Мртвородување и „ѕвездени деца“ во Австрија: права и обврски во 2026 година
Ако бебето е мртвородено, починало веднаш по раѓањето или сте имале спонтан абортус, во првите денови документите обично не се најважни. Сепак, корисно е да знаете кои права ви следуваат во Австрија и кои официјални постапки можат да следуваат. Информациите подолу важат според состојбата во 2026 година.
Терминот „ѕвездено дете“ (Sternenkind) се користи за овие бебиња.
Разлика меѓу мртвородување и спонтан абортус
Австриските правила главно прават разлика според тежината на детето при раѓањето. Од тоа зависат и повеќето права.
- Мртвородување (Totgeburt): детето е родено мртво или починало за време на раѓањето и тежи 500 грама или повеќе.
- Спонтан абортус (Fehlgeburt): детето е родено мртво и тежи помалку од 500 грама.
- Дете што починало веднаш по раѓањето: детето е родено живо, а потоа починало веднаш.
Први чекори во болницата
Можете да поминете онолку време со бебето колку што ви е потребно за да се збогувате. И блиските можат да го запознаат детето и да се збогуваат.
Разговарајте со лекарот или со акушерката (Hebamme) и побарајте совет. Можно е и благословување на детето или итно крштевање (Nottaufe), со поддршка од болничката духовна служба (Krankenhausseelsorge).
Мртвородувањето или смртта на детето веднаш по раѓањето мора да се пријави кај матичната служба (Personenstandsbehörde). Ако детето починало по раѓањето, може да започне и оставинска постапка (Verlassenschaftsverfahren). За тоа може да добиете писмо од нотар.
Заштита на мајката и породилниот надоместок
По мртвородување, вработената жена не смее да работи 8 недели. Во одредени случаи периодот е подолг:
- по мртвородување во вообичаен случај: 8 недели;
- по предвремено породување, раѓање близнаци или царски рез: 12 недели;
- ако заштитата пред породувањето била скратена, на пример поради неочекувано рано породување: периодот се продолжува за времетраењето на скратувањето, но најмногу до 16 недели.
За време на оваа заштита, осигураните жени имаат право на породилен надоместок (Wochengeld).
По спонтан абортус нема законска заштита на мајката како по породување, но поради здравствената состојба можете да бидете на боледување (Krankenstand). Во зависност од условите, работодавачот продолжува да исплаќа плата (Entgeltfortzahlung), а потоа може да следува надоместок за боледување (Krankengeld). Од 1 септември 2024 година, по спонтан абортус по навршена 18. недела од бременоста следува и акушерска помош.
Заштита од отказ и отпуштање
Вработените жени имаат посебна заштита од отказ и отпуштање од почетокот на бременоста до истекот на четвртиот месец по раѓањето.
- По мртвородување: заштитата трае 4 месеци. Во исклучителни случаи отказ или отпуштање е можно само со одобрение од суд.
- По спонтан абортус: заштитата завршува по 4 недели. Во тие 4 недели за отпуштање е потребно претходно судско одобрение.
Во случај на отсуство од работа поради смрт на близок член на семејството (Dienstverhinderung), работодавачот мора да продолжи со исплата на платата. Отсуството треба да го пријавите. Колективниот договор (Kollektivvertrag) може да содржи дополнителни правила.
Семеен додаток, Kinderbetreuungsgeld и осигурување
Familienbeihilfe
Семејниот додаток (Familienbeihilfe) при раѓањето се исплаќа автоматски доколку се исполнети условите. По месецот во кој детето починало, повеќе не следува.
Kinderbetreuungsgeld
По мртвородување, спонтан абортус или смрт на детето веднаш по раѓањето нема право на надоместок за згрижување дете (Kinderbetreuungsgeld). Ако детето почине додека надоместокот веќе се исплаќа, правото престанува. Затоа треба што побрзо да ја известите здравствената каса (Krankenkasse).
Здравствено осигурување
Додека се исплаќа Kinderbetreuungsgeld, родителите во основа се осигурени. Потоа може да следува семејно осигурување преку партнерот (Mitversicherung) или доброволно самостојно осигурување (Selbstversicherung).
Надоместок за невработеност
Ако детето за кое започнало неплатеното родителско отсуство (Karenz) починало, а работодавачот не се согласил Karenz да заврши порано, може да се сметате за невработени. Доколку се исполнети и другите услови, за преостанатиот период на Karenz може да следува надоместок за невработеност (Arbeitslosengeld), сè додека немате работен однос кај друг работодавач. Во тој случај постои и здравствено и пензиско осигурување.
Погребни правила по покраини
За мртвородено дете и за дете што починало веднаш по раѓањето, во цела Австрија постои обврска за погребување.
Кај спонтан абортус правилата зависат од покраината:
- Виена, Долна Австрија, Горна Австрија, Салцбург, Штаерска и Форарлберг: постои обврска за погребување.
- Корушка, Бургенланд и Тирол: постои право на погребување, односно можност за тоа.
Ако родителите не организираат погреб, болницата се грижи за погребувањето. Можно е и индивидуално збогување.
Помош при жалост
За домашна последователна грижа можете да користите акушерска помош (Hebammenhilfe), која е услуга на здравствената каса. Услугите што не се покриени од касата треба целосно да ги платите сами. Достапни се и семинари за справување со жалоста (Trauerseminare).
Често поставувани прашања
Дали следува заштита на мајката по спонтан абортус?
Не. По спонтан абортус под 500 грама нема заштита како по породување, но можно е боледување.
Колку долго не смеат да ме отпуштат по мртвородување?
Посебната заштита трае 4 месеци по породувањето. Отказ или отпуштање е можно само во исклучителни случаи и со судско одобрение.
Дали добивам Kinderbetreuungsgeld ако бебето е мртвородено?
Не, во таков случај не следува надоместок за згрижување дете.
Дали погребувањето на „ѕвезденото дете“ е задолжително?
Кај мртвородување да, во цела Австрија. Кај спонтан абортус правилото зависи од покраината.
Практични чекори
- Во болницата разговарајте со лекарот, акушерката (Hebamme) и, ако сакате, со Krankenhausseelsorge.
- Прашајте колку време можете да поминете со детето и кои се можностите за збогување.
- Побарајте информација дали случајот се води како Totgeburt или Fehlgeburt и што треба да се пријави кај Personenstandsbehörde.
- Известете го работодавачот за боледувањето или заштитниот период и проверете ги правилата во вашиот Kollektivvertrag.
- Проверете го правото на Wochengeld, Krankengeld и евентуално Entgeltfortzahlung со здравствената каса или работодавачот.
- Ако се исплаќа Kinderbetreuungsgeld, известете ја Krankenkasse за смртта на детето.
- Прашајте ја болницата за покривање на Hebammenhilfe и за достапни Trauerseminare.
Овој текст е информативен и не претставува правен или медицински совет. За конкретен случај обратете се кај лекар, акушерка, здравствената каса, адвокат или специјалист за трудово право. Извор: oesterreich.gv.at.