Postępowanie karne w Austrii: wezwanie świadka, prawa podejrzanego i dywersja

W austriackim postępowaniu karnym możesz występować jako świadek, podejrzany albo pokrzywdzony. Poniżej wyjaśniamy, jakie obowiązki i prawa wiążą się z poszczególnymi rolami oraz co oznacza propozycja zakończenia sprawy w drodze Diversion.

Najważniejsze informacje:

• Jeśli otrzymasz wezwanie świadka (Zeugenladung), musisz się stawić, nawet jeśli przysługuje Ci prawo odmowy zeznań.
• Za nieusprawiedliwioną nieobecność może zostać nałożona kara porządkowa (Ordnungsstrafe) do 1.000 euro, a także może zostać zarządzone doprowadzenie przez policję.
• Podejrzany nie musi obciążać samego siebie i ma prawo do adwokata już podczas pierwszego przesłuchania.
• Bezpłatny, całodobowy dyżur adwokacki dla osób zatrzymanych jest dostępny pod numerem 0800 376 386.
• Postępowanie zakończone przez Diversion kończy się bez wyroku i nie trafia do rejestru karnego, ale przez 10 lat pozostaje w wewnętrznym rejestrze wymiaru sprawiedliwości.

Jak przebiega postępowanie karne?

Postępowanie rozpoczyna się, gdy policja kryminalna (Kriminalpolizei) albo prokuratura (Staatsanwaltschaft) dowie się o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Informacja może pochodzić z zawiadomienia albo z własnych ustaleń organów.

Postępowanie składa się zasadniczo z dwóch etapów:

1. Postępowanie przygotowawcze (Ermittlungsverfahren): prowadzi je prokuratura. Na jego końcu może wnieść akt oskarżenia, umorzyć sprawę albo zakończyć ją w drodze Diversion.
2. Postępowanie główne (Hauptverfahren): rozpoczyna się od wniesienia aktu oskarżenia i jest prowadzone przez sąd. Po rozprawie (Hauptverhandlung) zapada wyrok.

W niektórych sprawach sąd może nałożyć karę bez rozprawy, wydając pisemny nakaz karny (Strafverfügung). Od jego doręczenia można w ciągu czterech tygodni wnieść pisemny sprzeciw (Einspruch).

Podejrzany, osoba obciążona i oskarżony – jaka jest różnica?

• Podejrzany (Verdächtiger): istnieje jedynie początkowe, ogólne podejrzenie.
• Osoba obciążona (Beschuldigter): istnieje konkretne podejrzenie i podjęto już czynności procesowe, na przykład zajęcie rzeczy albo zatrzymanie.
• Oskarżony (Angeklagter): prokuratura złożyła akt oskarżenia w sądzie.

Jakie prawa ma podejrzany?

• Prawo do informacji: należy możliwie szybko poinformować Cię o wszczęciu postępowania przeciwko Tobie. Informację można odroczyć tylko wtedy, gdy mogłoby to zagrozić celowi postępowania przygotowawczego.
• Zrozumiały język: o swoich prawach powinieneś zostać poinformowany w języku, który rozumiesz.
• Prawo do milczenia: nie musisz obciążać samego siebie i możesz odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Jako osoba obciążona musisz jednak stawić się na wezwanie (Ladung).
• Adwokat: możesz skorzystać z obrońcy już podczas pierwszego przesłuchania przez policję albo prokuraturę.
• Wgląd do akt (Akteneinsicht): w sądzie możesz zapoznać się z aktami i bezpłatnie wykonać ich kopie własnym urządzeniem.

W chwili zatrzymania (Festnahme) należy poinformować Cię o przyczynie podejrzenia. Masz prawo wykonać telefon i powiadomić wybraną osobę. Protokół warto podpisać tylko wtedy, gdy zgadzasz się z jego pełną treścią. Możesz zażądać jego poprawienia.

Kiedy obrońca jest obowiązkowy i kto za niego płaci?

W określonych sytuacjach istnieje obowiązek ustanowienia obrońcy (notwendige Verteidigung), na przykład podczas tymczasowego aresztowania albo rozprawy przed sądem przysięgłych lub sądem z udziałem ławników.

Jeżeli nie możesz zapłacić za obrońcę, możesz ubiegać się o ustanowienie obrońcy w ramach pomocy procesowej (Verfahrenshilfeverteidigung).

W razie uniewinnienia państwo może na wniosek dopłacić do kosztów wybranego obrońcy. Maksymalne kwoty wynoszą:

• sąd krajowy oraz sąd z udziałem ławników lub przysięgłych: 30.000 euro;
• sąd krajowy z sędzią jednoosobowym: 13.000 euro;
• sąd rejonowy (Bezirksgericht): 5.000 euro.

Zazwyczaj kwoty te są niższe od rzeczywistych kosztów adwokackich.

Wezwanie świadka – jakie masz obowiązki?

Jeżeli sąd, prokuratura albo policja wezwie Cię jako świadka, musisz się stawić i mówić prawdę. Fałszywe zeznania są przestępstwem. Dotyczy to również celowego przemilczenia istotnych faktów.

Przeszkodę, taką jak choroba lub wypadek, należy odpowiednio wcześnie zgłosić sądowi. Nieobecność jest usprawiedliwiona dopiero wtedy, gdy sąd zaakceptuje podany powód. Sama praca zazwyczaj nie jest uznawana za wystarczające usprawiedliwienie.

Kiedy można odmówić zeznań?

Nie musisz zeznawać w postępowaniu przeciwko bliskiemu członkowi rodziny, między innymi małżonkowi, zarejestrowanemu partnerowi, dziecku, rodzeństwu lub wnukowi. Możesz także odmówić zeznań, jeżeli mogłyby obciążyć Ciebie albo bliskiego członka rodziny.

Obowiązek stawienia się na wezwanie pozostaje jednak aktualny.

Świadek może żądać zwrotu kosztów podróży oraz wynagrodzenia dla świadka (Zeugengebühr). Sędzia powinien potwierdzić obecność na wezwaniu. Możesz również poprosić, aby Twój adres zamieszkania nie został umieszczony w aktach.

Na czym polega Diversion?

Diversion umożliwia prokuraturze albo sądowi rezygnację z formalnego postępowania karnego, jeżeli stan faktyczny został wyjaśniony. W zamian osoba obciążona musi zgodzić się na określony środek, na przykład:

• zapłatę określonej kwoty;
• pracę na cele społeczne;
• okres próby;
• porozumienie między sprawcą a pokrzywdzonym (Tatausgleich).

Warunki zastosowania Diversion

Jednym z warunków jest zagrożenie za przestępstwo karą pozbawienia wolności do pięciu lat. W przypadku przestępstwa seksualnego granica wynosi trzy lata; ograniczenie to nie dotyczy osób, które nie ukończyły 21 lat. Czyn nie może spowodować śmierci człowieka, a wina nie może być ciężka.

Formalne przyznanie się do winy nie jest wymagane, ale konieczne jest przynajmniej częściowe przyjęcie odpowiedzialności.

Przyjęcie Diversion oznacza przyjęcie odpowiedzialności za czyn. W niektórych sytuacjach korzystniejsze może być odrzucenie propozycji, dlatego warto omówić ją z adwokatem. Jeżeli nie spełnisz uzgodnionych warunków, postępowanie może zostać wznowione lub być dalej prowadzone.

Najczęstsze pytania

Co się stanie, jeśli nie stawię się jako świadek?

Może zostać nałożona kara porządkowa do 1.000 euro. Policja może doprowadzić Cię na przesłuchanie, a także możesz zostać obciążony kosztami wynikającymi z nieobecności.

Gdzie zadzwonić po zatrzymaniu?

Dyżur adwokacki (Rechtsanwaltlicher Bereitschaftsdienst) jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę pod numerem 0800 376 386. Pierwszy telefon i pierwsza konsultacja telefoniczna są bezpłatne, natomiast dalsze usługi co do zasady są płatne.

Czy po Diversion będę osobą karaną?

Nie. Postępowanie kończy się bez wyroku, formalnie pozostajesz osobą niekaraną, a informacja nie trafia do rejestru karnego. Wewnętrzny rejestr wymiaru sprawiedliwości przechowuje ją jednak przez 10 lat.

Do kiedy można zaproponować Diversion?

Prokuratura może zaproponować ją do momentu wniesienia aktu oskarżenia, a później sąd – do końca rozprawy. Możesz również samodzielnie wystąpić z taką propozycją.

Co zrobić w praktyce?

1. Dokładnie przeczytaj każde wezwanie i sprawdź, w jakim charakterze masz się stawić.
2. Jeśli nie możesz przyjść, niezwłocznie poinformuj właściwy sąd i przedstaw dokument potwierdzający przeszkodę.
3. Jako podejrzany lub osoba obciążona nie składaj wyjaśnień bez zrozumienia swoich praw; możesz skorzystać z prawa do milczenia i zażądać adwokata.
4. Po zatrzymaniu zadzwoń pod numer 0800 376 386, aby uzyskać pierwszą telefoniczną pomoc adwokacką.
5. Przed zaakceptowaniem Diversion omów warunki i możliwe konsekwencje z obrońcą.
6. Nie podpisuj protokołu, jeżeli nie zgadzasz się z jego treścią; poproś o poprawki.

Uwaga: Ten tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje porady prawnej. W konkretnej sprawie skontaktuj się z adwokatem albo innym wykwalifikowanym specjalistą. Działasz na własną odpowiedzialność.

Źródło: oesterreich.gv.at