Bashkëtingëlloret e dyfishta në gjuhën gjermane (Doppelkonsonanten)

Në drejtshkrimin dhe shqiptimin e gjuhës gjermane, bashkëtingëlloret e dyfishta kanë një rol të rëndësishëm. Në gjermanisht quhen Doppelkonsonanten. Ndryshe nga disa raste në shqip, ato zakonisht nuk tregojnë një bashkëtingëllore të gjatë, por sinjalizojnë se zanorja që vjen para tyre duhet të shqiptohet shkurt.

Për shembull:

• Mitte – zanorja i është e shkurtër.
• kommen – zanorja o është e shkurtër.

Pra, bashkëtingëllorja e dyfishtë ka vlerë treguese: ajo ndihmon në përcaktimin e shqiptimit të shkurtër të zanores para saj.

Kur shfaqen bashkëtingëlloret e dyfishta?

Bashkëtingëllorja e dyfishtë zakonisht shfaqet pas një zanoreje të shkurtër, kur pas bashkëtingëllores fillon një rrokje tjetër. Në këto raste, bashkëtingëllorja shkruhet dy herë.

Shembuj:

• Mitte – qendër
• kommen – vij
• sitzen – ulem
• Mutter – nënë
• Wasser – ujë

Pa bashkëtingëlloren e dyfishtë, zanorja mund të interpretohej si e gjatë.

• Mitte – i e shkurtër, kundrejt Miete – qira, me i të gjatë.
• kann – mund, me a të shkurtër, kundrejt Kahn – varkë, me zanore të gjatë.

Cilat bashkëtingëllore mund të jenë të dyfishta?

Në gjermanisht, pothuajse çdo bashkëtingëllore mund të shfaqet në formë të dyfishtë. Më të zakonshmet janë:

• bb: Abbau – çmontim, Robbe – fokë
• cc: e rrallë, kryesisht në fjalë të huazuara, për shembull Accessoire
• dd: Müdde – shumë e rrallë, Adresse – adresë
• ff: schaffen – krijoj, Affe – majmun
• gg: singen – gesungen, Flagge – flamur
• kk: Mekka, Backen – pjek
• ll: alle – të gjithë, Stille – qetësi
• mm: kommen – vij, immer – gjithmonë
• nn: können – mund, Mann – burrë
• pp: Appetit – oreks, Happen – kafshatë
• rr: zerrissen – i shqyer, Herren – zotërinj
• ss: müssen – duhet, Wasser – ujë
• tt: Mutter – nënë, Wetter – mot

Shënim: ß ose Eszett nuk është një s e dyfishtë, por një shkronjë më vete.

Si dallohen zanoret e shkurtra dhe të gjata?

Roli më i rëndësishëm i bashkëtingëlloreve të dyfishta është të tregojnë se zanorja para tyre shqiptohet shkurt.

Disa çifte shembujsh:

• Mitte – qendër, me i të shkurtër, kundrejt Miete – qira, me i të gjatë.
• kann – mund, me a të shkurtër, kundrejt Kahn – varkë, me zanore të gjatë.
• Mutter – nënë, me u të shkurtër. Për krahasim mund të përdoret Mut – guxim, me zanore të gjatë.
• Mann – burrë, me a të shkurtër, kundrejt Mahnen – paralajmëroj, me zanore të gjatë.

Rregullat e drejtshkrimit

1. Pas një zanoreje të shkurtër shpesh vjen një bashkëtingëllore e dyfishtë, veçanërisht në fjalët me disa rrokje: kommen, Mutter, Wasser, Mitte.
2. Në fjalët njërrokëshe zakonisht nuk shkruhet bashkëtingëllore e dyfishtë, me disa përjashtime, për shembull Schnapp.
3. Për ss dhe ß zbatohet ky dallim:
   • Pas një zanoreje të shkurtër përdoret ss: müssen, Wasser.
   • Pas një zanoreje të gjatë ose diftongu përdoret ß: Straße, Fleiß.

Gabimet e zakonshme

1. Shumë nxënës e shqiptojnë zanoren gjatë para një bashkëtingëlloreje të dyfishtë. Në të vërtetë, ajo duhet të jetë e shkurtër.
2. Shpesh ngatërrohet përdorimi i ss me atë të ß. Rregulli bazë është: ss pas një zanoreje të shkurtër dhe ß pas një zanoreje të gjatë ose diftongu.
3. Në fjalët e huazuara, për shembull Pizza, ndikimi i shqiptimit nga gjuhë të tjera mund të çojë në shqiptim të gabuar të zanores.

Shembuj fjalish

• Ich komme morgen. – Vij nesër.
• Er sitzt im Garten. – Ai është ulur në kopsht.
• Meine Mutter kocht gern. – Nëna ime gatuan me kënaqësi.
• Das Wasser ist kalt. – Uji është i ftohtë.
• Alle Leute sind hier. – Të gjithë njerëzit janë këtu.
• Wir müssen arbeiten. – Duhet të punojmë.
• Der Mann liest die Zeitung. – Burri lexon gazetën.
• Es ist schlechtes Wetter. – Moti është i keq.

Përmbledhje

Bashkëtingëlloret e dyfishta në gjermanisht zakonisht nuk tregojnë një bashkëtingëllore të zgjatur. Ato tregojnë se zanorja para tyre shqiptohet shkurt. Format më të zakonshme janë ff, ll, mm, nn, pp, rr, ss dhe tt. Veçanërisht rëndësi ka dallimi mes ss dhe ß.

Hapat praktikë

1. Shënoni bashkëtingëlloren e dyfishtë në çdo fjalë të re që mësoni.
2. Shqiptoni shkurt zanoren para saj.
3. Krahasoni çifte si Mitte – Miete dhe kann – Kahn.
4. Ushtrohuni me fjalitë e mësipërme duke dëgjuar dhe përsëritur shqiptimin.
5. Kontrolloni nëse duhet përdorur ss apo ß: ss pas zanoreve të shkurtra, ß pas zanoreve të gjata ose diftongjeve.