Dawstwo narządów w Austrii: sprzeciw i Widerspruchsregister

W Austrii przy dawstwie narządów po śmierci nie trzeba wcześniej wyrażać zgody. Jeśli dana osoba za życia nie zgłosiła sprzeciwu, pobranie narządów jest co do zasady dopuszczalne. Zasada ta dotyczy także osób mieszkających w Austrii lub przebywających tu czasowo.

Najważniejsze informacje:

• W Austrii obowiązuje model sprzeciwu (Widerspruchslösung).
• Największą pewność prawną daje wpis do rejestru sprzeciwów (Widerspruchsregister).
• Przed każdym pobraniem narządów szpitale muszą sprawdzić rejestr.
• Rejestr prowadzi Gesundheit Österreich GmbH (GÖG).
• Od 14. roku życia sprzeciw musi złożyć sama zainteresowana osoba.
• Osoba, która zgłosiła sprzeciw, nadal może otrzymać przeszczep, jeśli będzie go potrzebować.

Co oznacza model sprzeciwu?

Po stwierdzeniu śmierci pobranie narządów jest dozwolone, jeśli zmarła osoba za życia wyraźnie nie sprzeciwiła się temu. W Austrii jest to rozwiązanie stosowane od 1978 roku.

W innych państwach, między innymi w Niemczech i Szwajcarii, obowiązuje model zgody (Zustimmungslösung). Oznacza to, że osoba musi aktywnie wyrazić zgodę, na przykład za pomocą karty dawcy.

W Austrii sprzeciwu nie można wywodzić z samego milczenia. Musi on być wyraźnym oświadczeniem, które może mieć formę:

• pisemną, na przykład kartki noszonej przy dokumencie tożsamości;
• ustną, jeśli sprzeciw potwierdzą osoby bliskie.

Kto może zgłosić sprzeciw?

Sprzeciw można zgłosić wyłącznie przed śmiercią. Może to zrobić sama zainteresowana osoba albo jej przedstawiciel ustawowy, na przykład w przypadku dziecka lub osoby dorosłej posiadającej przedstawiciela.

Osoby bliskie, które nie są przedstawicielami ustawowymi, nie mogą złożyć prawnie skutecznego sprzeciwu w imieniu zmarłego. Inaczej jest wtedy, gdy dana osoba wcześniej wyraźnie poinformowała bliskiego o swoim sprzeciwie, a bliski przekazuje tę informację jako posłaniec.

Jeśli nie ma zarejestrowanego sprzeciwu, szpitale zwykle próbują uzgodnić stanowisko z osobami bliskimi. Prawo nie nakłada jednak na szpital obowiązku uzyskania ich zgody.

Zasady według wieku i zdolności do czynności prawnych

• Osoba poniżej 14 lat (unmündige Minderjährige): sprzeciw zgłasza przedstawiciel ustawowy, składając podpis.
• Od 14. roku życia (mündige Minderjährige): sprzeciw może zgłosić wyłącznie sama osoba, składając własnoręczny podpis.
• Inna osoba niezdolna do czynności prawnych: sprzeciw zgłasza przedstawiciel ustawowy za zgodą i z podpisem wymaganym przez procedurę.
• Osoba dorosła: sprzeciw zgłasza samodzielnie.

Jeżeli rodzic lub przedstawiciel wpisał sprzeciw w imieniu dziecka poniżej 14 lat, po ukończeniu przez nie 14. roku życia trzeba dokonać nowego wpisu z własnoręcznym podpisem tej osoby.

Czym jest Widerspruchsregister?

Widerspruchsregister działa od 1 stycznia 1995 roku i jest prowadzone przez Gesundheit Österreich GmbH.

Każdy szpital musi sprawdzić rejestr przed pobraniem narządów od osoby, u której stwierdzono śmierć mózgu. Sprawdzenie jest dokumentowane za pomocą numeru zapytania, a system jest dostępny przez całą dobę.

Poza rejestrem należy uwzględnić także sprzeciw zapisany w dokumentacji medycznej oraz sprzeciw wyrażony za życia w sposób możliwy do potwierdzenia. Prawo nie wymaga jednej określonej formy takiego oświadczenia.

Jak dokonać wpisu do rejestru?

Do zgłoszenia, zmiany lub usunięcia wpisu służy formularz „Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung”.

1. Wypełnij formularz i podpisz go własnoręcznie. Wymagany jest oryginalny podpis.
2. Wyślij dokument pocztą lub e-mailem na poniższy adres.
3. Twoje dane zostaną wprowadzone do elektronicznego rejestru.
4. Otrzymasz pocztą potwierdzenie wpisu (Eintragungsbestätigung).

Adres: Gesundheit Österreich GmbH, Widerspruchsregister, Stubenring 6, A-1010 Wien
E-mail: [email protected]

Ten sam formularz służy do zmiany lub usunięcia wpisu.

Rejestr jest przeznaczony przede wszystkim dla osób mieszkających w Austrii. Głównym identyfikatorem jest austriacki numer ubezpieczenia społecznego.

Osoby mieszkające poza Austrią

Osoba, która nie mieszka w Austrii, ale przebywa tu czasowo, również podlega austriackiemu modelowi sprzeciwu i może zostać wpisana do rejestru.

Możliwe jest także mniej formalne rozwiązanie, na przykład pisemne oświadczenie noszone przy dokumencie tożsamości. Z jego treści musi jasno wynikać, że dana osoba sprzeciwia się pobraniu narządów. Taki sprzeciw powinien zostać uwzględniony.

W praktyce, gdy osoba przebywająca czasowo w Austrii znajdzie się w stanie śmierci mózgowej, szpital kontaktuje się z osobami bliskimi. Jeśli można szybko się z nimi skontaktować, zazwyczaj próbuje uzgodnić z nimi stanowisko.

Żywi dawcy: jakie obowiązują zasady?

Żywa osoba może oddać narząd lub jego część, najczęściej członkowi rodziny. Dotyczy to przede wszystkim nerki, ale możliwe jest także oddanie części wątroby lub płuca, zwłaszcza między rodzicem a małym dzieckiem. Dawstwo narządów od żywej osoby poniżej 18 lat jest zabronione.

Przed pobraniem dawca przechodzi badania lekarskie i otrzymuje wyjaśnienia. Następnie wyraża pisemną zgodę, którą może w każdej chwili wycofać.

Dawstwo jest dobrowolne i bezpłatne. Nie można oddać narządu w zamian za pieniądze, jednak zwrot kosztów, na przykład utraconego wynagrodzenia, nie jest traktowany jako zapłata.

Jeśli ubezpieczony dawca lub uprawniony członek rodziny oddaje narząd bez celu zarobkowego, koszty pokrywa ustawowe ubezpieczenie zdrowotne. Obejmuje to również przygotowanie medyczne i kontrole po zabiegu.

Przeszczepy w Austrii w 2025 roku

Na dzień 31 grudnia na liście oczekujących na przeszczep w Austrii znajdowało się 725 osób. W 2025 roku przeszczepiono łącznie 733 narządy:

• Nerki: 385, w tym 61 od żywych dawców;
• Wątroby: 157;
• Płuca: 104;
• Serca: 68;
• Trzustki: 19.

Austria należy do organizacji Eurotransplant, która zajmuje się przydzielaniem narządów między państwami członkowskimi.

Najczęstsze pytania

Czy po zgłoszeniu sprzeciwu mogę otrzymać przeszczep?

Tak. Osoba wpisana do Widerspruchsregister może otrzymać narząd, jeśli będzie go potrzebować.

Czy istnieje górna granica wieku dla dawcy po śmierci?

Nie. Osoba zmarła na przerzutową chorobę nowotworową nie może jednak zostać dawcą.

Czy rodzina może sprzeciwić się pobraniu narządów po mojej śmierci?

Nie. Sprzeciw trzeba zgłosić przed śmiercią osobiście albo za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego.

Czy można wycofać wpis?

Tak. Wpis można usunąć za pomocą formularza „Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung”.

Praktyczne kroki

1. Zdecyduj, czy chcesz sprzeciwić się pobraniu narządów po śmierci.
2. Pobierz i wypełnij formularz „Organspende, Widerspruch/Änderung/Löschung”.
3. Podpisz formularz własnoręcznie i wyślij go do Gesundheit Österreich GmbH, Widerspruchsregister pocztą lub e-mailem.
4. Zachowaj otrzymane Eintragungsbestätigung.
5. Poinformuj osoby bliskie o swojej decyzji. Możesz także nosić przy dokumencie tożsamości krótkie pisemne oświadczenie.
6. Jeśli zmienisz zdanie, użyj tego samego formularza do zmiany lub usunięcia wpisu.

Informacje przedstawione w artykule mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej ani medycznej. W razie wątpliwości skontaktuj się z właściwą instytucją, lekarzem lub prawnikiem.

Źródło: oesterreich.gv.at