Посебни образовни потреби и инклузивно образование во Австрија: што треба да знаете за SPF

Дете со трајни телесни, сензорни или психички тешкотии во Австрија може да има право на специјална педагошка поддршка. Клучно е официјалното утврдување на Sonderpädagogischer Förderbedarf (скратено SPF), со кое се определува потребната поддршка и наставната програма.

Накратко

• Посебните образовни потреби (Sonderpädagogischer Förderbedarf, SPF) се утврдуваат со официјално решение (Bescheid).
• Со SPF, според желбата на родителите, детето може да посетува специјално училиште (Sonderschule) или општо училиште во рамките на инклузивното образование.
• Задолжителното образование трае 9 години. Со одобрение, кај SPF може да трае најмногу 12 учебни години.
• Од 1 септември 2025 година важат нови наставни програми засновани на компетенции во областа на специјалната педагогија.
• Во изборот на училиште советува покраинската образовна управа (Bildungsdirektion).

Што е SPF и кому може да му биде утврден?

Децата со попреченост имаат право на специјална педагошка поддршка. SPF постои кога ученикот истовремено ги исполнува следните услови:

• има телесно, интелектуално или психичко функционално нарушување, односно сензорно оштетување, кое не е само привремено;
• поради тоа, без специјална педагошка поддршка не може да ја следи наставата во Volksschule, Mittelschule или Polytechnische Schule;
• не е ослободен од обврската за посетување училиште.

Во решението за SPF се наведува и според која наставна програма (Lehrplan) ќе се обучува детето. Целта е неговиот развој да биде што е можно подобар. Наставната програма, сепак, не определува во кое училиште може да се запише детето.

Кога и како започнува постапката?

За утврдување на SPF треба да се поднесе барање. Ова најчесто се разгледува при запишувањето во училиште, кога постапката се подготвува во разговор со родителите.

Веќе при запишувањето корисно е да наведете ако:

• детето има попреченост;
• постои психолошко или медицинско мислење, односно дијагноза;
• детето веќе добивало дополнителна поддршка во градинка;
• воспитувачите сметаат дека е потребна итна дополнителна помош.

На овој начин детето може да ја добие најсоодветната поддршка уште од првиот училишен ден.

Понекогаш тешкотиите стануваат очигледни дури во текот на пониските одделенија, кога детето и покрај насочената поддршка не може да ја следи наставата. Во таков случај наставниците обично ги повикуваат родителите на информативен разговор.

Специјално училиште или инклузивно образование?

Кога е утврден SPF, родителите можат да изберат дали детето ќе посетува Sonderschule или општо училиште во инклузивна форма. И во двата случаи детето се развива според индивидуален план за учење и поддршка (Förderplan), а наставата и оценувањето се вршат според наставната програма наведена во решението за SPF.

Sonderschule

Sonderschule трае девет години, при што последната година е година за професионална ориентација (Berufsvorbereitungsjahr). Постојат специјализирани училишта за учење и познавање, вид, слух, движење, емоционален и социјален развој и говор. Наставниците најчесто имаат дополнителни квалификации.

Меѓу видовите спаѓаат, на пример, општо специјално училиште, училиште за слепи, глуви, слабовидни, наглуви, деца со говорни нарушувања и деца со ограничена подвижност. Наставата може да се организира во различни групи, како мали или комбинирани одделенија.

Инклузивно образование

Со SPF, детето може инклузивно да посетува Volksschule, Mittelschule, пониско ниво на AHS, Polytechnische Schule и едногодишно стручно училиште за економски професии (einjährige Fachschule für wirtschaftliche Berufe).

Наставниците кои патуваат меѓу училиштата (mobile Lehrpersonen) ги поддржуваат класните наставници, а по потреба работат и директно со детето. Инклузивната настава овозможува заедничко учење на деца со и без SPF.

Нови наставни програми од 2025 година

Од 1 септември 2025 година важат нови наставни програми и дополнувања засновани на компетенции во областа на специјалната педагогија. Тие се воведуваат постепено, почнувајќи од 1. и 5. одделение. Во зависност од индивидуалните потреби, може да се комбинираат со наставните програми на Volksschule, Mittelschule и пониското ниво на AHS, независно од видот на училиштето.

Кој помага при преминување во друго училиште?

Постојат три важни премини (Schnittstelle):

1. меѓу градинката и Volksschule;
2. меѓу Volksschule и Mittelschule или пониското ниво на AHS;
3. меѓу Mittelschule или пониското ниво на AHS и Polytechnische Schule, понатамошното образование или стручното образование.

Следното училиште се избира заедно со родителите. Во изборот помагаат наставниците, раководството на училиштето и менаџерите за разновидност на Bildungsdirektion (Diversitätsmanager). По потреба може да се вклучат и училишната психологија (Schulpsychologie) и младинскиот коучинг (Jugendcoaching).

Што се случува на крајот од задолжителното образование?

Сите наставни програми содржат задолжителна професионална ориентација (Berufsorientierung). Со SPF, во деветтата година може да се следи програмата на годината за професионална ориентација, и во Sonderschule и во Polytechnische Schule.

Потоа, во зависност од наставната програма, може да следи поддржан премин кон работниот свет. Ако детето учело според наставната програма на Mittelschule или пониското ниво на AHS и ги исполнува условите, може да продолжи во средно или високо образование.

Често поставувани прашања

Дали детето со SPF мора да посетува Sonderschule?

Не. Според желбата на родителите, детето може да се образува и во општо училиште, во инклузивна форма.

До кога може да оди на училиште дете со SPF?

Задолжителното образование трае 9 години. Со согласност на образовната управа и основачот на училиштето, детето може да посетува задолжително училиште најмногу 12 учебни години.

Каде можам да добијам информации?

Обратете се до Bildungsdirektion во вашата покраина. Таму менаџерите за разновидност (Diversitätsmanager) можат да помогнат при изборот на училиште.

Може ли да се побара SPF ако тешкотиите се откријат подоцна?

Да. Барањето може да се поднесе и во текот на пониските одделенија. Во таков случај најчесто наставниците започнуваат разговор со родителите.

Практични чекори

1. При запишувањето во училиште информирајте го училиштето за сите развојни, здравствени или сензорни тешкотии.
2. Подгответе ги достапните медицински, психолошки и други стручни мислења, како и информациите за поддршката добивана во градинка.
3. Разговарајте со наставниците и побарајте информации за постапката за утврдување на SPF и за потребниот Förderplan.
4. Контактирајте ја надлежната Bildungsdirektion за совет за изборот меѓу Sonderschule и инклузивно образование.
5. При премин во следното училиште вклучете ги, по потреба, Schulpsychologie, Jugendcoaching и Diversitätsmanager.

Напомена: Информациите се засноваат на јавно достапни извори и не претставуваат советување. За стручна помош обратете се до соодветен правен, медицински или образовен стручњак.

Извор: oesterreich.gv.at