Përdorimi i kohës Präteritum në gjermanisht
Çfarë është Präteritum? Präteritum është një nga format e kohës së shkuar në gjermanisht. Përdoret kryesisht në gjuhën e shkruar: në letërsi, artikuj gazetash, raporte, tregime dhe rrëfime.
Në gjuhën e folur të përditshme përdoret më shpesh Perfekt, por disa folje të zakonshme përdoren edhe në Präteritum, për shembull war, hatte, konnte.
Shembull në kohën e shkuar rrëfyese:
- Gestern ging er nach Hause und las ein Buch.
Dje shkoi në shtëpi dhe lexoi një libër.
Kur përdoret Präteritum?
- Në tregime të shkruara, romane dhe përralla.
- Në artikuj gazetash dhe raporte zyrtare.
- Disa folje, si haben, sein dhe foljet modale, përdoren shpesh në Präteritum edhe në të folur.
Zgjedhimi i foljeve të dobëta
Präteritumi i foljeve të dobëta është plotësisht i rregullt.
Formohet kështu: tema e foljes + -te + mbaresa e vetës.
Shembull: machen → machte
- ich machte – bëra
- du machtest – bëre
- er/sie/es machte – bëri
- wir machten – bëmë
- ihr machtet – bëtë
- sie/Sie machten – bënë / bëtë
Shembuj të tjerë:
- Ich spielte Fußball. – Luajta futboll.
- Wir suchten eine Wohnung. – Kërkuam një banesë.
- Sie lebte in Berlin. – Ajo jetonte në Berlin.
Rregulli i drejtshkrimit për foljet e dobëta
Nëse tema e foljes përfundon me -t, -d, -m ose -n, për shqiptim më të lehtë ndërfutet një e.
Shembull: arbeiten → arbeitete
- ich arbeitete – punova
- du arbeitetest – punove
- er/sie/es arbeitete – punoi
- wir arbeiteten – punuam
- ihr arbeitetet – punuat
- sie/Sie arbeiteten – punuan / punuat
Shembuj të tjerë:
- antworten → antwortete – u përgjigj
- öffnen → öffnete – hapi
- warten → wartete – priti
Foljet e forta ose të parregullta
Te foljet e forta ndryshon zanorja e temës dhe nuk përdoret mbaresa e së shkuarës -te. Ato marrin vetëm mbaresat e vetës.
Këto forma duhet të mësohen veçmas.
Shembull: fahren → fuhr
- ich fuhr – udhëtova
- du fuhrst – udhëtove
- er/sie/es fuhr – udhëtoi
- wir fuhren – udhëtuam
- ihr fuhrt – udhëtuat
- sie/Sie fuhren – udhëtuan / udhëtuat
Shembuj të tjerë:
- gehen → ging – shkoi
- sprechen → sprach – foli
- essen → aß – hëngri
- trinken → trank – piu
- bleiben → blieb – qëndroi
Fjali shembull:
- Ich ging ins Kino. – Shkova në kinema.
- Er aß ein Sandwich. – Ai hëngri një sanduiç.
- Wir blieben zu Hause. – Qëndruam në shtëpi.
Foljet e përziera
Foljet e përziera kanë këto veçori:
- ndryshojnë temën e tyre dhe marrin edhe mbaresën -te të së shkuarës.
Shembull: denken → dachte
- ich dachte – mendova
- du dachtest – mendove
- er/sie/es dachte – mendoi
- wir dachten – menduam
- ihr dachtet – menduat
- sie/Sie dachten – menduan / menduat
Shembuj të tjerë:
- bringen → brachte – solli
- kennen → kannte – njihte
- wissen → wusste – dinte
- nennen → nannte – quajti
Fjali shembull:
- Ich wusste die Antwort. – E dija përgjigjen.
- Wir brachten die Bücher zurück. – I kthyem librat.
- Er nannte seinen Hund Max. – Ai e quajti qenin e tij Max.
Përmbledhje
- Foljet e dobëta marrin në mënyrë të rregullt mbaresën -te (machen → machte).
- Foljet e forta ndryshojnë zanoren e temës dhe marrin mbaresën e vetës (gehen → ging).
- Foljet e përziera ndryshojnë temën dhe marrin mbaresën -te (denken → dachte).
- Präteritum përdoret kryesisht në gjuhën e shkruar, por disa folje të zakonshme dëgjohen në Präteritum edhe në të folur, për shembull war, hatte, konnte.
Hapat praktikë
- Mësoni fillimisht foljet e zakonshme sein, haben dhe foljet modale në Präteritum.
- Praktikoni modelin e foljeve të dobëta me machen dhe arbeiten.
- Memorizoni veçmas format e foljeve të forta dhe të përziera.
- Lexoni tregime ose artikuj në gjermanisht dhe shënoni format e Präteritum që hasni.