Zentralmatura: како функционира австриската матура во AHS и BHS

Во Австрија матурата вообичаено се нарекува Zentralmatura. Испитот се темели на три дела и во гимназиите и во стручните средни училишта, но постојат важни разлики во изборот на завршната работа, писмените и усните испити.

• Во AHS, Zentralmatura е задолжителна од учебната 2014/2015 година.
• Во BHS, таа е задолжителна од учебната 2015/2016 година.
• Учениците избираат меѓу 3 писмени и 3 усни испити или 4 писмени и 2 усни испити.
• Неуспешниот писмен испит може да се поправи со усен дополнителен испит, Kompensationsprüfung.

Што е Zentralmatura и на кого се однесува?

Zentralmatura е делумно стандардизиран и компетентносно ориентиран завршен испит, официјално наречен teilstandardisierte kompetenzorientierte Reifeprüfung. Во BHS тој истовремено е и стручен завршен испит, па затоа се нарекува Reife- und Diplomprüfung.

Испитот се однесува на два вида училишта:

• AHS – општообразовно средно училиште, односно гимназија;
• BHS – повисоко стручно средно училиште, на пример HAK или HTL.

Зошто е важна централната матура?

Целта на Zentralmatura е учениците да полагаат под споредливи услови, а установите за понатамошно образование полесно да ги споредуваат стекнатите квалификации. Благодарение на стандардизираните задачи, резултатите од различни училишта се полесно споредливи.

Трите дела на Zentralmatura

Испитот има модуларна структура. Тоа значи дека ученикот може да продолжи на усниот дел дури и ако првиот или вториот дел не бил успешно завршен.

1. Завршна работа

• Во AHS, Abschließende Arbeit (ABA) е изборна. До учебната 2028/29 година, наместо неа може да се избере уште еден писмен или усен испит.
• Во BHS, Diplomarbeit е задолжителна. Таа е посложена задача од сопствената стручна област или од областа на економијата.

Во двата вида училишта работата се презентира и се дискутира. Ако е оценета како недоволна, мора да се повтори со нова тема.

2. Писмен испит

• AHS: 3, 4 или 5 испити;
• BHS: 3 или 4 испити.

3. Усмен испит

• AHS: 2, 3 или 4 испити;
• BHS: 2 или 3 испити.

Завршната работа во AHS

Темата во AHS се утврдува заедно со испитниот наставник најдоцна до крајот на март во претпоследната учебна година. До учебната 2028/29 година ученикот може да избере и дополнителен писмен или усен испит наместо Abschließende Arbeit (ABA).

Diplomarbeit во BHS

Во BHS сите ученици изработуваат Diplomarbeit, по можност во тимови од 2 до 5 лица.

1. Тимот и темата се избираат на крајот од претпоследната година, но најдоцна во првите три недели од последната година.
2. Работата се изработува во последната учебна година.
3. Мора да се предаде најдоцна четири недели пред почетокот на писмените испити.

Кои предмети имаат стандардизирани задачи?

Дел од писмените задачи се подготвуваат централно и се исти за сите ученици во соодветниот вид испит.

• наставниот јазик, односно германскиот и одредени јазици на малцинските групи;
• математика, а во BHS применета математика;
• англиски, француски, италијански и шпански јазик;
• во AHS дополнително грчки и латински јазик.

Задачите по другите писмени предмети, како други странски јазици, дескриптивна геометрија и физика, ги подготвува самото училиште. Усните прашања секогаш ги составуваат наставниците на училиштето, па во нив може да се одразат и специфичните стручни насоки на училиштето.

Кога се одржаа испитите во 2026 година?

Главните датуми за централните писмени испити во учебната 2025/2026 година беа:

• Германски јазик: 5 мај, вторник;
• Латински јазик (AHS): 6 мај, среда;
• Англиски јазик: 7 мај, четврток;
• Француски јазик: 8 мај, петок;
• Математика и применета математика: 11 мај, понеделник;
• Шпански јазик и одредени малцински јазици како наставен јазик: 12 мај, вторник;
• Италијански јазик: 13 мај, среда;
• Грчки јазик (AHS): 15 мај, петок.

Како се оценува матурата?

Во конечната оценка со половина учествува успехот на ученикот по соодветниот предмет во последната година. Ова важи и за писмениот и за усниот испит.

• Кај писмениот испит, услов е испитот, вклучително и евентуалниот дополнителен испит, да биде положен. Кај неуспешен писмен испит мора да се достигне таканаречениот Schwellenwert.
• Кај усниот испит, услов е ученикот да присуствува на испитот.

Што се случува ако писмениот испит не е положен?

Ученикот може да полага усен дополнителен испит, Kompensationsprüfung. Кај централните предмети и задачите за овој испит се подготвуваат централно.

Ако и по дополнителниот испит резултатот остане недоволен, писмениот испит мора да се повтори. Ако дополнителниот испит е успешен, конечната оценка може да биде најмногу „Befriedigend“, односно оценка „добар/задоволителен“.

Кој ја сочинува усната испитна комисија?

Комисијата се формира за секој предмет и ја сочинуваат:

• претседател;
• класниот раководител или назначен предметен наставник;
• наставникот што го предава предметот, а тоа може да бидат и двајца наставници;
• по потреба, стручен член на комисијата.

Во одредени случаи испитувач може да биде и наставникот што ја водел темата на завршната работа.

Каде да се најдат стари испитни задачи?

На веб-страницата matura.gv.at има информации за структурата на испитите, претходни писмени задачи и материјали за вежбање.

Практични чекори за подготовка

1. Проверете дали ученикот посетува AHS или BHS и кои правила важат за неговата програма.
2. Навреме разговарајте со училиштето за изборот на Abschließende Arbeit (ABA) или темата и тимот за Diplomarbeit.
3. Направете список на задолжителните писмени и усни испити.
4. Проверете кои предмети имаат централни задачи и користете ги материјалите на matura.gv.at.
5. Запишете ги роковите за предавање на работата и датумите на испитите.
6. Ако писмениот испит не е успешен, информирајте се во училиштето за можноста и условите за Kompensationsprüfung.