نظام دانشگاهی اتریش: ECTS، STEOP و فرایند بولونیا
اگر قصد دارید در اتریش وارد دانشگاه شوید یا برای تحصیل فرزندتان برنامه‌ریزی می‌کنید، خیلی زود با سه اصطلاح Bologna، ECTS و STEOP روبه‌رو خواهید شد. این مفاهیم ساختار دوره تحصیلی، نحوه سنجش عملکرد و الزامات ترم نخست را مشخص می‌کنند.
فرایند Bologna چیست؟
فرایند بولونیا (Bologna-Prozess) اصلاحات گسترده آموزش عالی اروپا است. بیانیه پایه این فرایند در سال ۱۹۹۹ توسط ۲۹ کشور اروپایی امضا شد. هدف آن ایجاد منطقه آموزش عالی اروپا (Europäischer Hochschulraum, EHR) بود؛ منطقه‌ای که در آن جابه‌جایی دانشجویان، استادان و پژوهشگران آسان‌تر و دوره‌های تحصیلی شفاف‌تر و قابل مقایسه باشند.
منطقه آموزش عالی اروپا در سال ۲۰۱۰، در کنفرانس مشترک سالگرد بوداپست و وین، اعلام شد. امروزه ۴۹ کشور اروپایی و کمیسیون اروپا در آن مشارکت دارند. نمایندگی روسیه و بلاروس در آوریل ۲۰۲۲ به حالت تعلیق درآمد. مشارکت کشورها داوطلبانه است و هر کشور متعهد می‌شود نظام خود را در راستای اهداف مشترک اصلاح کند.
مهم‌ترین عناصر فرایند Bologna عبارت‌اند از:
- مدرک‌های قابل فهم و قابل مقایسه؛
- ساختار سه‌مرحله‌ای تحصیل: Bachelor، Master و Doktor/PhD؛
- سیستم اعتباری ECTS؛
- حمایت از جابه‌جایی دانشجویان و یادگیری مادام‌العمر؛
- استانداردهای مشترک تضمین کیفیت در آموزش عالی اروپا.
ECTS چیست؟
ECTS مخفف European Credit Transfer and Accumulation System و به معنای سیستم اروپایی انتقال و انباشت اعتبار تحصیلی است. در دانشگاه‌های اتریش، درس‌ها و مراحل تحصیل با اعتبارهایی به نام ECTS-Anrechnungspunkte اندازه‌گیری می‌شوند.
این سیستم در اتحادیه اروپا، شناسایی متقابل سوابق درسی و امتحانی را آسان‌تر می‌کند. اهمیت آن به‌ویژه هنگام تغییر رشته یا دانشگاه و همچنین گذراندن یک ترم در خارج از کشور، برای نمونه از طریق برنامه‌های جابه‌جایی، مشخص می‌شود.
پذیرش سوابق تحصیلی: چه مقدار از تحصیلات قبلی قابل محاسبه است؟
اگر محتوای یک درس را قبلاً آموخته باشید، می‌توانید برای شناسایی عملکرد تحصیلی خود (Anerkennung von Lernleistungen) درخواست دهید. پس از پذیرش، لازم نیست امتحان همان درس را دوباره بدهید. این فرایند خودکار نیست و باید برای آن درخواست ارائه کنید.
- تحصیل قبلی در یک مؤسسه آموزش عالی معتبر داخلی یا خارجی: سقف مشخصی اعلام نشده است.
- مدارس متوسطه عمومی یا فنی‌وحرفه‌ای، مانند HAK و HTL: حداکثر ۶۰ ECTS.
- اعتبارسنجی مدرک حرفه‌ای یا سایر مدارک، در صورت اجازه اساسنامه مؤسسه: حداکثر ۶۰ ECTS.
- دو مورد آخر در مجموع: حداکثر ۹۰ ECTS.
در دانشگاه‌ها و کالج‌های تربیت معلم، مرجع مسئول امور تحصیلی درباره پذیرش تصمیم می‌گیرد. در دانشگاه‌های علمی‌کاربردی (Fachhochschule)، این تصمیم با مدیریت رشته است. پیش از آغاز Erasmus می‌توانید درخواست کنید که امکان پذیرش درس‌های خارجی از قبل بررسی شود. در دوره‌های مشترک فرامرزی (joint programmes)، این موضوع از ابتدا بخشی از برنامه است.
STEOP چیست و چه زمانی باید آن را بگذرانید؟
STEOP مخفف Studieneingangs- und Orientierungsphase و به معنای مرحله ورود و آشنایی با تحصیل است. این مرحله برای دانشجویان تازه‌وارد طراحی شده و تصویری کلی از محتوای اصلی رشته ارائه می‌دهد.
STEOP بخشی از همه دوره‌های Bachelor و Diplomstudium است، به‌جز دانشگاه‌های هنری. این مرحله برای برخی دوره‌های دیپلم موجود، از جمله حقوق و الهیات کاتولیک، نیز اعمال می‌شود. در رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی، دامپزشکی و روان‌شناسی، STEOP ممکن است طبق مقررات حذف شود.
- زمان: ترم نخست؛
- حجم: حداقل ۸ و حداکثر ۲۰ ECTS؛
- تعداد امتحان‌ها: حداقل دو امتحان؛
- زمان برگزاری امتحان‌ها: در هر ترم حداقل دو نوبت، که یکی از آن‌ها می‌تواند خارج از دوره کلاس‌ها باشد؛
- تکرار امتحان: در حالت معمول سه بار؛
- درس‌های قابل اخذ پیش از پایان STEOP: طبق برنامه درسی، حداکثر ۲۲ ECTS.
قاعده کلی این است که پس از موفقیت در همه امتحان‌های STEOP می‌توانید درس‌ها و امتحان‌های بعدی را بگذرانید. با این حال، Curriculum ممکن است استثنا قائل شود و اجازه دهد پیش از پایان STEOP، درس‌های پیش‌برنده‌ای به ارزش حداکثر ۲۲ ECTS بردارید.
زمان‌بندی امتحان‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که دانشجو پس از گذراندن موفقیت‌آمیز STEOP بتواند تحصیل خود را در ترم بعد ادامه دهد.
هشدار: اگر در یکی از امتحان‌های الزامی STEOP حتی در آخرین فرصت تکرار نیز نمره قبولی نگیرید، پذیرش شما (Zulassung) در آن رشته پایان می‌یابد.
چه کسانی می‌توانند در اتریش دانشگاه شروع کنند؟
مبنای معمول ورود به تحصیلات دانشگاهی، دیپلم دبیرستان یا امتحان نهایی دبیرستان (Reifeprüfung, Matura) است. مدرک دبیرستان عمومی (AHS) امکان تحصیل در دانشگاه، Fachhochschule و کالج تربیت معلم را فراهم می‌کند. مدرک پایان تحصیل و دیپلم مدرسه متوسطه فنی‌وحرفه‌ای (BHS) نیز چنین امکانی ایجاد می‌کند.
برای برخی رشته‌ها ممکن است به امتحان تکمیلی (Zusatzprüfung) در لاتین، یونانی، هندسه ترسیمی یا زیست‌شناسی نیاز داشته باشید؛ این موضوع زمانی مطرح است که این درس‌ها را با تعداد ساعات کافی در مدرسه نگذرانده باشید. برای نمونه، در مورد لاتین، اگر این درس را با موفقیت در حداقل ۱۰ ساعت هفتگی گذرانده باشید، معمولاً به امتحان تکمیلی نیاز نیست.
بدون دیپلم دبیرستان نیز یک مسیر وجود دارد: آزمون صلاحیت ورود به تحصیل (Studienberechtigungsprüfung). شرایط آن شامل داشتن حداقل ۲۰ سال تمام، داشتن تابعیت یکی از کشورهای اتحادیه اروپا یا منطقه اقتصادی اروپا (EU/EEA) یا قرار گرفتن در یکی از گروه‌های تعیین‌شده، و برخورداری از پیش‌زمینه تحصیلی مناسب است. این آزمون از پنج بخش تشکیل می‌شود و فقط برای گروه رشته‌ای انتخاب‌شده اعتبار دارد.
پرسش‌های متداول
STEOP چند ECTS دارد؟
بسته به رشته، STEOP حداقل ۸ و حداکثر ۲۰ ECTS دارد.
امتحان STEOP را چند بار می‌توان تکرار کرد؟
در حالت معمول سه بار، مانند سایر امتحان‌ها.
آیا درس‌های گذرانده‌شده در HTL یا HAK پذیرفته می‌شوند؟
در صورت ارائه درخواست، بله؛ حداکثر تا ۶۰ ECTS. همراه با سایر مدارک و صلاحیت‌ها، سقف پذیرش این دو نوع سابقه در مجموع ۹۰ ECTS است.
آیا STEOP در همه رشته‌ها وجود دارد؟
خیر. دانشگاه‌های هنری STEOP ندارند و در رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی، دامپزشکی و روان‌شناسی ممکن است این مرحله طبق مقررات حذف شود.
گام‌های عملی برای شروع تحصیل
- مدرک ورود به دانشگاه، مانند Reifeprüfung یا Matura، و سوابق تحصیلی خود را بررسی کنید.
- برنامه درسی رشته و مقررات مربوط به STEOP را مطالعه کنید و تعداد ECTS و امتحان‌های آن را یادداشت کنید.
- اگر قبلاً در مدرسه، دانشگاه یا دوره حرفه‌ای تحصیل کرده‌اید، برای Anerkennung von Lernleistungen درخواست دهید؛ پذیرش سوابق خودکار نیست.
- در صورت نیاز، مدارک مربوط به Zusatzprüfung یا Studienberechtigungsprüfung را بررسی کنید.
- پیش از انتخاب درس‌های خارج از STEOP، Curriculum رشته را کنترل کنید؛ سقف معمول درس‌های قابل اخذ پیش از پایان STEOP، ۲۲ ECTS است.
- زمان امتحان‌ها و فرصت‌های تکرار را پیگیری کنید، زیرا قبولی نهایی در آخرین تکرار ناموفق می‌تواند به پایان Zulassung در رشته منجر شود.
منبع: oesterreich.gv.at