Formy testamentu w Austrii: kiedy testament jest ważny?

W Austrii samo zapisanie, kto ma odziedziczyć majątek, nie wystarczy. Testament musi odpowiadać wymogom formalnym określonym w austriackim prawie, czyli w ABGB. W 2026 roku obowiązuje kilka form testamentu, a każda z nich ma inne zasady.

Najważniejsze zasady w skrócie

• Osoba, która ukończyła 18 lat, może sporządzić testament, jeżeli rozumie, że testuje, oraz treść swoich rozporządzeń.
• Testament własnoręczny trzeba w całości napisać odręcznie i podpisać na końcu. Świadkowie nie są potrzebni.
• Testament napisany na komputerze, maszynie lub przez inną osobę wymaga trzech świadków. Dwóch świadków nie wystarczy.
• Testament ustny jest możliwy tylko w bezpośrednim zagrożeniu życia lub utraty zdolności testowania i obowiązuje przez trzy miesiące od ustania zagrożenia.
• Od 1 sierpnia 2026 roku nie można już sporządzać testamentu przed sądem. Testamenty złożone w sądzie wcześniej zachowują ważność.

Kto może sporządzić testament?

Co do zasady testament może sporządzić każda osoba, która ukończyła 18 lat. Wymagana jest Testierfähigkeit, czyli świadomość faktu sporządzania testamentu i rozumienie jego treści.

• Przed ukończeniem 14 lat: sporządzenie testamentu nie jest możliwe.
• Między 14. a 18. rokiem życia: testament może zostać sporządzony wyłącznie ustnie przed notariuszem.
• Po ukończeniu 18 lat: można skorzystać z każdej dopuszczalnej formy testamentu.
• Brak swobodnego rozeznania, na przykład z powodu choroby psychicznej lub ostrego upojenia alkoholowego, wyklucza skuteczne testowanie.

W przypadku osoby w wieku od 14 do 18 lat notariusz musi za pomocą pytań sprawdzić zamiar testowania i zdolność rozeznania, a wynik odnotować w protokole. Od 1 stycznia 2017 roku osoby posiadające Erwachsenenvertreter nie podlegają z tego powodu szczególnym ograniczeniom formalnym.

Testament własnoręczny (eigenhändige Verfügung)

W testamencie własnoręcznym cała treść musi zostać napisana odręcznie przez testatora. Dokument należy podpisać na końcu. Jeżeli choć część tekstu jest wydrukowana albo napisana przez inną osobę, nie jest to testament własnoręczny.

• Podpis musi pozwalać bez wątpliwości ustalić tożsamość testatora. Zalecane jest podanie pełnego imienia i nazwiska, ale w określonych sytuacjach wystarczający może być także podpis typu „Wasz ojciec”.
• Parafka ani pieczęć nie wystarczą.
• Późniejsze dopiski należy ponownie podpisać.
• Warto podać datę, ponieważ może mieć znaczenie w Verlassenschaftsverfahren, jeśli zostanie znalezionych kilka sprzecznych testamentów.
• Świadkowie nie są wymagani.

Testament sporządzony przez inną osobę (fremdhändige Verfügung)

Ten rodzaj testamentu może zostać napisany na komputerze, maszynie albo odręcznie przez inną osobę. W zamian trzeba spełnić dodatkowe wymogi:

1. Testator musi podpisać dokument własnoręcznie.
2. Testator musi własnoręcznie dopisać, że dokument zawiera jego ostatnią wolę.
3. Testator musi podpisać dokument w obecności trzech świadków.
4. Świadkowie muszą podpisać się na końcu tekstu i dodać własnoręcznie informację, że podpisują jako świadkowie testamentu, na przykład „als Testamentszeuge”.
5. Ich tożsamość musi wynikać z dokumentu, na przykład z daty urodzenia, adresu zamieszkania lub adresu miejsca pracy.

Świadkowie nie muszą znać treści testamentu. Potwierdzają jedynie, że dokument zawiera ostatnią wolę testatora. Testament przygotowany przez notariusza lub adwokata jest zazwyczaj również testamentem sporządzonym przez inną osobę. W takim przypadku świadkami są notariusz lub adwokat oraz pracownicy kancelarii.

Kto nie może być świadkiem?

• osoba poniżej 18. roku życia,
• osoba niewidoma, głucha lub niema,
• osoba, która nie rozumie języka testamentu,
• osoba stronnicza, czyli beneficjent, jego krewny lub powinowaty, a także przedstawiciel albo organ organizacji będącej beneficjentem.

Częste błędy prowadzące do nieważności

• podpisanie dokumentu tylko przez dwóch świadków,
• brak dopisku świadków wskazującego na ich funkcję,
• udział w charakterze świadka bliskiego krewnego beneficjenta,
• brak wymaganej liczby świadków w chwili podpisywania,
• brak możliwości ustalenia tożsamości świadków,
• sporządzenie testamentu na luźnych kartkach, których treść nie jest ze sobą powiązana,
• podpisanie dokumentu przez świadków na osobnej lub pustej kartce.

Tekst, dopisek testatora, podpisy i dane świadków powinny znajdować się najlepiej na jednej kartce.

Testament ustny (Nottestament)

Testament ustny jest dopuszczalny wyłącznie wtedy, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie śmiercią albo utratą zdolności testowania. W takiej sytuacji można złożyć ustne oświadczenie lub oświadczenie zapisane przez inną osobę w obecności dwóch odpowiednich świadków. Świadkowie muszą być zdolni do czynności prawnych, bezstronni i niezainteresowani spadkiem.

Może chodzić na przykład o oświadczenie po poważnym wypadku złożone wobec dwóch ratowników, oświadczenie w sytuacji zagrożenia w górach albo oświadczenie bezpośrednio przed pilną operacją.

Na żądanie osoby zainteresowanej ostatnia wola musi zostać potwierdzona zgodnymi zeznaniami obu świadków. W przeciwnym razie jest nieważna. Testament ustny obowiązuje tylko przez trzy miesiące od ustania zagrożenia, dlatego później warto sporządzić testament pisemny.

Umowa dziedziczenia (Erbvertrag)

Erbvertrag nie jest testamentem, lecz dwustronną czynnością prawną zawieraną między małżonkami albo zarejestrowanymi partnerami. Musi zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, czyli Notariatsakt. Można ją zmienić wyłącznie za obopólną zgodą.

Umowa może obejmować najwyżej trzy czwarte spadku. „Czysta jedna czwarta” pozostaje do swobodnego rozporządzenia i jest wolna od długów oraz zachowku. Erbvertrag wygasa w razie rozwodu albo ustania zarejestrowanego związku partnerskiego.

Przechowywanie i zmiana testamentu

Testament własnoręczny można przechowywać wśród dokumentów osobistych albo odpłatnie złożyć u notariusza lub adwokata. Zalecane jest zarejestrowanie go w centralnym rejestrze prowadzonym przez izbę notarialną, czyli Zentrales Testamentsregister, albo w rejestrze izby adwokackiej.

W rejestrze zapisuje się dane osobowe i datę testamentu, ale nie jego treść. Po śmierci notariusz może sprawdzić, gdzie znajduje się dokument, co ogranicza ryzyko jego ukrycia lub zniszczenia.

Testament można w każdej chwili zmienić albo odwołać:

• wyraźnie, w formie testamentu, co jest najbezpieczniejsze,
• pośrednio, przez sporządzenie nowego testamentu,
• przez zniszczenie dokumentu, na przykład podarcie, spalenie lub przekreślenie.

Testament na rzecz byłego małżonka, byłego zarejestrowanego partnera lub byłego partnera traci automatycznie moc z chwilą prawomocnego rozwodu albo ustania związku, chyba że sam testament stanowi inaczej.

Najczęstsze pytania

Czy do testamentu odręcznego potrzebni są świadkowie?

Nie. Jeżeli cała treść została napisana własnoręcznie i dokument został podpisany na końcu, świadkowie nie są potrzebni.

Czy do testamentu wydrukowanego wystarczy dwóch świadków?

Nie. W przypadku fremdhändige Verfügung wymaganych jest trzech świadków.

Czy nadal można sporządzić testament przed sądem?

Nie. Od 1 sierpnia 2026 roku nie jest to już możliwe. Testamenty złożone w sądzie przed tą datą pozostają ważne.

Czy testament można podważyć?

Tak, między innymi z powodu istotnego błędu testatora. Istotny błąd może prowadzić do nieważności, natomiast nieistotny błąd może skutkować sprostowaniem treści.

Praktyczne kroki

1. Wybierz właściwą formę testamentu: własnoręczną, sporządzoną przez inną osobę albo notarialną.
2. Jeżeli piszesz testament odręcznie, napisz cały tekst własną ręką, podpisz go na końcu i dodaj datę.
3. Jeżeli dokument jest drukowany lub napisany przez inną osobę, zapewnij obecność trzech odpowiednich świadków i dopilnuj wszystkich wymaganych dopisków.
4. Rozważ złożenie testamentu u notariusza lub adwokata oraz rejestrację w Zentrales Testamentsregister.
5. W razie skomplikowanej sytuacji rodzinnej lub majątkowej skonsultuj dokument z prawnikiem.

Uwaga: Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej. W razie potrzeby skontaktuj się z adwokatem, notariuszem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.

Źródło: oesterreich.gv.at