Uznanie ojcostwa i wspólna opieka nad dzieckiem w Austrii

Jeśli rodzice nie są małżeństwem w chwili narodzin dziecka, ojcostwo w Austrii nie powstaje automatycznie. Ojciec musi złożyć osobne oświadczenie, a dopiero później rodzice mogą ustanowić wspólną opiekę nad dzieckiem (gemeinsame Obsorge).

Najważniejsze informacje

• Więź prawna między ojcem a dzieckiem powstaje po uznaniu ojcostwa (Vaterschaftsanerkenntnis) albo na podstawie orzeczenia sądu.
• Uznanie ojcostwa nie ma określonego terminu i jest możliwe również przed narodzinami.
• Samo uznanie ojcostwa jest zasadniczo bezpłatne, ale sporządzenie dokumentu, na przykład u notariusza, może kosztować.
• Po narodzinach wyłączną opiekę (Obsorge) ma co do zasady matka. Wspólną opiekę można ustanowić w dowolnym austriackim urzędzie stanu cywilnego.
• Matka i dziecko mogą w ciągu dwóch lat zakwestionować uznanie ojcostwa przed sądem.

Dlaczego uznanie ojcostwa jest ważne?

W związku nieformalnym ojcostwo nie jest prawnie ustalone w chwili narodzin dziecka. Bez uznania ojcostwa albo orzeczenia sądu ojciec nie może zostać wpisany do aktu urodzenia (Geburtsurkunde).

Ustalenie ojcostwa jest między innymi warunkiem:

• obowiązku alimentacyjnego (Unterhalt),
• ustawowego prawa dziecka do dziedziczenia,
• uzyskania dodatku (Zuschuss) związanego ze świadczeniem na opiekę nad dzieckiem (Kinderbetreuungsgeld).

Gdzie można uznać ojcostwo?

Ojciec musi stawić się osobiście i podpisać dokument urzędowy albo dokument z poświadczonym podpisem. W Austrii można to zrobić w każdym z poniższych miejsc:

• urząd stanu cywilnego (Standesamt),
• organ ds. ochrony dzieci i młodzieży (Kinder- und Jugendhilfeträger) przy urzędzie powiatowym (Bezirkshauptmannschaft) albo, w mieście statutowym, w Magistrat – w Wiedniu jest to MA 11,
• sąd rejonowy (Bezirksgericht),
• notariusz (Notar).

Właściwy sąd rejonowy znajduje się zazwyczaj w miejscu zwykłego pobytu dziecka, a przed jego narodzinami – matki. Za granicą sprawą zajmuje się austriacka ambasada albo konsulat.

Uznanie ojcostwa staje się skuteczne, gdy dokument albo jego poświadczona kopia dotrze do urzędu stanu cywilnego właściwego dla miejsca urodzenia dziecka. W urzędzie stanu cywilnego można jednocześnie załatwić uznanie ojcostwa, rejestrację urodzenia i uregulowanie opieki.

Kiedy można uznać ojcostwo i ile to kosztuje?

Uznanie ojcostwa jest często składane przy zgłoszeniu urodzenia (Anzeige der Geburt), ale nie ma ustawowego terminu. Można zrobić to także przed narodzinami. Jest to szczególnie przydatne, gdy ojciec później może nie być w stanie stawić się osobiście, na przykład z powodu dłuższego pobytu za granicą albo ciężkiej choroby.

Samo uznanie ojcostwa jest zasadniczo bezpłatne. Dodatkowe koszty mogą powstać przy sporządzaniu dokumentów, na przykład w związku z opłatą notarialną.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Ojciec powinien co do zasady przygotować:

• oficjalny dokument tożsamości ze zdjęciem,
• akt urodzenia,
• potwierdzenie obywatelstwa; osoba niebędąca obywatelem Austrii potrzebuje paszportu albo innego potwierdzenia oraz dokumentu tożsamości ze zdjęciem,
• potwierdzenie zameldowania (Meldezettel) albo potwierdzenie zagranicznego miejsca zamieszkania. Dane mogą też zostać pobrane z Centralnego Rejestru Meldunkowego (ZMR).

Przed narodzinami potrzebne są również dokumenty matki oraz książeczka matki i dziecka (Eltern-Kind-Pass). Po narodzinach należy przedstawić akt urodzenia dziecka.

Dokumenty w języku innym niż niemiecki należy przedłożyć w oryginale wraz z tłumaczeniem poświadczonym w Austrii. W niektórych przypadkach może być potrzebna także apostille.

Wspólna opieka (gemeinsame Obsorge) rodziców niepozostających w małżeństwie

Opieka obejmuje troskę o dziecko, jego wychowanie, reprezentację prawną oraz zarządzanie jego majątkiem. W przypadku rodziców niepozostających w małżeństwie wyłączną opiekę ma początkowo matka.

Wspólna opieka jest możliwa, jeśli:

1. ojciec uznał już ojcostwo,
2. sąd nie uregulował wcześniej opieki,
3. oboje rodzice jednocześnie i osobiście stawią się przed urzędnikiem stanu cywilnego,
4. rodzice otrzymają informacje o skutkach prawnych swojej decyzji.

Oświadczenie składa się tylko raz i można je złożyć w dowolnym austriackim urzędzie stanu cywilnego, niezależnie od miejsca urodzenia dziecka.

Jakie nazwisko może otrzymać dziecko?

O nazwisku decyduje rodzic albo rodzice sprawujący opiekę. Przy wyłącznej opiece decyduje matka, a przy wspólnej – oboje rodzice. Można wybrać nazwisko jednego z rodziców, a w przypadku nazwiska wieloczłonowego także jego część, albo nazwisko podwójne utworzone z obu nazwisk. Może ono mieć najwyżej dwa człony i być zapisane z łącznikiem.

Dziecko może otrzymać nazwisko ojca dopiero po skutecznym uznaniu ojcostwa. Jeżeli rodzice nie podejmą decyzji, dziecko nosi nazwisko matki.

Przykład: jeśli matka nazywa się Daniela Schneider-Huber i wybrane zostanie jej nazwisko, dziecko może nosić nazwisko Schneider-Huber, Schneider albo Huber.

Najczęstsze pytania

Co zrobić, jeśli ojciec nie chce uznać dziecka?

W imieniu dziecka, zazwyczaj przez matkę albo reprezentację organu ochrony dzieci i młodzieży, można zwrócić się do sądu rejonowego o ustalenie ojcostwa. Jako dowód stosuje się między innymi badanie DNA albo badanie krwi. Postępowanie sądowe nie ma określonego terminu.

Czy sądowe ustalenie ojcostwa kosztuje?

Nie ma opłaty sądowej, ale opinia biegłego, w tym test na ojcostwo, wiąże się z kosztami. Można złożyć wniosek o pomoc w postępowaniu (Verfahrenshilfe).

Czy matka może sprzeciwić się uznaniu ojcostwa?

Tak. Matka i dziecko mogą w ciągu dwóch lat od uzyskania informacji o uznaniu ojcostwa zakwestionować je przed sądem. W przypadku dziecka ten termin nie biegnie w okresie jego małoletności.

Co jeśli matka jest żoną innego mężczyzny?

W takiej sytuacji potrzebne jest tak zwane kwalifikowane uznanie ojcostwa. Matka musi wskazać uznającego mężczyznę jako ojca, a jej mąż musi wyrazić na to zgodę.

Praktyczne kroki

1. Przygotujcie dokumenty ojca, matki oraz – po narodzinach – dziecka.
2. Skontaktujcie się z wybranym Standesamt, Kinder- und Jugendhilfeträger, Bezirksgericht albo Notar, aby ustalić sposób złożenia oświadczenia.
3. Ojciec powinien osobiście uznać ojcostwo, także jeśli procedura odbywa się przed narodzinami.
4. Jeśli chcecie wspólnej opieki, po uznaniu ojcostwa stawcie się razem w dowolnym austriackim Standesamt i złóżcie odpowiednie oświadczenie.
5. Przed wizytą sprawdźcie wymagania dotyczące tłumaczeń poświadczonych i ewentualnej apostille.
6. W przypadku sporu o ojcostwo albo opiekę skonsultujcie się z sądem, organem Kinder- und Jugendhilfe lub prawnikiem.

Informacje dotyczą procedur opisanych dla Austrii w 2026 roku i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. Źródło: oesterreich.gv.at.