نیازهای آموزشی ویژه و آموزش فراگیر در اتریش؛ راهنمای SPF
اگر کودک شما با یک مشکل پایدار جسمی، حسی یا روانی زندگی می‌کند، ممکن است در اتریش واجد شرایط حمایت‌های آموزش ویژه و توان‌بخشی آموزشی باشد. شرط اصلی، تعیین رسمی Sonderpädagogischer Förderbedarf یا به‌اختصار SPF است.
در این مقاله توضیح می‌دهیم SPF برای چه کودکانی صادر می‌شود، روند درخواست چگونه است و پس از آن چه گزینه‌هایی برای تحصیل وجود دارد.
SPF چیست و برای چه کودکانی تعیین می‌شود؟
کودکان دارای معلولیت حق دریافت حمایت‌های ویژه آموزشی را دارند. SPF زمانی مطرح است که همه شرایط زیر وجود داشته باشد:
- کودک دچار اختلال جسمی، ذهنی یا روانی، یا آسیب حسی باشد که فقط موقتی نیست؛
- به دلیل این وضعیت، بدون حمایت آموزش ویژه نتواند در Volksschule، Mittelschule یا Polytechnische Schule از آموزش عادی پیروی کند؛
- کودک از حضور در مدرسه معاف نشده باشد.
SPF با یک تصمیم رسمی اداری، یعنی Bescheid، تعیین می‌شود. این تصمیم مشخص می‌کند کودک بر اساس کدام برنامه درسی یا Lehrplan آموزش ببیند. هدف، فراهم‌کردن بهترین حمایت و رشد ممکن برای کودک است.
برنامه درسی تعیین‌شده، نوع مدرسه‌ای را که کودک می‌تواند در آن تحصیل کند مشخص نمی‌کند. با وجود SPF، خانواده می‌تواند میان مدرسه ویژه و آموزش فراگیر انتخاب کند.
روند درخواست SPF چگونه آغاز می‌شود؟
تعیین SPF باید درخواست شود. این موضوع معمولاً هنگام ثبت‌نام مدرسه مطرح می‌شود و در همان زمان درباره آن گفت‌وگو و مقدمات لازم فراهم می‌شود.
بهتر است هنگام ثبت‌نام مدرسه، موارد زیر را اطلاع دهید:
- کودک دارای معلولیت یا نیاز آموزشی ویژه است؛
- برای او نظر روان‌شناسی، گزارش پزشکی یا تشخیص تخصصی وجود دارد؛
- کودک در مهدکودک خدمات آموزشی یا توان‌بخشی ویژه دریافت کرده است؛
- مربیان مهدکودک ادامه حمایت‌های ویژه را ضروری می‌دانند.
این کار کمک می‌کند کودک از نخستین روز تحصیل حمایت مناسب را دریافت کند. گاهی نیاز کودک در زمان شروع مدرسه آشکار نیست و درخواست SPF در طول دوره ابتدایی مطرح می‌شود. اگر کودک حتی با حمایت هدفمند نتواند از آموزش پیروی کند، معمولاً معلمان با والدین برای یک جلسه اطلاع‌رسانی و مشاوره تماس می‌گیرند.
مدرسه ویژه یا آموزش فراگیر؟
در صورت وجود SPF، والدین می‌توانند انتخاب کنند که کودک در یک Sonderschule یا در یک مدرسه عادی با آموزش فراگیر تحصیل کند. در هر دو گزینه، آموزش و رشد کودک بر اساس یک برنامه فردی آموزشی و حمایتی، یعنی Förderplan، انجام می‌شود و ارزیابی نیز بر اساس برنامه درسی ثبت‌شده در Bescheid صورت می‌گیرد.
Sonderschule؛ مدرسه ویژه
Sonderschule دوره‌ای ۹ ساله دارد و سال پایانی آن Berufsvorbereitungsjahr، یعنی سال آماده‌سازی برای ورود به مسیر شغلی، است. این مدارس می‌توانند در زمینه‌های یادگیری، شناخت، بینایی، شنوایی، حرکت، رشد عاطفی و اجتماعی یا گفتار تخصص داشته باشند.
معلمان این مدارس معمولاً آموزش تکمیلی مرتبط دارند. از انواع آن می‌توان به مدرسه ویژه عمومی، مدرسه ویژه کودکان نابینا، ناشنوا، کم‌بینا، کم‌شنوا، دارای اختلال گفتاری یا محدودیت حرکتی اشاره کرد. کلاس‌ها ممکن است به شکل گروه‌های کوچک یا کلاس‌های ترکیبی تشکیل شوند.
آموزش فراگیر
کودک دارای SPF می‌تواند در قالب آموزش فراگیر در Volksschule، Mittelschule، دوره پایین AHS، Polytechnische Schule یا مدرسه یک‌ساله اقتصادی، یعنی einjährige Fachschule für wirtschaftliche Berufe، تحصیل کند.
در این مدارس، mobile Lehrpersonen یا معلمان سیار از معلمان کلاس پشتیبانی می‌کنند و در صورت نیاز مستقیماً با کودک نیز کار می‌کنند. آموزش فراگیر به معنای یادگیری مشترک کودکانی است که SPF دارند و کودکانی که چنین نیازی ندارند.
مدت تحصیل و سال‌های اختیاری یازدهم و دوازدهم
- مدت آموزش اجباری مدرسه در اتریش ۹ سال است.
- در مسیر مدرسه ویژه، این دوره شامل سال آماده‌سازی شغلی نیز می‌شود.
- در آموزش فراگیر، مسیر معمول می‌تواند شامل ۴ سال Volksschule، سپس ۴ سال Mittelschule یا دوره پایین AHS و در ادامه ۱ سال Polytechnische Schule باشد.
- با موافقت Bildungsdirektion و نهاد اداره‌کننده مدرسه، امکان تحصیل در سال‌های اجباری یازدهم و دوازدهم نیز وجود دارد؛ بنابراین کودک دارای SPF می‌تواند حداکثر تا ۱۲ سال در مدرسه اجباری تحصیل کند.
برنامه‌های درسی جدید از سال ۲۰۲۵
از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ برنامه‌های درسی جدید مبتنی بر شایستگی و اصلاحات برنامه درسی در حوزه آموزش ویژه اجرا می‌شوند. این تغییرات به‌صورت مرحله‌ای و از پایه‌های اول و پنجم اعمال می‌شوند.
با توجه به نیازهای فردی کودک، این برنامه‌ها می‌توانند مستقل از نوع مدرسه با برنامه‌های درسی Volksschule، Mittelschule و دوره پایین AHS ترکیب شوند.
چه نهادی برای انتخاب مدرسه کمک می‌کند؟
در مسیر تحصیلی کودک سه نقطه مهم انتقال یا Schnittstelle وجود دارد:
- انتقال از مهدکودک به Volksschule؛
- انتقال از Volksschule به Mittelschule یا دوره پایین AHS؛
- انتقال از Mittelschule یا دوره پایین AHS به Polytechnische Schule، ادامه تحصیل یا آموزش حرفه‌ای.
در هر یک از این مراحل، مدرسه بعدی با مشارکت والدین انتخاب می‌شود. معلمان، مدیریت مدرسه و مدیران تنوع در اداره آموزش ایالتی، یعنی Diversitätsmanager در Bildungsdirektion، می‌توانند در این تصمیم کمک کنند.
در صورت نیاز، Schulpsychologie یا خدمات روان‌شناسی مدرسه و Jugendcoaching یا مشاوره جوانان نیز می‌توانند در روند انتخاب مسیر آموزشی و شغلی مشارکت کنند.
پس از پایان آموزش اجباری چه اتفاقی می‌افتد؟
همه برنامه‌های درسی شامل آموزش اجباری مسیر شغلی، یعنی Berufsorientierung، هستند. در پایه نهم، کودک دارای SPF می‌تواند در مدرسه ویژه یا Polytechnische Schule بر اساس برنامه درسی سال آماده‌سازی شغلی تحصیل کند.
پس از آن، بسته به برنامه درسی، ممکن است مسیر همراهی‌شده‌ای برای ورود به بازار کار آغاز شود. اگر کودک بر اساس برنامه درسی Mittelschule یا دوره پایین AHS تحصیل کرده باشد و شرایط لازم را داشته باشد، می‌تواند به مدرسه متوسطه یا آموزش عالی ادامه دهد.
پرسش‌های متداول
آیا داشتن SPF به معنای اجبار به تحصیل در Sonderschule است؟
خیر. والدین می‌توانند درخواست کنند کودک در یک مدرسه عادی و در قالب آموزش فراگیر تحصیل کند.
کودک دارای SPF تا چه مدت می‌تواند به مدرسه برود؟
مدت آموزش اجباری ۹ سال است. با موافقت Bildungsdirektion و نهاد اداره‌کننده مدرسه، این مدت می‌تواند حداکثر به ۱۲ سال تحصیلی برسد.
برای دریافت اطلاعات به کجا مراجعه کنم؟
با Bildungsdirektion ایالت محل سکونت خود تماس بگیرید. Diversitätsmanagerها می‌توانند درباره انتخاب مدرسه و مسیر آموزش فراگیر راهنمایی کنند.
اگر نیاز کودک دیرتر مشخص شود، باز هم می‌توان SPF درخواست کرد؟
بله. درخواست می‌تواند در طول دوره ابتدایی نیز مطرح شود. در این حالت معمولاً معلمان گفت‌وگو با والدین را آغاز می‌کنند.
مراحل عملی برای والدین
- در زمان ثبت‌نام مدرسه، وضعیت جسمی، حسی، روانی یا آموزشی کودک را با مدرسه در میان بگذارید.
- گزارش‌های پزشکی، روان‌شناسی، تشخیص‌ها و مدارک مربوط به حمایت‌های دریافت‌شده در مهدکودک را آماده کنید.
- درباره درخواست SPF و صدور Bescheid با مدرسه گفت‌وگو کنید.
- پس از تعیین SPF، درباره Förderplan، برنامه درسی و امکان تحصیل در Sonderschule یا آموزش فراگیر سؤال کنید.
- برای انتخاب یا تغییر مدرسه با Bildungsdirektion و Diversitätsmanager منطقه خود تماس بگیرید.
- در صورت نیاز، از Schulpsychologie یا Jugendcoaching نیز کمک بگیرید.
منبع: oesterreich.gv.at
این مطلب بر اساس اطلاعات منابع عمومی تهیه شده و جایگزین مشاوره تخصصی نیست. برای بررسی وضعیت конкретی کودک، با مدرسه، Bildungsdirektion یا متخصص مربوط تماس بگیرید.