Интернетско вознемирување и говор на омраза во Австрија: што е казниво во 2026 година?

Навредлив коментар, протечена фотографија или објава што поттикнува омраза може да имаат сериозни правни последици во Австрија. Австриското право не прави суштинска разлика дали делото е извршено на улица или на интернет: истите правила може да се применуваат и во дигиталниот простор.

Подолу се објаснети најважните видови интернетско вознемирување, говор на омраза и други кривични дела, како и чекорите што можете да ги преземете доколку сте цел на такво однесување.

Накратко

• Онлајн вознемирувањето (Cyber-Mobbing) е самостојно кривично дело во Австрија од 1 јануари 2016 година.
• Во основниот случај може да следува затвор до 1 година или парична казна до 720 дневни стапки.
• Поттикнувањето омраза (Verhetzung) може да се казни со затвор до 2 години, а во потешки случаи и до 5 години.
• И споделувањето содржина што поттикнува омраза со одобрување може да биде казниво.
• Бришењето навредлива содржина може брзо и евтино да се побара преку постапката наречена Mandatsverfahren.

Што се смета за онлајн вознемирување?

Онлајн вознемирувањето (Cyber-Mobbing, односно Cyber-Bullying) опфаќа намерно и подолготрајно навредување, заканување, посрамотување, малтретирање или исклучување на лице преку дигитални канали. Целта може да биде психички да се скрши жртвата и да се воспостави моќ над неа.

Ова може да се случува на социјални мрежи, во четови, апликации за пораки, преку е-пошта, во онлајн игри или по телефон, преку пораки, повици, фотографии и видеа. За разлика од класичното вознемирување, нема просторни граници и може да продолжи дење и ноќе.

Посебна форма е сајбер-следењето (Cyberstalking), односно упорно следење на лице преку интернет или други комуникациски средства. Во австриското право ова е познато како beharrliche Verfolgung.

Кога Cyber-Mobbing е казниво?

Членот 107c од Кривичниот законик (Strafgesetzbuch, StGB) опфаќа две ситуации, доколку однесувањето е способно да го наруши животот на жртвата во неподнослива мера:

• некој извршува дејство со кое го нарушува угледот на друго лице, а тоа дејство подолг период е видливо за поголем круг луѓе, приближно 10 лица, на пример навреди во групен чет;
• некој без дозвола пред поголем круг луѓе, приближно 10 лица, открива факт или слика од најинтимната сфера на друго лице, на пример со препраќање голи фотографии.

Во најинтимната сфера може да спаѓаат сексуалниот живот, чувствителни делови од семејниот живот, религиозното уверување и болестите. Како „слика“ се смета и видео, а не само снимка на жртвата: тоа може да биде и снимка од нејзиниот стан. Што значи „подолг период“ се проценува според околностите на конкретниот случај.

Cyber-Mobbing е кривично дело што се гони по службена должност (Offizialdelikt), што значи дека обвинителството може да постапува и без приватна тужба од жртвата.

Какви казни може да следуваат?

• Онлајн вознемирување (Cyber-Mobbing): во основниот случај до 1 година затвор или до 720 дневни стапки; во потежок случај до 3 години затвор.
• Поттикнување омраза (Verhetzung): во основниот случај до 2 години; до 3 години ако содржината е насочена кон повеќе од 150 лица; од 6 месеци до 5 години ако довела до насилство.
• Навреда (Beleidigung): до 3 месеци затвор или до 180 дневни стапки.
• Клевета (Üble Nachrede): до 6 месеци затвор или до 360 дневни стапки; до 1 година или 720 дневни стапки, на пример ако е сторена преку интернет.
• Лажно обвинување (Verleumdung): до 1 година затвор или до 720 дневни стапки; во потежок случај од 6 месеци до 5 години.
• Нарушување на деловниот углед (Kreditschädigung): до 6 месеци затвор или до 360 дневни стапки.

Потежок случај на Cyber-Mobbing постои кога делото довело до самоубиство или обид за самоубиство, кога вознемирувањето траело повеќе од една година или кога содржината била достапна повеќе од една година.

Кога една објава се смета за Verhetzung?

За поттикнување омраза може да се работи кога некој пред голем број луѓе, приближно 30 лица, повикува на насилство или омраза кон група или лице поради бојата на кожата, јазикот, религијата, државјанството, потеклото, полот, попреченоста, возраста или сексуалната ориентација.

Казниво може да биде и јавното навредување на таква група со намера да се повреди нејзиното човечко достоинство.

Важно е што и споделувањето содржина што поттикнува омраза може да биде казниво доколку е направено со одобрување и содржината станала достапна за поширока јавност. За тоа може да следува до 1 година затвор или до 720 дневни стапки. Сепак, не секоја расистичка објава автоматски претставува кривично дело. Критичко споделување со цел протест или информирање не е казниво.

Дали постапката започнува по службена должност или по приватна тужба?

• По службена должност (Offizialdelikt): Cyber-Mobbing, Verhetzung и Verleumdung. Во овие случаи обвинителството може само да започне постапка.
• По приватна тужба (Privatanklagedelikt): Beleidigung, Üble Nachrede и Kreditschädigung. Постапката започнува само на барање на оштетеното лице, кое може да поднесе приватна тужба до кривичниот суд.

Кај клевета, лицето не се казнува ако може да ја докаже вистинитоста на своето тврдење. Приватна тужба не може да се поднесе против малолетен сторител, но под одредени услови обвинителството може да постапува со овластување од оштетеното лице.

Што можете да направите ако ве вознемируваат?

1. Зачувајте докази. Сочувајте SMS-пораки, е-пошта и записи од четови. Кај објави што поттикнуваат омраза, направете снимка од екранот или испечатете ја содржината.
2. Предупредете го сторителот. Можете да му укажете дека неговото однесување може да претставува казниво дело.
3. Пријавете ја содржината. Обратете се до операторот на форумот, веб-страницата или платформата и побарајте отстранување.
4. Побарајте совет. На пример, можете да се обратите до советувалиштето на ZARA за говор на омраза (#GegenHassimNetz).
5. Обратете се во полиција. Verhetzung, упорно следење или опасна закана може да се пријават во полиција.

Судска наредба за отстранување на незаконски објави или фотографии може брзо и евтино да се побара преку Mandatsverfahren. Кај stalking, можните мерки може да се движат од отстранување од местото (Wegweisung) и забрана за влез (Betretungsverbot) до притвор.

Ако жртвата е дете

Ако вашето дете е жртва, забраната на телефонот или интернетот обично не е соодветна цел. Разговарајте со него, научете го да не одговара на сторителот, да ги зачувува доказите и да користи само модерирани четови.

Често поставувани прашања

Дали може да бидам казнет ако само споделам објава со говор на омраза?

Да, ако ја споделите со одобрување и ја направите достапна за широка јавност. Критичко, протестно или информативно споделување не е казниво.

Дали навреда во анонимен чет може да се смета за Beleidigung?

Можно е. Ако жртвата редовно користи ист прекар и поради навредата повеќе не може да го користи, може да постои Beleidigung.

Пред колку лица треба да биде изречена навредата?

Јавно или пред најмалку три лица кои се различни од сторителот и жртвата. На форуми, во четови и на веб-страници обично се работи за јавност.

Што ако му одговорам на оној што ме навредува?

Лице може да биде ослободено од одговорност ако разбирливо и брзо реагира на навреда. Сепак, враќањето со навреда воопшто не е препорачливо.

Практични чекори

1. Направете снимки од екранот и зачувајте ги URL-адресите, датумите и времињата.
2. Не ја бришете комуникацијата пред да направите резервна копија.
3. Пријавете ја содржината кај платформата и побарајте отстранување.
4. Побарајте совет од ZARA или од правен стручњак.
5. Во случај на Verhetzung, stalking или опасна закана, обратете се во полиција.
6. За отстранување на незаконска содржина разгледајте ја постапката Mandatsverfahren со правен советник.

Напомена: Овој текст е подготвен врз основа на информации достапни на интернет и не претставува правен совет. За конкретен случај обратете се кај адвокат или друг квалификуван стручњак. Извор: oesterreich.gv.at