Präteritum: Almancada anlatılan geçmiş zaman

Almancada geçmiş zaman iki temel biçimde kullanılır:

• Perfekt – konuşma dilinde kullanılan geçmiş zaman: Ich habe gespielt. – Oynadım.
• Präteritum – yazılı dilde ve anlatılan geçmiş zamanda kullanılan biçim: Ich spielte. – Oynadım.

Önemli:

• Günlük konuşmalarda çoğunlukla Perfekt kullanılır.
• Präteritum özellikle romanlarda, masallarda, gazetelerde ve resmî açıklamalarda görülür.
• Bununla birlikte sein, haben, werden ve modal yardımcı fiiller (müssen, können, dürfen, sollen, wollen, mögen) konuşma dilinde de çoğunlukla Präteritum biçiminde kullanılır.

Präteritum ne zaman kullanılır?

• Masallarda ve hikâyelerde:
  Es war einmal ein König. – Bir varmış, bir yokmuş, bir kral varmış.
• Gazete ve haberlerde:
  Die Polizei meldete den Unfall. – Polis kazayı bildirdi.
• Resmî metinlerde:
  Der Vertrag trat gestern in Kraft. – Sözleşme dün yürürlüğe girdi.
• Konuşma dilinde de sık kullanılan bazı fiillerle:
  Ich war müde. – Yorgundum.
  Er hatte Hunger. – O açtı.
  Wir mussten früh aufstehen. – Erken kalkmak zorundaydık.

Präteritumun oluşumu: üç fiil grubu

Zayıf fiiller (regelmäßige Verben)

Düzenli fiiller şu yapıyla çekilir: fiil kökü + -te + kişi eki.

Örnek: machen (yapmak)

• ich machte
• du machtest
• er/sie/es machte
• wir machten
• ihr machtet
• sie/Sie machten

Örnek cümle:
Gestern machte ich meine Hausaufgaben. – Dün ödevimi yaptım.

Zayıf fiillerin Präteritum biçimi tamamen düzenlidir ve bu nedenle öğrenilmesi daha kolaydır.

Güçlü fiiller (unregelmäßige Verben)

Güçlü fiiller düzensizdir:

• Fiil kökü çoğu zaman değişir; örneğin ünlü değişikliği görülür.
• Üçüncü tekil şahısta -te eki bulunmaz.
• Çekimleri ayrıca öğrenilmelidir.

Örnek: gehen (gitmek)

• ich ging
• du gingst
• er/sie/es ging
• wir gingen
• ihr gingt
• sie/Sie gingen

Örnek cümle:
Wir gingen ins Kino. – Sinemaya gittik.

Diğer güçlü fiil örnekleri:

• kommen → kam
• sehen → sah
• finden → fand
• nehmen → nahm
• schreiben → schrieb

Güçlü fiillerin Präteritum biçimleri düzenli değildir; bunlar tek tek öğrenilmelidir.

Karışık fiiller (Mischverben)

Karışık fiiller, zayıf ve güçlü fiillerin özelliklerini bir arada taşır:

• Güçlü fiillerde olduğu gibi kök değişikliği görülür.
• Zayıf fiillerde olduğu gibi -te eki kullanılır.

Örnekler:

• bringen → brachte
• denken → dachte
• kennen → kannte
• wissen → wusste

Örnek cümleler:

• Er brachte das Buch zurück. – Kitabı geri getirdi.
• Ich wusste die Antwort. – Cevabı biliyordum.

Karışık fiillerin listesi kısa ve sabittir; ancak her biri ayrıca öğrenilmelidir.

Konuşmada da sık kullanılan önemli fiiller

• sein – ich war, du warst, er war, wir waren, ihr wart, sie waren
  Ich war gestern zu Hause. – Dün evdeydim.
• haben – ich hatte, du hattest, er hatte, wir hatten, ihr hattet, sie hatten
  Wir hatten keine Zeit. – Vaktimiz yoktu.
• werden – ich wurde, du wurdest, er wurde, wir wurden, ihr wurdet, sie wurden
  Es wurde dunkel. – Hava karardı.

Örnek cümleler

• Ich spielte den ganzen Nachmittag Fußball. – Bütün öğleden sonra futbol oynadım.
• Der Schüler schrieb einen Aufsatz. – Öğrenci bir kompozisyon yazdı.
• Wir machten eine Reise nach Italien. – İtalya'ya bir gezi yaptık.
• Er brachte seinen Freund mit. – Arkadaşını beraberinde getirdi.
• Ich wusste nichts davon. – Bundan hiçbir şey bilmiyordum.
• Das Wetter war schön. – Hava güzeldi.
• Sie hatten Glück. – Şanslıydılar.
• Es wurde kalt. – Hava soğudu.

Olumsuz cümleler

Olumsuzluk, diğer zamanlarda olduğu gibi kurulur:

• nicht fiilden sonra veya cümlenin sonunda kullanılır.
• kein ismin önünde yer alır.

Örnekler:

• Ich spielte nicht im Garten. – Bahçede oynamadım.
• Er hatte keine Zeit. – Vakti yoktu.

Soru cümleleri

Präteritum ile kurulan sorularda çekimli fiil cümlenin başına gelir.

• Hattest du gestern Schule? – Dün okulun var mıydı?
• War er krank? – Hasta mıydı?
• Schriebst du einen Brief? – Bir mektup yazdın mı?

Sık yapılan hatalar

1. Konuşma dilinde Perfekt ile Präteritumun karıştırılması
   Präteritum olan Gestern ging ich ins Kino. yazılı dilde doğrudur; ancak konuşmada daha doğal biçim Gestern bin ich ins Kino gegangen. cümlesidir.
2. Güçlü fiillerin yanlış çekilmesi
   Ich gehte nach Hause. yanlıştır. Doğru kullanım: Ich ging nach Hause.
3. Karışık fiillerin yanlış kullanılması
   Ich bringte das Buch. yanlıştır. Doğru kullanım: Ich brachte das Buch.

Alıştırma cümleleri

• Dün ders çalıştım. – Ich lernte gestern.
• Öğrenci bir mektup yazdı. – Der Schüler schrieb einen Brief.
• Param yoktu. – Ich hatte kein Geld.
• Şehre gittiler. – Sie gingen in die Stadt.
• Köpek havladı. – Der Hund bellte.
• Hastaydım. – Ich war krank.
• Cevabı bilmiyordum. – Ich wusste die Antwort nicht.
• Kitabı eve getirdim. – Ich brachte das Buch nach Hause.

Özet

• Zayıf fiillerin Präteritum biçimi düzenlidir ve -te eki alır.
• Güçlü fiiller düzensizdir; fiil kökü değişir ve biçimleri öğrenilmelidir.
• Karışık fiiller kısa fakat düzensiz bir gruptur; bunlar da ezberlenmelidir.
• Präteritum yazılı metinlerde yaygındır; konuşmada çoğunlukla Perfekt kullanılır.
• sein, haben, werden ve modal yardımcı fiiller konuşma dilinde de Präteritum biçiminde sıkça kullanılır.

Pratik çalışma adımları

1. Önce sein, haben ve werden fiillerinin çekimlerini öğrenin.
2. Düzenli fiiller için -te ekinin kişi çekimlerini çalışın.
3. gehen, kommen, sehen, finden, nehmen ve schreiben gibi güçlü fiilleri ayrı bir liste hâlinde ezberleyin.
4. bringen, denken, kennen ve wissen gibi karışık fiillerle kısa cümleler kurun.
5. Gazete, hikâye veya resmî metin okurken Präteritum fiillerini işaretleyin; günlük konuşmada ise aynı anlamın Perfekt biçimini karşılaştırın.