Avusturya’da ceza davası: tanık çağrısı, şüpheli hakları ve Diversion

Avusturya’daki bir ceza soruşturmasına tanık, şüpheli veya mağdur olarak dahil olabilirsiniz. Bu yazı, 2026 itibarıyla hangi yükümlülüklere sahip olduğunuzu, hangi haklardan yararlanabileceğinizi ve Diversion teklifinin ne anlama geldiğini özetler.

Kısaca

• Tanık olarak çağrılırsanız (Zeugenladung), ifade vermeniz gerekmese bile çağrıya gitmeniz gerekir.
• Geçerli bir mazeret olmadan gitmemeniz halinde en fazla 1.000 Euro Ordnungsstrafe uygulanabilir ve polis zoruyla götürülmeniz emredilebilir.
• Şüpheli olarak kendinizi suçlayacak açıklamalar yapmak zorunda değilsiniz. İlk sorgudan itibaren avukat hakkınız vardır.
• Gözaltına alınan kişiler için avukat nöbet hizmeti 24 saat ücretsiz olarak 0800 376 386 numarasından aranabilir.
• Diversion ile sonuçlanan süreç hüküm verilmeden sona erer ve adli sicile işlenmez; ancak adli makamların iç kayıtlarında 10 yıl süreyle tutulur.

Ceza soruşturması nasıl yürütülür?

Ceza soruşturması, Kriminalpolizei veya Staatsanwaltschaft olası bir suçtan haberdar olduğunda başlar. Bu bilgi bir ihbar yoluyla veya makamların suçu kendilerinin tespit etmesiyle edinilebilir.

Sürecin iki ana aşaması vardır:

1. Ermittlungsverfahren: Soruşturma aşamasıdır ve Staatsanwaltschaft tarafından yürütülür. Sonunda suçlama yöneltilebilir, süreç sonlandırılabilir veya Diversion uygulanabilir.
2. Hauptverfahren: İddianamenin sunulmasıyla başlar ve mahkeme tarafından yürütülür. Hauptverhandlung olarak adlandırılan duruşmanın sonunda hüküm verilir.

Bazı durumlarda mahkeme duruşma yapmadan yazılı bir ceza kararı (Strafverfügung) verebilir. Bu karara, tebliğden itibaren dört hafta içinde yazılı olarak itiraz (Einspruch) edilebilir.

Şüpheli, sanık ve hakkında suçlama bulunan kişi arasındaki fark

• Verdächtiger: Yalnızca başlangıç seviyesinde, henüz belirsiz bir şüphe vardır.
• Beschuldigter: Somut şüphe nedeniyle el koyma veya gözaltı gibi soruşturma işlemleri yapılmıştır.
• Angeklagter: Staatsanwaltschaft iddianameyi mahkemeye sunmuştur.

Şüphelinin temel hakları

• Bilgilendirilme: Hakkınızda bir süreç başlatıldığı mümkün olan en kısa sürede bildirilmelidir. Soruşturmanın amacı zarar görecekse bu bildirim ertelenebilir.
• Anladığınız bir dil: Haklarınız, anlayabildiğiniz bir dilde açıklanmalıdır.
• Susma hakkı: Kendinizi suçlayacak açıklamalar yapmak zorunda değilsiniz ve bazı soruları yanıtlamayı reddedebilirsiniz. Ancak Beschuldigter olarak yapılan çağrıya (Ladung) gitmeniz gerekir.
• Avukat hakkı: İlk polis veya savcılık sorgusundan itibaren bir müdafi görevlendirebilirsiniz.
• Dosyayı inceleme: Mahkemede dosyayı (Akteneinsicht) inceleyebilir ve kendi cihazınızla ücretsiz kopya alabilirsiniz.

Gözaltına alındığınızda (Festnahme) şüphenin nedeni size bildirilmelidir. Telefon etme ve bir kişiye haber verme hakkınız vardır. Tutanak üzerinde yer alan her şeyi doğru bulmadığınız sürece imzalamamanız; yanlış veya eksik kısımların düzeltilmesini istemeniz mümkündür.

Avukat ne zaman zorunludur ve masrafları kim öder?

Bazı durumlarda zorunlu müdafilik (notwendige Verteidigung) uygulanır. Örneğin tutukluluk sırasında veya jüri mahkemesi ve hâkim olmayan üyelerin bulunduğu mahkeme önündeki duruşmalarda avukat zorunludur. Ücreti karşılayamıyorsanız, adli yardım kapsamında görevlendirilen müdafi (Verfahrenshilfeverteidigung) talep edebilirsiniz.

Beraat halinde devlet, talep üzerine seçtiğiniz avukatın masraflarına belirli üst sınırlara kadar katkıda bulunur:

• Landesgericht, Schöffen- ve Geschworenengericht: en fazla 30.000 Euro
• Landesgericht, tek hâkim: en fazla 13.000 Euro
• Bezirksgericht: en fazla 5.000 Euro

Bu tutarlar çoğu zaman gerçek avukatlık ücretinden daha düşüktür.

Tanık çağrısı: hangi yükümlülükleriniz var?

Mahkeme, Staatsanwaltschaft veya polis tarafından tanık olarak çağrılırsanız gitmeniz ve doğruyu söylemeniz gerekir. Önemli gerçekleri kasten gizlemek de dahil olmak üzere yalan tanıklık suçtur.

Hastalık veya kaza gibi bir engeliniz varsa bunu zamanında mahkemeye bildirmeniz gerekir. Mazeretiniz ancak mahkeme tarafından kabul edilirse geçerli sayılır. İş nedeniyle gelememek genellikle kabul edilen bir mazeret değildir.

Tanıklıktan çekinme hakkı

Eşiniz, kayıtlı partneriniz, çocuğunuz, kardeşiniz veya torununuz hakkındaki bir süreçte ifade vermek zorunda değilsiniz. Kendinizi veya bir yakınınızı suçlayacaksa tanıklığı reddedebilirsiniz. Ancak bu durumda da çağrıya gitmeniz zorunludur.

Tanık, yol masraflarının karşılanmasını ve tanık ücretini (Zeugengebühr) talep edebilir. Bunun için hâkimin çağrı belgesi üzerinde duruşmaya katıldığınızı doğrulaması gerekir. Ayrıca adresinizin dosyaya yazılmamasını isteyebilirsiniz.

Diversion nedir?

Diversion, olayların yeterince açıklığa kavuştuğu durumlarda Staatsanwaltschaft veya mahkemenin resmi ceza sürecini sürdürmemesini sağlayan bir seçenektir. Bunun karşılığında hakkında soruşturma yürütülen kişinin belirli bir yükümlülüğü kabul etmesi gerekir:

• Para ödemek
• Kamu yararına çalışma yapmak
• Denetim süresine tabi olmak
• Fail-mağdur uzlaşmasına (Tatausgleich) katılmak

Diversion için koşullar

Koşullar arasında suçun en fazla beş yıl hapis cezasıyla tehdit edilmesi bulunur. Cinsel suçlarda sınır üç yıldır; bu sınır 21 yaşından küçük kişiler için geçerli değildir. Suçun bir kişinin ölümüyle sonuçlanmamış olması ve ağır kusur bulunmaması da aranır.

İtiraf zorunlu değildir; ancak sorumluluğun en azından kısmen üstlenilmesi gerekir. Diversion’ı kabul etmek, olayla ilgili sorumluluk üstlenmeniz anlamına gelir. Bazı durumlarda teklifi reddetmek daha uygun olabilir; bu seçeneği bir avukatla görüşmeniz gerekir. Belirlenen koşulları yerine getirmezseniz süreç devam edebilir.

Sık sorulan sorular

Tanık olarak çağrıldığım halde gitmezsem ne olur?

En fazla 1.000 Euro Ordnungsstrafe uygulanabilir. Polis tarafından zorla götürülebilir ve gelmemeniz nedeniyle oluşan masraflar sizden talep edilebilir.

Gözaltına alınırsam nereye başvurabilirim?

Rechtsanwaltlicher Bereitschaftsdienst, 0800 376 386 numarasından günün 24 saati ücretsiz aranabilir. İlk arama ve ilk telefon danışmanlığı ücretsizdir; sonraki hizmetler kural olarak ücretlidir.

Diversion sonrasında sabıkalı olur muyum?

Hayır. Süreç hüküm verilmeden sona erer ve adli sicile işlenmez. Ancak adli makamların iç kayıtlarında 10 yıl boyunca görülebilir.

Diversion ne zamana kadar teklif edilebilir?

İddianame sunulana kadar Staatsanwaltschaft, bundan sonra ise duruşmanın sonuna kadar mahkeme Diversion teklif edebilir. Siz de bu seçeneği kendiniz talep edebilirsiniz.

Pratik olarak ne yapmalısınız?

1. Gelen çağrı veya karardaki makamı, sıfatınızı ve son tarihleri dikkatle kontrol edin.
2. Tanık çağrısına mutlaka gidin. Geçerli bir engeliniz varsa bunu zamanında mahkemeye bildirin ve kabul edildiğini teyit edin.
3. Şüpheli veya Beschuldigter olarak çağrıldıysanız ifade vermeden önce avukatla görüşün; susma hakkınızı kullanabileceğinizi unutmayın.
4. Gözaltındaysanız 0800 376 386 numaralı Rechtsanwaltlicher Bereitschaftsdienst’i arayın.
5. Strafverfügung aldıysanız, dört haftalık Einspruch süresini kaçırmayın.
6. Diversion teklifini kabul etmeden önce sonuçlarını ve koşullarını avukatla değerlendirin.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık değildir. Somut durumunuz için bir avukata veya başka bir hukuk uzmanına başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at