Czasowniki zwrotne w języku niemieckim (Reflexivverben)
Czym jest czasownik zwrotny? W języku niemieckim istnieją czasowniki, które wymagają zaimka zwrotnego (Reflexivpronomen). Wyrażają one sytuację, w której działanie podmiotu jest skierowane na niego samego.
W języku polskim często tłumaczymy je za pomocą form „się”, „siebie” lub „sobie”, ale nie zawsze zachowujemy formę zwrotną w dosłownym tłumaczeniu.
Przykłady:
- Ich wasche mich. – Myję się.
- Du freust dich. – Cieszysz się.
- Er beeilt sich. – On się spieszy.
Zaimki zwrotne (Reflexivpronomen)
Forma zaimka zależy od osoby oraz przypadku.
Akkusativ (biernik):
- ich – mich
- du – dich
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Dativ (celownik):
- ich – mir
- du – dir
- er/sie/es – sich
- wir – uns
- ihr – euch
- sie/Sie – sich
Akkusativ czy Dativ?
Przypadek zaimka zwrotnego zależy od tego, czy w zdaniu występuje inny dopełnienie.
- Jeśli nie ma innego dopełnienia, zaimek zwrotny występuje w Akkusativie:
- Ich kämme mich. – Czeszę się.
- Jeśli występuje inne dopełnienie, zaimek zwrotny jest zwykle w Dativie, a inne dopełnienie w Akkusativie:
- Ich kämme mir die Haare. – Czeszę sobie włosy.
Typowe czasowniki zwrotne
Z Akkusativem
- sich ärgern (über + Akk.) – złościć się na coś
- sich beeilen – spieszyć się
- sich entspannen – odprężać się
- sich freuen (auf + Akk. / über + Akk.) – cieszyć się z czegoś
- sich freuen auf + Akkusativ stosujemy, gdy coś jeszcze się nie wydarzyło, ale z niecierpliwością na to czekamy. Przykład: Ich freue mich auf die Ferien. – Cieszę się na wakacje, czyli czekam na nie.
- sich freuen über + Akkusativ stosujemy, gdy coś już się wydarzyło albo dzieje się obecnie i sprawia nam radość. Przykład: Ich freue mich über dein Geschenk. – Cieszę się z twojego prezentu.
- sich interessieren (für + Akk.) – interesować się czymś
- sich konzentrieren (auf + Akk.) – koncentrować się na czymś
- sich setzen – siadać
- sich wundern (über + Akk.) – dziwić się czemuś
Z Dativem
- sich waschen – myć się (ich wasche mir die Hände)
- sich anziehen – ubierać się (ich ziehe mir die Jacke an)
- sich ausziehen – rozbierać się (er zieht sich die Schuhe aus)
- sich kämmen – czesać się (sie kämmt sich die Haare)
- sich vorstellen – przedstawiać się / wyobrażać sobie (ich stelle mir ein Haus vor)
- sich leisten – pozwolić sobie na coś (ich kann mir das nicht leisten)
- sich merken – zapamiętać coś (kannst du dir den Namen merken?)
Czasowniki zwrotne z przyimkami
Wiele czasowników zwrotnych łączy się ze stałym przyimkiem. Przyimek ten określa również wymagany przypadek, dlatego warto uczyć się całych połączeń.
- sich anmelden (für + Akk.) – zapisać się na coś
- sich bewerben (um + Akk.) – ubiegać się o coś
- sich erinnern (an + Akk.) – przypominać sobie coś
- sich kümmern (um + Akk.) – troszczyć się o coś lub kogoś
- sich vorbereiten (auf + Akk.) – przygotowywać się do czegoś
- sich verlieben (in + Akk.) – zakochać się w kimś lub czymś
- sich verabreden (mit + Dativ) – umówić się z kimś
- sich treffen (mit + Dativ) – spotkać się z kimś
- sich beschäftigen (mit + Dativ) – zajmować się czymś
- sich unterhalten (mit + Dativ / über + Akk.) – rozmawiać z kimś o czymś
- sich streiten (mit + Dativ / über + Akk.) – kłócić się z kimś o coś
- sich verabschieden (von + Dativ) – żegnać się z kimś
- sich erkundigen (bei + Dativ / nach + Dativ) – dowiadywać się u kogoś o coś
- sich gewöhnen (an + Akk.) – przyzwyczajać się do czegoś
- sich sehnen (nach + Dativ) – tęsknić za czymś
- sich beschweren (bei + Dativ / über + Akk.) – skarżyć się komuś na coś
- sich entschuldigen (bei + Dativ / für + Akk.) – przepraszać kogoś za coś
- sich informieren (über + Akk.) – informować się o czymś
- sich abgrenzen (von + Dativ) – odgraniczać się od czegoś lub kogoś
Przykładowe zdania
Akkusativ:
- Ich ärgere mich über den Lärm. – Złoszczę się z powodu hałasu.
- Sie freut sich auf die Ferien. – Ona cieszy się na wakacje.
- Wir konzentrieren uns auf die Arbeit. – Koncentrujemy się na pracy.
Dativ:
- Ich ziehe mir die Schuhe an. – Zakładam buty.
- Du wäschst dir die Hände. – Myjesz ręce.
- Wir merken uns die Adresse. – Zapamiętujemy adres.
Z przyimkiem:
- Ich interessiere mich für Geschichte. – Interesuję się historią.
- Er erinnert sich an die Reise. – On pamięta podróż.
- Wir treffen uns mit den Freunden. – Spotykamy się z przyjaciółmi.
- Sie verabschiedet sich von ihrer Mutter. – Żegna się z matką.
- Ich beschwere mich über das Essen. – Skarżę się na jedzenie.
Ważne informacje
- Nie każdy niemiecki czasownik zwrotny tłumaczy się na język polski za pomocą formy zwrotnej.
- Ich beeile mich. – Spieszę się.
- Trzeba uważnie rozróżniać Akkusativ i Dativ:
- ich wasche mich – myję się
- ich wasche mir die Hände – myję ręce
- Wiele czasowników zwrotnych łączy się ze stałym przyimkiem, którego należy nauczyć się razem z czasownikiem, np. sich erinnern an + Akk.
Podsumowanie
- Czasowniki zwrotne są ważną i bardzo częstą grupą w języku niemieckim.
- W zależności od obecności innego dopełnienia wymagają Akkusativu albo Dativu.
- Wiele z nich występuje w stałych połączeniach z przyimkami, które wymagają określonego przypadku.
- Znajomość tych konstrukcji jest przydatna w codziennej komunikacji.
Praktyczne kroki
- Ucz się czasownika razem z zaimkiem i przyimkiem, np. sich erinnern an + Akk.
- Zapisuj osobno przykłady z Akkusativem i Dativem.
- Ćwicz pary zdań, takie jak ich wasche mich oraz ich wasche mir die Hände.
- Twórz własne zdania dotyczące codziennych sytuacji i sprawdzaj, jaki przypadek jest wymagany.