Avusturya’da boşanma sonrası ebeveyn velayeti (Obsorge) ve kişisel ilişki

Avusturya’da boşanma veya ayrı yaşama sonrasında en önemli konular, çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, önemli kararları kimin vereceği ve diğer ebeveynle nasıl görüşeceğidir. Avusturya hukukunda boşanma, ebeveyn velayetini (Obsorge) otomatik olarak sona erdirmez. Aşağıdaki bilgiler 2026 yılı itibarıyla geçerli genel kuralları özetler.

Kısaca önemli noktalar

• Boşanma veya ayrı yaşama sonrasında ortak ebeveyn velayeti (gemeinsame Obsorge) kural olarak devam eder.
• Çocuğun ağırlıklı olarak hangi ebeveynin hanesinde yaşayacağı belirlenmelidir.
• Anlaşma sağlanamazsa mahkeme altı aylık geçici bir dönem düzenleyebilir ve ardından kesin karar verir.
• Kişisel ilişki (Kontaktrecht) başvurusu için mahkeme harcı alınmaz.
• 14 yaşından itibaren çocuk, ayrı yaşayan ebeveyniyle görüşmeye zorlanamaz.

Obsorge ne anlama gelir?

Ebeveyn velayeti (Obsorge), çocuğun bakımını ve eğitimini, yasal temsilini ve malvarlığının yönetimini kapsar. Velayet iki ebeveyn tarafından ortak kullanılabileceği gibi yalnızca bir ebeveyne de verilebilir.

Ebeveynler çocuk doğduğunda evli değilse, başlangıçta velayet yalnızca anneye aittir. Baba önce babalığını tanıdıktan sonra, ortak velayet herhangi bir Avusturya nüfus müdürlüğünde (Standesamt) iki ebeveynin birlikte ve şahsen beyanıyla belirlenebilir. Ebeveynler çocuğun doğumundan sonra evlenirse, evlilik tarihinden itibaren velayet otomatik olarak ortak olur.

Boşanma veya ayrı yaşama sonrasında velayet

Ortak velayet, evliliğin sona ermesinden veya ortak hanenin sona ermesinden sonra da devam eder. Eşler henüz boşanmamış olsa bile, geçici olmayan bir şekilde ayrı yaşamaya başladıklarında da aynı kural geçerlidir.

Ebeveynlerin mahkeme önünde çocuğun ağırlıklı olarak kimin hanesinde bakılacağı konusunda anlaşması gerekir. Çocuğun ağırlıklı olarak yaşadığı ebeveynin tam velayete sahip olması gerekir; bu velayet yalnızca belirli alanlarla sınırlanamaz. Bu nedenle, çocuk ağırlıklı olarak diğer ebeveynin yanında yaşıyorsa para şeklindeki nafakayı (Unterhalt) genellikle ayrı yaşayan ebeveyn öder.

Ebeveynler farklı bir düzenleme üzerinde de anlaşabilir. Örneğin:

• Velayet yalnızca bir ebeveyne verilebilir.
• Bir ebeveynin velayeti yalnızca belirli konularla, örneğin malvarlığının yönetimiyle, sınırlandırılabilir.

Ortak velayette çocukla ilgili kararları kim verir?

Ortak velayette kural olarak her iki ebeveyn de çocuğu bağımsız olarak temsil edebilir. Çocuğun yaşadığı ebeveyn, okul işlemleri, pasaport başvurusu veya tıbbi tedavi gibi konularda tek başına işlem yapabilir.

Bununla birlikte, bazı önemli konularda iki ebeveynin birlikte karar vermesi gerekir:

• Çocuğun adının değiştirilmesi,
• Vatandaşlık kazanılması veya vatandaşlıktan çıkılması,
• Bazı malvarlığı işlemleri,
• Bir dini topluluğa katılma,
• Yüksek risk taşıyan tıbbi müdahaleler.

Mahkeme ne zaman karar verir?

Mahkeme, ebeveynler makul bir süre içinde anlaşamazsa veya ebeveynlerden biri tek başına velayet (alleinige Obsorge) talep ederse sürece müdahale eder. Çocuğun yararına olduğu düşünülürse mahkeme, altı aylık geçici ebeveyn sorumluluğu dönemi (Phase der vorläufigen elterlichen Verantwortung) düzenler.

Bu dönemde mahkeme:

1. Çocuğun ağırlıklı olarak hangi ebeveynle yaşayacağını belirler.
2. Diğer ebeveyn için yeterli kişisel ilişkiyi, ayrıntılı bir planla güvence altına alır. Bu planı ebeveynler kendileri de hazırlayabilir.
3. Gerekirse nafaka miktarını belirler.

Altı aylık dönem uzatılabilir. Daha sonra mahkeme, çocuğun yararını (Kindeswohl), geçici dönemdeki deneyimleri ve nafakanın ödenip ödenmediğini dikkate alarak kesin karar verir. Ebeveynlerden biri çocuğu tehlikeye atıyorsa mahkeme velayeti yalnızca diğer ebeveyne vermelidir. Ebeveynlerden her biri daha sonra velayet düzenlemesinin değiştirilmesini talep edebilir.

Ayrı yaşayan ebeveynin hangi hakları vardır?

Tek başına velayet durumunda bile ayrı yaşayan ebeveynin bazı asgari hakları devam eder. Velayet sahibi ebeveyn, okul değişikliği, taşınma, önemsiz sayılamayacak bir hastalık veya eğitim sonuçları gibi önemli değişiklikler hakkında diğer ebeveyne zamanında bilgi vermelidir. Diğer ebeveyn ise görüş bildirebilir. Bilgilendirme yükümlülüğü karşılıklıdır.

Ayrı yaşayan ebeveyn kişisel ilişkiyi haksız şekilde reddederse görüş bildirme hakkı sona erebilir; ancak bilgi alma hakkı devam eder.

Kişisel ilişki (Kontaktrecht) nasıl düzenlenir?

Çocuğun ve her iki ebeveynin birbiriyle görüşme konusunda yasal hakkı vardır. Daha önce ziyaret hakkı (Besuchsrecht) olarak adlandırılan kişisel ilişkiyi ideal olarak ebeveynler birlikte düzenler. Anlaşma sağlanamazsa çocuk veya ebeveynlerden biri mahkemeye başvurabilir. Mahkeme; çocuğun yaşını, ihtiyaçlarını, isteklerini ve ebeveynle bugüne kadarki ilişkinin yoğunluğunu dikkate alır.

• Kişisel ilişki, ayrı yaşayan ebeveynin nafaka ödeyip ödememesinden bağımsızdır.
• Her iki ebeveyn de çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini bozabilecek davranışlardan kaçınmalıdır (Wohlverhaltensgebot).
• Zor durumlarda mahkeme gözetimli kişisel ilişki (Besuchsbegleitung) düzenleyebilir.

Maliyetler ve destek görevlileri

Özellikle çekişmeli durumlarda mahkeme, çoğunlukla 14 yaşından küçük çocukların çıkarlarını temsil etmek üzere çocuk temsilcisi (Kinderbeistand) atayabilir. Aile Mahkemesi Yardımı (Familiengerichtshilfe), çocuğun ebeveynler arasında teslim edilmesine bir arabulucu (Besuchsmittler) olarak yardımcı olabilir.

• Çocuk temsilcisi (Kinderbeistand): İlk 6 ay ücretsizdir. Sonrasında her ebeveyn için, başlanan her 12 aylık dönem başına 402 avro alınır.
• Arabulucu (Besuchsmittler): İlk 5 ay ücretsizdir. Sonrasında her ebeveyn için, başlanan her 3 aylık dönem başına 307 avro alınır.
• Kişisel ilişki başvurusu: Her zaman harçsızdır.
• Bilgi alma, görüş bildirme ve temsil başvuruları: Her zaman harçsızdır.

Gelir durumu uygun olmayan kişiler, usule ilişkin yardım (Verfahrenshilfe) talep ederek geçici olarak masraflardan muafiyet isteyebilir.

Sık sorulan sorular

Eski eşim şiddet uyguladı. Ortak velayet yine de devam eder mi?

Boşanma sonrasında başlangıçta ortak velayet kural olarak devam eder. Velayetin kaldırılması veya değiştirilmesi için başvuru yapılmalıdır. Ceza mahkûmiyeti gibi kanıtlar mahkemenin kararında önem taşıyabilir.

Çocuk görüşmeyi reddedebilir mi?

14 yaşından itibaren çocuk, ayrı yaşayan ebeveyniyle görüşmeye zorlanamaz. Bu yaştan itibaren kendisi de mahkemeye başvurabilir.

Nafaka ödenmiyorsa kişisel ilişki engellenebilir mi?

Hayır. Kişisel ilişki hakkı, nafakanın ödenmesine bağlı değildir.

Velayet sahibi ebeveyn ölürse ne olur?

Ortak velayet varsa velayet otomatik olarak diğer ebeveyne geçer. Tek başına velayet varsa, kimin velayeti devralacağı mahkeme tarafından incelenir.

Uygulamada atılabilecek adımlar

1. Çocuğun ikametini, bakım sorumluluklarını ve görüşme günlerini mümkünse yazılı bir anlaşmayla düzenleyin.
2. Anlaşmada okul, tatiller, sağlık kararları, teslim alma-bırakma saatleri ve iletişim yöntemlerini açıkça belirtin.
3. Anlaşma sağlanamıyorsa ilgili aile mahkemesine başvurarak Obsorge veya Kontaktrecht konusunda karar talep edin.
4. Şiddet, tehdit veya çocuğun güvenliğiyle ilgili bir risk varsa kanıtları saklayın ve gecikmeden hukuki yardım alın.
5. Mahkeme masraflarını karşılamakta zorlanıyorsanız Verfahrenshilfe için başvurun.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık değildir. Somut durumunuz için bir avukata veya hukuki danışmana başvurun.

Kaynak: oesterreich.gv.at