Повратни глаголи во германскиот јазик (Reflexivverben, „sich“-глаголи)
Што е повратен глагол? Во германскиот јазик постојат глаголи со кои секогаш се употребува повратна заменка (Reflexivpronomen). Тие изразуваат дејство насочено кон самиот подмет.
На македонски често ги преведуваме со „се“, „себе“ или „си“, но во некои случаи преводот не содржи посебна повратна заменка.
Примери:
- Ich wasche mich. – Се мијам.
- Du freust dich. – Се радуваш.
- Er beeilt sich. – Брза.
Повратните заменки
Формата на заменката зависи од лицето на подметот.
Akkusativ (винителен падеж):
- ich – mich
- du – dich
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Dativ (дателен падеж):
- ich – mir
- du – dir
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Akkusativ или Dativ?
Падежот на повратната заменка зависи од тоа дали во реченицата има друг предмет:
- Ако нема друг предмет, повратната заменка е во Akkusativ:
- Ich kämme mich. – Се чешлам.
- Ако има друг предмет, повратната заменка е во Dativ, а другиот предмет е во Akkusativ:
- Ich kämme mir die Haare. – Ја чешлам косата.
Типични повратни глаголи
Со Akkusativ
- sich ärgern (über + Akk.) – се нервира поради нешто
- sich beeilen – брза
- sich entspannen – се опушта
- sich freuen (auf + Akk. / über + Akk.) – се радува на нешто
- sich freuen auf + Akkusativ: нешто сè уште не се случило, но со нетрпение го очекуваме. Пример: Ich freue mich auf die Ferien. – Се радувам на распустот, односно со нетрпение го очекувам.
- sich freuen über + Akkusativ: нешто веќе се случило или се случува и ни предизвикува радост. Пример: Ich freue mich über dein Geschenk. – Се радувам на твојот подарок.
- sich interessieren (für + Akk.) – се интересира за нешто
- sich konzentrieren (auf + Akk.) – се концентрира на нешто
- sich setzen – седнува
- sich wundern (über + Akk.) – се чуди на нешто
Со Dativ
- sich waschen – се мие (ich wasche mir die Hände)
- sich anziehen – се облекува (ich ziehe mir die Jacke an)
- sich ausziehen – се соблекува (er zieht sich die Schuhe aus)
- sich kämmen – се чешла (sie kämmt sich die Haare)
- sich vorstellen – се претставува / замислува (ich stelle mir ein Haus vor)
- sich leisten – си дозволува нешто (ich kann mir das nicht leisten)
- sich merken – запомнува нешто (kannst du dir den Namen merken?)
Повратни глаголи со предлог
Многу повратни глаголи се употребуваат со определен предлог. Предлогот истовремено го определува и падежот.
- sich anmelden (für + Akk.) – се пријавува за нешто
- sich bewerben (um + Akk.) – конкурира за нешто
- sich erinnern (an + Akk.) – се сеќава на нешто
- sich kümmern (um + Akk.) – се грижи за нешто или за некого
- sich vorbereiten (auf + Akk.) – се подготвува за нешто
- sich verlieben (in + Akk.) – се вљубува во некого
- sich verabreden (mit + Dativ) – се договара да се сретне со некого
- sich treffen (mit + Dativ) – се среќава со некого
- sich beschäftigen (mit + Dativ) – се занимава со нешто
- sich unterhalten (mit + Dativ / über + Akk.) – разговара со некого за нешто
- sich streiten (mit + Dativ / über + Akk.) – се расправа со некого за нешто
- sich verabschieden (von + Dativ) – се збогува со некого
- sich erkundigen (bei + Dativ / nach + Dativ) – се распрашува кај некого за нешто
- sich gewöhnen (an + Akk.) – се навикнува на нешто
- sich sehnen (nach + Dativ) – копнее по нешто
- sich beschweren (bei + Dativ / über + Akk.) – се жали кај некого за нешто
- sich entschuldigen (bei + Dativ / für + Akk.) – му се извинува на некого за нешто
- sich informieren (über + Akk.) – се информира за нешто
- sich abgrenzen (von + Dativ) – се оградува од нешто или од некого
Примерни реченици
Akkusativ:
- Ich ärgere mich über den Lärm. – Се нервирам поради бучавата.
- Sie freut sich auf die Ferien. – Таа се радува на распустот.
- Wir konzentrieren uns auf die Arbeit. – Се концентрираме на работата.
Dativ:
- Ich ziehe mir die Schuhe an. – Ги облекувам чевлите.
- Du wäschst dir die Hände. – Ги миеш рацете.
- Wir merken uns die Adresse. – Ја запомнуваме адресата.
Со предлог:
- Ich interessiere mich für Geschichte. – Се интересирам за историја.
- Er erinnert sich an die Reise. – Тој се сеќава на патувањето.
- Wir treffen uns mit den Freunden. – Се среќаваме со пријателите.
- Sie verabschiedet sich von ihrer Mutter. – Таа се збогува со мајка ѝ.
- Ich beschwere mich über das Essen. – Се жалам на храната.
Важно да се запамети
- Не секој германски повратен глагол се преведува со повратна заменка на македонски.
- Ich beeile mich. – Брзам.
- Многу е важно да се разликуваат Akkusativ и Dativ:
- ich wasche mich – се мијам
- ich wasche mir die Hände – ги мијам рацете
- Многу „sich“-глаголи имаат фиксен предлог што треба да се учи заедно со глаголот, на пример sich erinnern an + Akk..
Заклучок
- Повратните глаголи се важна група во германскиот јазик.
- Тие бараат Akkusativ или Dativ во зависност од тоа дали има друг предмет.
- Многу глаголи имаат фиксна конструкција со предлог и соодветен падеж.
- Овие глаголи се многу чести во секојдневната комуникација, па затоа вреди темелно да се научат.
Практични чекори
- Учете го секој повратен глагол заедно со заменката и предлогот, на пример sich erinnern an + Akk..
- Напишете по една реченица со mich, dich, sich, uns и euch.
- Вежбајте ја разликата меѓу ich wasche mich и ich wasche mir die Hände.
- Повторувајте ги глаголите во кратки секојдневни реченици за полесно да ги запомните.