhalb – powyżej, nad
- Oberhalb der Stadt liegt eine Burg. (Powyżej miasta znajduje się zamek.)
- unterhalb – poniżej, pod
- Unterhalb des Berges fließt ein Fluss. (U podnóża góry płynie rzeka.)
Przyimki zmienne (Wechselpräpositionen)
Przyimki zmienne mogą łączyć się z dwoma przypadkami:
- Akkusativ stosujemy, gdy wyrażamy ruch lub kierunek – pytanie „dokąd?”;
- Dativ stosujemy, gdy mówimy o miejscu lub stanie – pytanie „gdzie?”.
- an – na, przy
- Akkusativ: Ich hänge das Bild an die Wand. (Wieszam obraz na ścianie.)
- Dativ: Das Bild hängt an der Wand. (Obraz wisi na ścianie.)
- auf – na
- Akkusativ: Ich lege das Buch auf den Tisch. (Kładę książkę na stół.)
- Dativ: Das Buch liegt auf dem Tisch. (Książka leży na stole.)
- hinter – za
- Akkusativ: Er geht hinter das Haus. (Idzie za dom.)
- Dativ: Er sitzt hinter dem Haus. (Siedzi za domem.)
- in – do, w
- Akkusativ: Ich gehe in die Schule. (Idę do szkoły.)
- Dativ: Ich bin in der Schule. (Jestem w szkole.)
- neben – obok
- Akkusativ: Sie stellt den Stuhl neben das Bett. (Stawia krzesło obok łóżka.)
- Dativ: Der Stuhl steht neben dem Bett. (Krzesło stoi obok łóżka.)
- über – nad
- Akkusativ: Das Flugzeug fliegt über die Stadt. (Samolot przelatuje nad miastem.)
- Dativ: Das Bild hängt über dem Bett. (Obraz wisi nad łóżkiem.)
- unter – pod
- Akkusativ: Die Katze läuft unter den Tisch. (Kot biegnie pod stół.)
- Dativ: Die Katze schläft unter dem Tisch. (Kot śpi pod stołem.)
- vor – przed
- Akkusativ: Er stellt das Auto vor das Haus. (Stawia samochód przed domem.)
- Dativ: Das Auto steht vor dem Haus. (Samochód stoi przed domem.)
- zwischen – między
- Akkusativ: Ich stelle den Tisch zwischen die Stühle. (Stawiam stół między krzesłami.)
- Dativ: Der Tisch steht zwischen den Stühlen. (Stół stoi między krzesłami.)
An czy auf?
Przyimek an
Przyimka an używamy, gdy coś znajduje się przy pionowej powierzchni albo przy granicy.
- gdy coś wieszamy na ścianie, oknie lub drzwiach;
- gdy coś znajduje się nad brzegiem jeziora, rzeki lub morza;
- gdy ktoś stoi przy granicy lub innej linii granicznej.
Przykłady kierunku – Akkusativ:
- Ich hänge das Bild an die Wand. (Wieszam obraz na ścianie.)
- Wir fahren ans Meer. (Jedziemy nad morze.)
- Er stellt sich an die Tür. (Staje przy drzwiach.)
Przykłady miejsca – Dativ:
- Das Bild hängt an der Wand. (Obraz wisi na ścianie.)
- Wir wohnen am Fluss. (Mieszkamy nad rzeką.)
- Jemand steht an der Grenze. (Ktoś stoi przy granicy.)
Przyimek auf
Przyimka auf używamy, gdy coś znajduje się na poziomej powierzchni albo gdy ktoś idzie do określonej instytucji lub urzędu.
- gdy coś kładziemy na stole, półce lub podłodze;
- gdy coś znajduje się na podwyższonym, poziomym miejscu;
- przy określaniu kierunku do instytucji lub urzędu.
Praktyczne kroki
- Zapamiętaj osobno przyimki z Akkusativem, Dativem i Genitivem.
- Przy przyimkach zmiennych zadaj pytanie: „dokąd?” – wtedy użyj Akkusativu, albo „gdzie?” – wtedy użyj Dativu.
- Ucz się przyimków razem z całymi zdaniami, na przykład auf dem Tisch albo in die Schule.
- Twórz własne przykłady związane z codziennymi sytuacjami w Austrii, a następnie sprawdzaj przypadek rzeczownika.