Како се собира осигурителниот стаж од повеќе држави за пензија во Австрија

Ако сте работеле и сте биле пензиски осигурени во Австрија и во друга европска држава, периодите на осигурување не се губат. Според правилата на ЕУ, тие може да се соберат при проверката на правото на пензија, додека секоја држава го пресметува и исплаќа својот дел.

Накратко:

• Австрија во основа ги зема предвид пензиските периоди стекнати во ЕУ, ЕЕП и Швајцарија.
• Доволно е да поднесете едно барање и да наведете дека сте биле осигурени и во странство.
• Австриската пензија се пресметува од австриските периоди, а странската пензија од периодите во соодветната држава.
• Ако ги исполнувате условите во повеќе држави, може да добивате одделни пропорционални пензии (Teilpension).
• Секоја држава ги применува своите услови, како минимален осигурителен период и пензиска возраст.

Кога се собираат осигурителните периоди?

За пензиските периоди во државите на ЕУ, ЕЕП и Швајцарија важи Регулативата 883/2004/ЕЗ (VO (EG) 883/2004). Таа ги координира системите за социјално осигурување, но не ги прави идентични.

Секоја држава и понатаму ги применува своите национални правила. Разлики може да постојат, на пример, кај:

• минималниот осигурителен период потребен за пензија, односно периодот на чекање (Wartezeit);
• возраста за пензионирање (Pensionsantrittsalter).

Собирањето на периодите (Zusammenrechnung) се однесува пред сè на правото на пензија. Кога институцијата проверува дали сте го исполниле минималниот период според националните правила, ги зема предвид и периодите на пензиско осигурување стекнати во други држави.

Ова е особено важно кога во ниту една држава сами по себе немате доволно стаж, но со собирањето на периодите го исполнувате потребниот услов.

Секоја држава во која сте стекнале осигурителен период може да исплаќа пензија доколку, по собирањето на периодите, во неа сте стекнале право според нејзините правила.

Како се пресметува износот на пензијата?

Собирањето на стажот служи за утврдување на правото, но не значи дека сите периоди се користат за пресметување на еден заеднички износ.

• За проверка на правото може да се соберат периодите од сите релевантни држави.
• Австриската пензија се пресметува од австриските периоди и според австриските правила.
• Секоја друга држава го пресметува својот дел според своите периоди и прописи.
• Секоја држава го исплаќа својот дел одделно.

Австрија не ги „надоместува“ периодите стекнати во странство. Ако имате право во повеќе држави, може да добивате две или повеќе пропорционални пензии (Teilpension). Исплатата од секоја држава започнува кога ќе ја достигнете пензиската возраст што важи таму.

Каде и кога се поднесува барањето?

Старосната пензија (Alterspension) се бара кај надлежната пензиска институција, најчесто:

• во државата во која живеете; или
• во државата во која последен пат сте биле пензиски осигурени.

Во барањето треба јасно да наведете дека сте стекнале осигурителни периоди и во странство. Обично не треба одделно да поднесувате барање во секоја држава. Институцијата кај која сте го поднеле барањето го започнува меѓудржавното постапување за утврдување на пензијата (zwischenstaatliches Pensionsfeststellungsverfahren).

Постапките што опфаќаат повеќе држави може да траат подолго.

Во Австрија, пензиското осигурување (Pensionsversicherungsanstalt, PVA) организира и меѓународни советодавни денови (Internationale Sprechtage).

Што ако во една држава сте биле осигурени помалку од 12 месеци?

Ако во некоја држава имате помалку од 12 месеци пензиски осигурителен стаж, нејзината пензиска институција во одредени случаи не е обврзана да ги земе предвид периодите од другите држави при проверката на минималниот период.

Во Австрија, овој исклучок не се применува на пензиите според Општиот пензиски закон (Allgemeines Pensionsgesetz, APG) што произлегуваат од пензиската сметка (Pensionskonto).

Што важи за периоди надвор од ЕУ?

Австрија има склучено договори за пензиско осигурување и со повеќе држави надвор од ЕУ, меѓу кои Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Северна Македонија, Албанија, Молдавија, Турција, САД, Канада и Австралија.

Со Обединетото Кралство важат правила со иста содржина врз основа на Договорот за трговија и соработка.

Ако сте стекнале осигурителен стаж во држава на која не се применува Регулативата и со која нема важечки договор, тој период не се зема предвид во оваа постапка.

Често поставувани прашања

Дали треба да поднесам одделно барање во секоја држава?

Не. Едно барање кај надлежната пензиска институција обично е доволно, но мора да ги наведете сите странски осигурителни периоди. Институцијата потоа ја започнува меѓудржавната постапка.

Дали Австрија ја исплаќа пензијата за стажот стекнат во странство?

Не. Австрија го пресметува и исплаќа само австрискиот дел. За странскиот период плаќа пензиската институција на соодветната држава.

Дали сите пензии се исплаќаат истовремено?

Не мора. Секоја држава исплаќа кога ќе ја достигнете нејзината пензиска возраст, а тие возрасти може да се разликуваат.

Што ако во Австрија сум работел само неколку месеци?

Кога осигурителниот период во една држава е пократок од 12 месеци, таа држава во одредени случаи не мора да ги користи периодите од другите држави за исполнување на минималниот услов. Во Австрија ова не се однесува на пензиите од пензиската сметка според APG.

Практични чекори

1. Соберете ги документите за сите периоди на работа и пензиско осигурување во странство.
2. Проверете дали вашите периоди спаѓаат под VO (EG) 883/2004 или под меѓународен договор.
3. Поднесете едно барање кај надлежната пензиска институција во местото на живеење или во последната држава на осигурување.
4. Во барањето наведете ги сите држави во кои сте биле пензиски осигурени.
5. Побарајте информации од Pensionsversicherungsanstalt (PVA), особено ако постапката опфаќа повеќе држави или ако во една држава имате помалку од 12 месеци стаж.
6. Имајте предвид дека обработката може да трае подолго и дека секоја држава носи одлука и исплаќа одделен дел.

Важно: Оваа информација не претставува правен или пензиски совет. За конкретен случај обратете се кај надлежната пензиска институција или кај квалификуван советник.