Präteritum-i dhe Perfekt-i i foljeve të forta (pjesa 2)
Foljet e forta (starke Verben) kanë një veçori të rëndësishme: në kohët e shkuara Präteritum dhe Perfekt, tema e foljes ndryshon. Ndryshe nga foljet e dobëta, ato nuk marrin mbaresën e veçantë -te, prandaj format e tyre duhen mësuar veçmas.
Në këtë mësim do të shohim një grup tjetër foljesh shumë të përdorura në gjermanishten e përditshme.
Folje të forta: pjesa 2
- heißen – hieß – hat geheißen: quhem, të quash
- tragen (ä) – trug – hat getragen: mbaj, bart
- trinken – trank – hat getrunken: pi
- schreiben – schrieb – hat geschrieben: shkruaj
- kommen – kam – ist gekommen: vij
- bekommen – bekam – hat bekommen: marr
- bitten – bat – hat gebeten: kërkoj
- anfangen (ä) – fing an – hat angefangen: filloj
- beginnen – begann – hat begonnen: filloj
- sein – war – ist gewesen: jam
- werden (wird) – wurde – ist geworden: bëhem, do të bëhem
- hängen – hing – hat gehangen: varem
- bleiben – blieb – ist geblieben: qëndroj, mbetem
- halten (ä) – hielt – hat gehalten: ndaloj, mbaj
- sterben (i) – starb – ist gestorben: vdes
- einladen (ä) – lud ein – hat eingeladen: ftoj
- anbieten – bot an – hat angeboten: ofroj, i ofroj dikujt
- behalten (ä) – behielt – hat behalten: mbaj, ruaj
- erfahren – erfuhr – hat erfahren: mësoj, marr vesh
- gehen – ging – ist gegangen: shkoj
Shënime të rëndësishme
- Foljet që shprehin lëvizje ose ndryshim gjendjeje, si kommen, gehen, bleiben dhe sterben, përdorin foljen ndihmëse sein në Perfekt.
- Ich bin nach Hause gekommen. – Erdha në shtëpi.
- Mein Opa ist vor zehn Jahren gestorben. – Gjyshi im vdiq para dhjetë vitesh.
- Shumica e foljeve të tjera të forta përdorin haben në Perfekt.
- Ich habe einen Brief geschrieben. – Kam shkruar një letër.
- Er hat einen Kaffee getrunken. – Ai ka pirë një kafe.
- sein dhe werden janë ndër foljet ndihmëse më të rëndësishme.
- sein → war, ist gewesen
- werden → wurde, ist geworden
- Foljet si anfangen dhe einladen janë folje të ndashme. Në Perfekt, parashtesa ge vendoset pas pjesës ndarëse: anfangen → angefangen, einladen → eingeladen.
Shembuj fjalish
- heißen: Ich hieß früher anders. – Më parë quhesha ndryshe.
- tragen: Sie trug einen roten Mantel. – Ajo kishte veshur një pallto të kuqe.
- trinken: Wir haben Wein getrunken. – Kemi pirë verë.
- schreiben: Er schrieb mir gestern einen Brief. – Dje më shkroi një letër.
- kommen: Meine Freunde sind spät gekommen. – Miqtë e mi erdhën vonë.
- bekommen: Ich habe ein Geschenk bekommen. – Mora një dhuratë.
- bitten: Er bat mich um Hilfe. – Ai më kërkoi ndihmë.
- anfangen: Wir haben um acht Uhr angefangen. – Filluam në orën tetë.
- beginnen: Der Film begann sehr spät. – Filmi filloi shumë vonë.
- sein: Früher war ich in Berlin. – Më parë isha në Berlin.
- werden: Er wurde Arzt. – Ai u bë mjek.
- hängen: Das Bild hing an der Wand. – Piktura varej në mur.
- bleiben: Ich bin zu Hause geblieben. – Qëndrova në shtëpi.
- halten: Der Bus hielt an der Haltestelle. – Autobusi ndaloi në stacion.
- sterben: Er ist im Krankenhaus gestorben. – Ai vdiq në spital.
- einladen: Ich habe meine Freunde eingeladen. – I ftova miqtë e mi.
- anbieten: Er bot mir einen Platz an. – Ai më ofroi një vend.
- behalten: Ich habe das Buch behalten. – E mbajta librin.
- erfahren: Ich habe die Wahrheit erfahren. – Mora vesh të vërtetën.
- gehen: Wir gingen nach Hause. – Shkuam në shtëpi.
Përmbledhje
Ky grup përmban shumë folje të forta të përdorura shpesh, si sein, werden, gehen dhe bleiben. Vështirësia kryesore është se format e tyre në Präteritum dhe Perfekt duhen mësuar veçmas, sepse tema ndryshon dhe nuk ekziston një rregull i përgjithshëm. Në Perfekt, kushtojini vëmendje foljes ndihmëse: foljet që shprehin lëvizje ose ndryshim gjendjeje përdorin sein, ndërsa shumica e të tjerave përdorin haben.
Hapat praktikë
- Mësoni çdo folje në tre forma: Infinitiv – Präteritum – Perfekt.
- Shënoni veçmas foljet që marrin sein në Perfekt.
- Formoni fjali të shkurtra me foljet e listës dhe përsëritini rregullisht.
- Kushtojini vëmendje foljeve të ndashme, si anfangen dhe einladen, veçanërisht vendit të parashtesës ge.