Präteritum – раскажувачко минато време во германскиот јазик

Во германскиот јазик минатото време има две главни форми:

• Perfekt – минато време во говорниот јазик: Ich habe gespielt. – Играв.
• Präteritum – форма што се користи во пишан јазик и за раскажување минати настани: Ich spielte. – Играв.

Важно:

• Во секојдневниот разговор најчесто се користи Perfekt.
• Präteritum главно се среќава во пишани текстови, романи, приказни, весници и официјални соопштенија.
• Сепак, некои глаголи и во разговорот речиси секогаш се користат во Präteritum: sein, haben, werden и модалните помошни глаголи müssen, können, dürfen, sollen, wollen, mögen.

Кога се користи Präteritum?

• Во приказни и раскази: Es war einmal ein König. – Еднаш одамна имало еден крал.
• Во весници и вести: Die Polizei meldete den Unfall. – Полицијата ја пријави несреќата.
• Во официјални текстови: Der Vertrag trat gestern in Kraft. – Договорот стапи во сила вчера.
• Кај некои чести глаголи и во говорот: Ich war müde. – Бев уморен/уморна. Er hatte Hunger. – Тој беше гладен. Wir mussten früh aufstehen. – Моравме рано да станеме.

Како се гради Präteritum – три групи глаголи

Слаби глаголи (regelmäßige Verben)

Кај правилните глаголи формата се гради вака: корен на глаголот + -te + лична наставка.

Пример: machen – прави

• ich machte
• du machtest
• er/sie/es machte
• wir machten
• ihr machtet
• sie/Sie machten

Gestern machte ich meine Hausaufgaben. – Вчера ја напишав домашната задача.

Präteritum кај слабите глаголи е правилно и затоа лесно се учи.

Силни глаголи (unregelmäßige Verben)

Силните глаголи се неправилни:

• коренот често се менува, на пример самогласката;
• во трето лице еднина нема наставка -te;
• нивните форми треба посебно да се запомнат.

Пример: gehen – оди

• ich ging
• du gingst
• er/sie/es ging
• wir gingen
• ihr gingt
• sie/Sie gingen

Wir gingen ins Kino. – Отидовме во кино.

Други примери:

• kommen → kam
• sehen → sah
• finden → fand
• nehmen → nahm
• schreiben → schrieb

Präteritum кај силните глаголи не е правилно и најчесто треба да се научи напамет.

Мешани глаголи (Mischverben)

Мешаните глаголи ги комбинираат особините на слабите и силните глаголи:

• имаат промена на коренот, како силните глаголи;
• имаат наставка -te, како слабите глаголи.

Примери:

• bringen → brachte
• denken → dachte
• kennen → kannte
• wissen → wusste

Er brachte das Buch zurück. – Тој ја врати книгата.

Ich wusste die Antwort. – Го знаев одговорот.

Списокот на мешани глаголи е краток, но секој глагол треба посебно да се научи.

Најважни глаголи во Präteritum

Овие глаголи често се користат и во разговорниот јазик:

• sein – ich war, du warst, er war, wir waren, ihr wart, sie waren. Ich war gestern zu Hause. – Вчера бев дома.
• haben – ich hatte, du hattest, er hatte, wir hatten, ihr hattet, sie hatten. Wir hatten keine Zeit. – Немавме време.
• werden – ich wurde, du wurdest, er wurde, wir wurden, ihr wurdet, sie wurden. Es wurde dunkel. – Се стемни.

Примери со превод

• Ich spielte den ganzen Nachmittag Fußball. – Играв фудбал цело попладне.
• Der Schüler schrieb einen Aufsatz. – Ученикот напиша состав.
• Wir machten eine Reise nach Italien. – Патувавме во Италија.
• Er brachte seinen Freund mit. – Тој го доведе својот пријател.
• Ich wusste nichts davon. – Не знаев ништо за тоа.
• Das Wetter war schön. – Времето беше убаво.
• Sie hatten Glück. – Имаа среќа.
• Es wurde kalt. – Стана студено.

Негација

Негацијата функционира исто како и кај другите глаголски времиња:

• nicht стои по глаголот или на крајот од реченицата;
• kein стои пред именката.

• Ich spielte nicht im Garten. – Не играв во градината.
• Er hatte keine Zeit. – Тој немаше време.

Прашања

Кај прашањата во Präteritum глаголот оди на прво место.

• Hattest du gestern Schule? – Имаше ли вчера училиште?
• War er krank? – Дали беше болен?
• Schriebst du einen Brief? – Дали напиша писмо?

Најчести грешки

1. Мешање на Perfekt и Präteritum во разговорот
   • Gestern ging ich ins Kino. е правилно во пишан јазик, но во разговор може да звучи невообичаено.
   • Во разговорот поприродно е: Gestern bin ich ins Kino gegangen.
2. Неправилно градење на силните глаголи
   • Неточно: Ich gehte nach Hause.
   • Точно: Ich ging nach Hause.
3. Мешање кај мешаните глаголи
   • Неточно: Ich bringte das Buch.
   • Точно: Ich brachte das Buch.

Затоа, формите на силните и мешаните глаголи треба да се учат како неправилни форми.

Вежба

• Вчера учев. – Ich lernte gestern.
• Ученикот напиша писмо. – Der Schüler schrieb einen Brief.
• Немав пари. – Ich hatte kein Geld.
• Тие отидоа во градот. – Sie gingen in die Stadt.
• Кучето лаеше. – Der Hund bellte.
• Бев болен/болна. – Ich war krank.
• Не го знаев одговорот. – Ich wusste die Antwort nicht.
• Ја донесов книгата дома. – Ich brachte das Buch nach Hause.

Заклучок

• Präteritum кај слабите глаголи е правилно и има наставка -te.
• Силните глаголи се неправилни и го менуваат коренот, па нивните форми треба да се научат.
• Мешаните глаголи исто така се неправилни и треба посебно да се запомнат.
• Во пишаните текстови најчесто се користи Präteritum, а во разговорот главно Perfekt.
• sein, haben, werden и модалните помошни глаголи често се користат во Präteritum и во говорот.

Практични чекори

1. Научете ги формите на sein, haben и werden во Präteritum.
2. Вежбајте ја наставката -te со правилни глаголи, како machen и lernen.
3. Направете список со најчестите силни и мешани глаголи и учете ги нивните форми.
4. Кога зборувате, користете Perfekt, освен кај глаголите што природно се користат во Präteritum.
5. Кога читате вести, приказни или официјални текстови, препознавајте го Präteritum според контекстот и формата на глаголот.