Австрискиот училиштен систем: Volksschule, Mittelschule, AHS, BHS и други видови училишта

Ако живеете во Австрија со дете, наскоро ќе се сретнете со кратенки како AHS, BHS, BMS и PTS. Во продолжение објаснуваме за што служи секој вид училиште, кога се запишува и какви можности за понатамошно образование или работа нуди. Текстот ја опишува состојбата во 2026 година.

Накратко

• По 4-то одделение на Volksschule, ученикот продолжува во Mittelschule или во гимназија, односно AHS.
• AHS трае од 5-то до 12-то Schulstufe и завршува со матура, односно Matura.
• BHS трае пет години, од 9-то до 13-то Schulstufe, и завршува со матура и стручна диплома.
• Polytechnische Schule трае една година, во 9-то Schulstufe, и помага при изборот на професија.
• Ученикот што склучува договор за стручно оспособување мора да посетува Berufsschule.

Како е организиран австрискиот училиштен систем?

Во Австрија годините се бројат како Schulstufe и редоследот продолжува независно од видот на училиштето. Самите училишта, пак, своите одделенија ги бројат повторно од 1. На пример, 1-вата класа во AHS одговара на 5-то Schulstufe.

Во задолжителното образование, односно Pflichtschule, спаѓаат Volksschule, Mittelschule, училиштето за ученици со посебни образовни потреби, Sonderschule или inklusiver Unterricht, како и Polytechnische Schule.

• AHS: 5-то до 12-то Schulstufe; осум години. Oberstufenrealgymnasium трае четири години.
• Polytechnische Schule: 9-то Schulstufe; една година.
• BMS: 9-то до 12-то Schulstufe; една до четири години.
• BHS: 9-то до 13-то Schulstufe; пет години.
• Berufsschule: од 10-то Schulstufe; две до четири години.

По Volksschule: Mittelschule или AHS?

По завршувањето на 4-тото одделение во Volksschule се избира продолжување во 1-вата класа на Mittelschule или во 1-вата класа на allgemeinbildende höhere Schule, односно AHS.

Во 1-вата класа на AHS може да се запише ученик кој:

• успешно го завршил 4-тото одделение на Volksschule и има оценка „Sehr gut“ (1) или „Gut“ (2) по германски јазик и математика;
• има оценка „Befriedigend“ (3) по овие предмети, но Schulkonferenz процени дека, врз основа на неговите други резултати, најверојатно ќе ги исполни барањата на AHS;
• ќе положи приемен испит, односно Aufnahmsprüfung.

Од Mittelschule подоцна може да се премине во AHS. По првата класа тоа е можно ако ученикот има најмалку „Gut“ по германски јазик, жив странски јазик и математика. По втората или третата класа, потребна е најмалку оценка „Gut“ на основното ниво, Standard, или позитивна оценка на повисокото ниво, Standard AHS. Ако условот не е исполнет, се полага приемен испит по соодветниот предмет.

Што треба да знаете за AHS?

AHS има цел да обезбеди широка општа наобразба и подготовка за универзитетско образование. Се состои од долен степен, Unterstufe, од 5-то до 8-то Schulstufe, и горен степен, Oberstufe, од 9-то до 12-то Schulstufe.

Во првите две класи наставната програма е иста во сите форми на AHS. Од третата класа се издвојуваат различни насоки:

• Gymnasium: латински или втор жив странски јазик.
• Realgymnasium: техничко цртање, повеќе математика и предмети од областа на техника и дизајн.
• Wirtschaftskundliches Realgymnasium: повеќе хемија, географија и економски предмети, како и техника и дизајн.

Постои и четиригодишната форма Oberstufenrealgymnasium, во која може да се влезе по 8-то Schulstufe. Училиштата можат да имаат и сопствен профил, на пример информатички или еколошки.

Матурата во AHS, Reifeprüfung или AHS-Matura, овозможува продолжување на универзитет, Fachhochschule, педагошка висока школа и академии. За одредени студиски насоки може да биде потребен дополнителен испит.

Polytechnische Schule: една година за избор на професија

Polytechnische Schule се надоврзува на 8-то Schulstufe и трае една година, односно во 9-то Schulstufe, најчесто на возраст од 14 или 15 години. Услов е завршено осумгодишно школување.

Покрај општото образование, учениците добиваат професионална ориентација. Тие избираат област, на пример градежништво, електротехника, дрво, метал, трговија и канцелариска работа, здравство, убавина и социјална работа или туризам. Преку посети на компании и пробни работни денови, Schnupperlehre, можат да се запознаат со различни професии.

По успешно завршување, ученикот може без приемен испит да продолжи во 1-вата класа на BHS или во 2-та класа на BMS со иста стручна насока. Друга можност е да започне работа или стручно оспособување.

BMS и BHS: стручни средни училишта

Berufsbildende mittlere Schule (BMS)

BMS трае од една до четири години. Едно- и двегодишните програми даваат делумна стручна подготовка, додека три- и четиригодишните програми со завршен испит обезбедуваат целосна стручна квалификација.

Примери се тригодишното трговско училиште, Handelsschule, хотелско и угостителско училиште и технички стручни училишта. По BMS може да се продолжи со Berufsreifeprüfung или со шестсеместрална надградба, Aufbaulehrgang.

Berufsbildende höhere Schule (BHS)

BHS трае пет години и ги опфаќа 9-то до 13-то Schulstufe, односно најчесто возраста од 14 до 19 години. Дава двојна квалификација: Reifeprüfung овозможува студирање на универзитет, а Diplomprüfung овозможува директно вработување и пристап до регулирани професии.

Во BHS спаѓаат, меѓу другото, техничката HTL, Handelsakademie (HAK), туристичките и земјоделските стручни училишта, како и Bildungsanstalt für Elementarpädagogik за образование на педагошки кадар во градинки.

За BMS и BHS е потребно успешно завршено 8-мо Schulstufe. Кај спортските или уметничките насоки задолжителен е приемен испит. Приемен испит е потребен и кај BHS-училиштата од педагошки профил.

Стручно оспособување и Berufsschule

Лицето што склучува договор за стручно оспособување, Lehrvertrag, мора да посетува Berufsschule. Околу 80 проценти од времето на обуката се одвива во компанијата, а 20 проценти во училиштето. Во зависност од професијата, обуката трае од две до четири години и во моментов опфаќа повеќе од 200 професии.

Berufsschule може да се организира како целогодишна настава, со најмалку еден цел или два половични дена неделно, како курсна настава од најмалку осум последователни недели годишно или како сезонска настава.

За време на стручното оспособување младите можат да започнат и подготовка за Berufsreifeprüfung. За нив оваа подготовка е бесплатна.

Често поставувани прашања

Колку трае гимназијата во Австрија?

AHS трае осум години, од 5-то до 12-то Schulstufe. Четиригодишниот Oberstufenrealgymnasium започнува по 8-то Schulstufe.

Која е разликата меѓу AHS и BHS?

AHS обезбедува општо образование и матура. BHS трае пет години и завршува со матура и стручна диплома, па овозможува и продолжување на студии и директно вработување.

Може ли од Mittelschule да се премине во гимназија?

Да. Преминувањето е можно ако се исполнат условите за оценки. Ако не се исполнети, може да биде потребен приемен испит по соодветните предмети.

Практични чекори

1. Проверете кое Schulstufe го завршува детето и кои видови училишта се достапни во вашето место на живеење.
2. Разговарајте со Volksschule или Mittelschule за оценките, условите за премин и можниот приемен испит.
3. Посетете ги деновите за отворени врати и споредете ги профилите на AHS, BMS и BHS.
4. Ако детето размислува за професионална обука, информирајте се за Polytechnische Schule, Lehrvertrag и соодветната Berufsschule.
5. Пред пријавувањето проверете ги роковите и конкретните услови директно кај избраното училиште.

Информациите се општи и не претставуваат советување. За конкретен случај, обратете се кај училиштето или кај надлежната образовна институција. Извор: oesterreich.gv.at