Avusturya’da organ bağışı: itiraz ve Widerspruchsregister nasıl işler?

Avusturya’da ölüm sonrası organ bağışında önceden açıkça onay vermek gerekmez. Kişi yaşamı boyunca organlarının alınmasına itiraz etmediyse, ölümünden sonra organların alınmasına kural olarak izin verilir. Bu sistem Avusturya’da yaşayan veya burada bulunan kişiler için de geçerlidir.

Aşağıda Widerspruchslösung adı verilen itiraz sisteminin nasıl işlediğini, Widerspruchsregister kaydının ne sağladığını ve canlı vericiler için hangi kuralların uygulandığını bulabilirsiniz.

Avusturya’daki itiraz modeli nedir?

Ölüm tespit edildikten sonra organların alınmasına, kişinin hayattayken bunu açıkça reddetmemiş olması durumunda izin verilebilir. 1978’den beri uygulanan bu modeli Fransa, İtalya, İsveç ve Hollanda gibi ülkeler de kullanır.

Almanya ve İsviçre’de ise Zustimmungslösung adı verilen onay modeli geçerlidir. Bu sistemde kişinin aktif olarak onay vermesi, örneğin bir donör kartı taşıması gerekir.

Avusturya’da sessiz kalmak itiraz sayılmaz. İtiraz açıkça bildirilmelidir ve şu şekillerde yapılabilir:

• Yazılı olarak: Örneğin kimlik belgesinin yanında taşınan bir notla.
• Sözlü olarak: Yakınların bu beyana tanıklık etmesiyle.

Kim itiraz edebilir?

İtiraz yalnızca ölümden önce yapılabilir. İtirazı kişinin kendisi veya yasal temsilcisi bildirebilir. Bu durum özellikle çocuklar ya da yetişkin temsilcisi bulunan kişiler için önemlidir.

Yasal temsilci olmayan aile üyeleri geçerli bir itiraz başvurusu yapamaz. Bu nedenle Avusturya’daki sistem dar itiraz modeli olarak da adlandırılır. Ancak kişi itirazını daha önce açıkça bir yakınına bildirmişse, yakını bu beyanı ileten kişi olarak aktarabilir.

Hastaneler, itiraz bulunmadığında da çoğu zaman yakınlarla görüşerek ortak bir anlayışa ulaşmaya çalışır. Fakat bunu yapmaları yasal bir zorunluluk değildir.

Yaşa ve temsil durumuna göre kurallar

• 14 yaşından küçük çocuklar (unmündige Minderjährige): Yasal temsilci, kendi imzasıyla itiraz edebilir.
• 14 yaşından itibaren (mündige Minderjährige): İtirazı yalnızca kişinin kendisi ve kendi imzasıyla yapabilir.
• Fiil ehliyeti olmayan diğer kişiler: Yasal temsilcinin onayı ve imzası gerekir.
• Yetişkinler: İtirazı kendileri yapar.

14 yaşından küçük bir çocuk için ebeveyn tarafından kayıt yaptırılmışsa, çocuk 14 yaşına geldiğinde kendi imzasıyla yeni bir kayıt yapılmalıdır.

Widerspruchsregister nedir?

Widerspruchsregister, organların alınmasına karşı yapılan itirazların merkezi kaydıdır. Kayıt 1 Ocak 1995’ten beri faaliyet göstermektedir ve Gesundheit Österreich GmbH (GÖG) tarafından tutulur.

Her hastane, beyin ölümü gerçekleşmiş bir kişiden organ almadan önce bu kaydı kontrol etmek zorundadır. Kontrol işlemi bir sorgulama numarasıyla belgelenir ve sistem günün 24 saati erişilebilir durumdadır.

Kayıt dışında, kişinin tıbbi geçmişinde yer alan veya hayattayken güvenilir biçimde açıkladığı itirazlar da dikkate alınmalıdır. Bunun nedeni, yasanın itiraz için belirli bir şekil şartı öngörmemesidir.

Widerspruchsregister kaydı nasıl yapılır?

Kayıt, değişiklik veya silme işlemi için “Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung” formu kullanılır.

1. Formu doldurun ve kendi el yazınızla, asıl imzanızla imzalayın.
2. Formu e-posta veya posta yoluyla gönderin.
3. Bilgileriniz elektronik kayda işlenir.
4. Kayıt belgesi (Eintragungsbestätigung) posta yoluyla gönderilir.

Posta adresi: Gesundheit Österreich GmbH, Widerspruchsregister, Stubenring 6, A-1010 Wien

Aynı form kullanılarak kayıtta değişiklik yapılabilir veya kayıt silinebilir. Başvurunun e-posta yoluyla da yapılabildiği için güncel e-posta adresini formun veya Gesundheit Österreich GmbH’nin resmi bilgilerinden kontrol etmek gerekir.

Widerspruchsregister öncelikle Avusturya’da yaşayan kişiler için tasarlanmıştır. Temel kimlik bilgisi Avusturya sosyal sigorta numarasıdır.

Avusturya’da yaşamayan ancak burada bulunan kişiler

Avusturya’da yaşamayan ancak burada bulunan kişiler de itiraz modelinin kapsamındadır ve Widerspruchsregister’e kayıt yaptırabilir.

Daha basit bir yöntem de mümkündür. Örneğin kimlik belgesinin yanında, organların alınmasını reddettiğinizi açıkça belirten yazılı bir açıklama taşıyabilirsiniz. Böyle bir beyan mutlaka dikkate alınmalıdır.

Avusturya’da yaşamayan bir kişinin beyin ölümü gerçekleştiğinde hastane genellikle yakınlarla iletişim kurmaya çalışır. Yakınlara hızlı şekilde ulaşılabilirse, uygulamada çoğu zaman onlarla ortak bir anlayışa varılır.

Canlı vericiler için kurallar

Hayatta olan bir kişi, çoğunlukla bir yakınına organ veya organın bir bölümünü bağışlayabilir. Bu durum özellikle böbrek bağışında görülür. Karaciğerin veya akciğerin bir bölümü de bağışlanabilir; bu daha çok ebeveyn ile küçük çocuğu arasındaki bağışlarda söz konusudur.

18 yaşından küçük kişilerin canlı organ bağışı yapması yasaktır.

Verici işlemden önce tıbbi muayeneden geçirilir ve bilgilendirilir. Daha sonra yazılı onay verir; bu onay her zaman geri çekilebilir.

• Organ bağışı gönüllü ve ücretsiz olmalıdır.
• Para karşılığında organ bağışı yapılamaz.
• Gelir kaybı gibi masrafların karşılanması, karşılık olarak değerlendirilmez.

Sigortalı olan veya sigortalı bir yakının hak sahibi olduğu ve bağışın kâr amacı taşımadığı durumlarda, masrafları yasal sağlık sigortası üstlenir. Buna hazırlık amacıyla yapılan tıbbi işlemler ve takip kontrolleri de dahildir.

2025’te organ nakli rakamları

31 Aralık itibarıyla Avusturya’da 725 kişi organ bekleme listesindeydi. 2025 yılında toplam 733 organ nakli gerçekleştirildi:

• Böbrek: 385 nakil; bunların 61’i canlı vericiden.
• Karaciğer: 157 nakil.
• Akciğer: 104 nakil.
• Kalp: 68 nakil.
• Pankreas: 19 nakil.

Avusturya, üye ülkeler arasında organ dağıtımı yapan Eurotransplant kuruluşunun üyesidir.

Sık sorulan sorular

İtiraz edersem ileride organ nakli olabilir miyim?

Evet. Widerspruchsregister’e kayıt yaptıran kişi, ihtiyaç duyduğunda diğer kişiler gibi organ nakli olabilir.

Ölüm sonrası organ bağışında üst yaş sınırı var mı?

Hayır, üst yaş sınırı yoktur. Ancak metastaz yapmış kanser hastalığı nedeniyle hayatını kaybeden kişi verici olamaz.

Ölümümden sonra ailem benim yerime itiraz edebilir mi?

Hayır. İtiraz ölümden önce, kişinin kendisi veya yasal temsilcisi tarafından yapılmalıdır.

Widerspruchsregister kaydı geri alınabilir mi?

Evet. “Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung” formu kullanılarak kayıt silinebilir.

Pratik olarak ne yapmalısınız?

1. Organ bağışı konusunda kararınızı açıkça verin.
2. Organların alınmasını istemiyorsanız “Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung” formunu doldurun.
3. Formu imzalayıp Gesundheit Österreich GmbH, Widerspruchsregister, Stubenring 6, A-1010 Wien adresine posta veya e-posta yoluyla gönderin.
4. Postayla gelecek Eintragungsbestätigung belgesini saklayın.
5. Kararınızı yakınlarınıza bildirin ve gerekirse yazılı bir açıklamayı kimlik belgenizin yanında taşıyın.
6. Kararınız değişirse aynı form ile kaydı değiştirin veya silin.

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki ya da tıbbi danışmanlık yerine geçmez. Güncel başvuru bilgileri için oesterreich.gv.at ve Gesundheit Österreich GmbH’nin resmi kaynaklarını kontrol edin.