Austriackie symbole państwowe: hymn, flaga i herb

Mieszkając w Austrii, można codziennie spotkać symbole państwowe na budynkach urzędowych, podczas wydarzeń sportowych i w czasie uroczystości. Warto wiedzieć, jakie znaczenie mają Bundeshymne, flaga Republiki Austrii, Bundeswappen oraz austriackie Hoheitszeichen, a także jakie przepisy chronią te symbole.

Jakie są symbole państwowe Austrii?

Do austriackich symboli państwowych zalicza się:

• hymn federalny, czyli Bundeshymne,
• flagę Republiki Austrii,
• herb federalny, czyli Bundeswappen,
• austriackie oznaki władzy państwowej, czyli Hoheitszeichen.

Symbole te są chronione prawnie. Zgodnie z § 248 kodeksu karnego (StGB), osoba, która okazuje im pogardę lub w inny sposób je poniża, może podlegać karze za „poniżanie państwa i jego symboli” (Herabwürdigung des Staates und seiner Symbole).

Historia austriackiego hymnu

Po zakończeniu II wojny światowej Austria potrzebowała nowego hymnu, który symbolizowałby państwową odbudowę i nowy początek. Politycy nie chcieli przywrócić wcześniejszej melodii Haydna, ponieważ została przejęta również przez Cesarstwo Niemieckie, a po okresie narodowego socjalizmu mogła być odbierana jako prowokacja.

Najważniejsze daty

• 9 kwietnia 1946 r. – Rada Ministrów zdecydowała o ogłoszeniu konkursu.
• 22 października 1946 r. – Rada Ministrów wybrała melodię.
• 25 lutego 1947 r. – uchwała Rady Ministrów ustanowiła tekst „austriackiego hymnu federalnego”.
• 7 marca 1947 r. – hymn po raz pierwszy zabrzmiał w radiu.
• 9 marca 1947 r. – tekst opublikowano w „Wiener Zeitung”.
• 1 lipca 1947 r. – hymn ogłoszono w dzienniku rozporządzeń ministerstwa edukacji.

Za zwycięstwo w konkursie przewidziano nagrodę w wysokości 10 000 szylingów, co w tamtym czasie było znaczną kwotą. Warunkiem było przekazanie państwu wszystkich praw autorskich.

Kto stworzył hymn?

Na konkurs wpłynęło około 1800 prac. W sali kameralnej wiedeńskiego Musikverein wykonano 29 propozycji przygotowanych przez śpiewaków operowych i aktorów Burgtheater. Jury wybrało melodię pieśni masońskiej „Brüder reicht die Hand zum Bunde”.

Melodię przypisywano wówczas Mozartowi, jednak najprawdopodobniej jej autorem był Johann Baptist Holzer.

Autorką tekstu została Paula von Preradović. O przygotowanie propozycji poproszono dziewięciu autorów, między innymi Paulę Groggert i Alexandra Lernet-Holenię. Tekst Preradović wybrano w nieco zmienionej formie.

W latach 50. próbowano ponownie wprowadzić popularny hymn Haydna, ale bez powodzenia. Synowie Pauli von Preradović domagali się od Republiki odszkodowania z tytułu praw autorskich, jednak ich pozew odrzucono ze względu na wypłaconą nagrodę konkursową.

Zmiany w tekście hymnu

Od początku lat 90. podejmowano próby sformułowania tekstu w bardziej równoważny sposób pod względem płci. Przełomem była decyzja komisji konstytucyjnej parlamentu z 22 listopada 2011 r. Stworzyła ona również podstawę do uregulowania hymnu po raz pierwszy w ustawie, ponieważ wcześniej odnosiły się do niego tylko dwie uchwały Rady Ministrów.

• Pierwsza zwrotka: „Heimat bist du großer Söhne” zmieniono na „Heimat großer Töchter und Söhne”.
• Trzecia zwrotka: „Brüderchöre” zmieniono na „Jubelchöre”.

Wejście w życie nowej ustawy federalnej planowano na 1 stycznia 2012 r. Początek zmienionej wersji hymnu brzmi:

„Land der Berge, Land am Strome,
Land der Äcker, Land der Dome,
Land der Hämmer, zukunftsreich.”

Czy firma może używać austriackiego herbu?

Firma może używać Bundeswappen w działalności gospodarczej wyłącznie jako szczególnego wyróżnienia i po uzyskaniu zgody ministerialnej. § 68 ustawy o działalności gospodarczej (Gewerbeordnung, GewO 1994) upoważnia ministra gospodarki, energii i turystyki (BMWET) do przyznania przedsiębiorstwu prawa do używania herbu Republiki w obrocie gospodarczym. Przy herbie musi znajdować się informacja wskazująca na charakter wyróżnienia.

Gdzie można używać herbu po uzyskaniu zgody?

• na papierze firmowym,
• na formularzach i w komunikatach,
• w zewnętrznej nazwie firmy oraz w innych reklamach.

Gdzie używanie herbu jest zabronione?

• na pojazdach,
• do oznaczania produktów.

Przedsiębiorstwu nie przysługuje roszczenie o przyznanie tego wyróżnienia (kein Rechtsanspruch). Decyzję podejmuje ministerstwo.

Warunki przyznania prawa do używania herbu

Firma powinna:

1. być wpisana do rejestru przedsiębiorstw (Firmenbuch),
2. mieć szczególne zasługi dla austriackiej gospodarki,
3. zajmować czołową i powszechnie uznaną pozycję w swojej branży.

Wniosek można przesłać do ministerstwa w nieformalnej formie. Należy dołączyć aktualny raport o firmie, na przykład „Handelsauskunft” od KSV 1870 lub „Wirtschaftsauskunft” od Creditreform, a także materiały potwierdzające zasługi. Mogą to być artykuły prasowe, prospekty, inne wyróżnienia oraz dane dotyczące eksportu lub inwestycji.

Ministerstwo zasięga następnie opinii izby gospodarczej (Wirtschaftskammer) i izby pracowniczej (Arbeiterkammer). Sprawdza również między innymi zezwolenia na prowadzenie działalności oraz kary administracyjne. Na życzenie informacja o przyznaniu wyróżnienia może zostać opublikowana w „Wiener Zeitung” na koszt firmy. Ostatnia aktualizacja tych informacji: 1 stycznia 2026 r.

Inne symbole i uroczystości

Do codziennych oznaczeń spotykanych w Austrii należą również cechy probiercze na biżuterii (Punze). Są one jednak odrębnym systemem oznaczeń i nie stanowią symboli państwowych w takim samym znaczeniu jak hymn, flaga czy herb.

Najczęstsze pytania

Kto skomponował melodię austriackiego hymnu?

Przez pewien czas przypisywano ją Mozartowi, jednak najprawdopodobniej skomponował ją Johann Baptist Holzer.

Kiedy obecny hymn zabrzmiał po raz pierwszy?

Po raz pierwszy wyemitowano go w radiu 7 marca 1947 r.

Czy znieważanie symboli państwowych jest karalne?

Tak. § 248 StGB przewiduje karę za okazywanie symbolom państwowym pogardy lub ich poniżanie.

Czy firma może domagać się prawa do używania herbu?

Nie. Przyznanie wyróżnienia nie jest prawem przedsiębiorstwa i zależy od decyzji ministerstwa.

Co zrobić w praktyce?

1. Jeśli planujesz używać austriackiego herbu w materiałach firmowych, sprawdź, czy Twoja firma spełnia wymagania dotyczące wpisu do Firmenbuch, zasług gospodarczych i pozycji w branży.
2. Przygotuj aktualny raport firmowy oraz dokumenty potwierdzające osiągnięcia przedsiębiorstwa.
3. Wyślij nieformalny wniosek do właściwego ministerstwa i poczekaj na jego decyzję.
4. Nie umieszczaj herbu na pojazdach ani na produktach bez odpowiedniego prawa do jego używania.
5. W razie wątpliwości dotyczących ochrony symboli państwowych skonsultuj się z prawnikiem.

Informacje opracowano na podstawie materiałów dostępnych w internecie; nie stanowią one porady prawnej.

Źródła: parlament.gv.at, oesterreich.gv.at.