Foljet vetvetore në gjermanisht (Reflexivverben, foljet me „sich“)
Çfarë është një folje vetvetore? Në gjermanisht ka folje që shoqërohen gjithmonë me një përemër vetvetor (Reflexivpronomen). Ato shprehin se veprimi i kryefjalës drejtohet ndaj vetë kryefjalës.
Në shqip shpesh përkthehen me fjalë si „veten“, „vetes“ ose „i/e“, por në shumë raste fjalia përkthehet pa një përemër të veçantë vetvetor.
Shembuj:
- Ich wasche mich. – Lahem.
- Du freust dich. – Gëzohesh.
- Er beeilt sich. – Nxiton.
Përemrat vetvetorë
Forma e përemrit varet nga personi i kryefjalës.
Akkusativ:
- ich – mich
- du – dich
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Dativ:
- ich – mir
- du – dir
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Akkusativ apo Dativ?
Rasa e përemrit vetvetor varet nga fakti nëse fjalia ka apo jo një kundrinor tjetër.
- Nëse nuk ka kundrinor tjetër, përemri vetvetor qëndron në Akkusativ.
- Ich kämme mich. – Kreh veten.
- Nëse ka një kundrinor tjetër, përemri vetvetor qëndron në Dativ, ndërsa kundrinori tjetër në Akkusativ.
- Ich kämme mir die Haare. – Kreh flokët e mi.
Folje të zakonshme vetvetore
Me Akkusativ
- sich ärgern (über + Akk.) – të mërzitesh ose të acarohesh për diçka
- sich beeilen – të nxitosh
- sich entspannen – të çlodhesh
- sich freuen (auf + Akk. / über + Akk.) – të gëzohesh për diçka
- sich freuen auf + Akkusativ: përdoret kur diçka nuk ka ndodhur ende, por e pret me kënaqësi. Ich freue mich auf die Ferien. – Mezi pres pushimet.
- sich freuen über + Akkusativ: përdoret kur diçka ka ndodhur tashmë ose është duke ndodhur dhe të sjell gëzim. Ich freue mich über dein Geschenk. – Gëzohem për dhuratën tënde.
- sich interessieren (für + Akk.) – të interesohesh për diçka
- sich konzentrieren (auf + Akk.) – të përqendrohesh te diçka
- sich setzen – të ulesh
- sich wundern (über + Akk.) – të çuditesh për diçka
Me Dativ
- sich waschen – të lahesh (ich wasche mir die Hände)
- sich anziehen – të vishesh (ich ziehe mir die Jacke an)
- sich ausziehen – të zhvishesh (er zieht sich die Schuhe aus)
- sich kämmen – të krihesh (sie kämmt sich die Haare)
- sich vorstellen – të prezantohesh / të imagjinosh (ich stelle mir ein Haus vor)
- sich leisten – t’ia lejosh vetes diçka (ich kann mir das nicht leisten)
- sich merken – të mbash mend diçka (kannst du dir den Namen merken?)
Foljet vetvetore me parafjalë
Shumë folje vetvetore përdoren me një parafjalë të caktuar. Parafjala përcakton edhe rasën që duhet përdorur.
- sich anmelden (für + Akk.) – të regjistrohesh për diçka
- sich bewerben (um + Akk.) – të aplikosh për diçka
- sich erinnern (an + Akk.) – të kujtosh diçka
- sich kümmern (um + Akk.) – të kujdesesh për diçka ose dikë
- sich vorbereiten (auf + Akk.) – të përgatitesh për diçka
- sich verlieben (in + Akk.) – të dashurohesh me dikë
- sich verabreden (mit + Dativ) – të lësh një takim me dikë
- sich treffen (mit + Dativ) – të takohesh me dikë
- sich beschäftigen (mit + Dativ) – të merresh me diçka
- sich unterhalten (mit + Dativ / über + Akk.) – të bisedosh me dikë për diçka
- sich streiten (mit + Dativ / über + Akk.) – të debatosh me dikë për diçka
- sich verabschieden (von + Dativ) – të përshëndetesh ose të ndahesh nga dikush
- sich erkundigen (bei + Dativ / nach + Dativ) – të pyesësh dikë për diçka
- sich gewöhnen (an + Akk.) – të mësohesh me diçka
- sich sehnen (nach + Dativ) – të dëshirosh me mall diçka
- sich beschweren (bei + Dativ / über + Akk.) – të ankohesh te dikush për diçka
- sich entschuldigen (bei + Dativ / für + Akk.) – t’i kërkosh falje dikujt për diçka
- sich informieren (über + Akk.) – të informohesh për diçka
- sich abgrenzen (von + Dativ) – të distancohesh nga diçka ose dikush
Shembuj fjalish
Akkusativ:
- Ich ärgere mich über den Lärm. – Më acaron zhurma.
- Sie freut sich auf die Ferien. – Ajo mezi pret pushimet.
- Wir konzentrieren uns auf die Arbeit. – Përqendrohemi te puna.
Dativ:
- Ich ziehe mir die Schuhe an. – Vesh këpucët.
- Du wäschst dir die Hände. – Lan duart.
- Wir merken uns die Adresse. – E mbajmë mend adresën.
Me parafjalë:
- Ich interessiere mich für Geschichte. – Interesohem për historinë.
- Er erinnert sich an die Reise. – Ai kujton udhëtimin.
- Wir treffen uns mit den Freunden. – Takohemi me miqtë.
- Sie verabschiedet sich von ihrer Mutter. – Ajo ndahet nga nëna e saj.
- Ich beschwere mich über das Essen. – Ankohem për ushqimin.
Çfarë duhet të mbani mend
- Jo çdo folje vetvetore gjermane përkthehet në shqip me një përemër vetvetor. Ich beeile mich. – Nxiton.
- Dallimi mes Akkusativ dhe Dativ është i rëndësishëm: ich wasche mich do të thotë „lahem“, ndërsa ich wasche mir die Hände do të thotë „lan duart“.
- Shumë folje me „sich“ kanë një parafjalë të pandryshueshme, e cila duhet mësuar bashkë me foljen, për shembull sich erinnern an + Akk.
Përmbledhje
- Foljet vetvetore janë një grup i rëndësishëm në gjuhën gjermane.
- Ato përdorin Akkusativ ose Dativ, në varësi të pranisë së një kundrinori tjetër.
- Shumë prej tyre përdoren me një parafjalë të caktuar që kërkon gjithmonë të njëjtën rasë.
- Këto folje shfaqen shumë shpesh në komunikimin e përditshëm.
Hapat praktikë
- Mësoni çdo folje bashkë me përemrin dhe parafjalën e saj, për shembull sich erinnern an + Akk.
- Shkruani fjali të shkurtra me format mich, dich, sich, uns, euch dhe me format e Dativit mir, dir, sich, uns, euch.
- Kontrolloni në çdo fjali nëse ka një kundrinor tjetër: kjo ju ndihmon të zgjidhni mes Akkusativ dhe Dativ.
- Përsëritni rregullisht shembujt dhe përdorini foljet në bisedat e përditshme në gjermanisht.