Präteritum-i i sein, haben dhe werden
sein (jam, të jem), haben (kam, të kem) dhe werden (bëhem, shndërrohem) janë folje të parregullta që përdoren shumë shpesh në gjuhën gjermane.
- sein dhe haben përdoren edhe si folje ndihmëse për formimin e Perfekt-it, prandaj format e tyre në të kaluarën shfaqen shpesh.
- werden është folje ndihmëse për kohën e ardhshme dhe për ndërtimin pësor (Passiv), ndaj edhe Präteritum-i i saj është i rëndësishëm.
Präteritum-i i sein
Folja sein ka një formë krejtësisht të parregullt në të kaluarën: tema është war.
Zgjedhimi
- ich war – isha
- du warst – ishe
- er/sie/es war – ishte
- wir waren – ishim
- ihr wart – ishit
- sie/Sie waren – ishin / ishit
Shembuj
- Gestern war ich krank. – Dje isha i sëmurë.
- Wir waren im Kino. – Ishim në kinema.
- Sie war sehr müde. – Ajo ishte shumë e lodhur.
Präteritum-i i haben
Forma e foljes haben në të kaluarën është hatte.
Zgjedhimi
- ich hatte – kisha
- du hattest – kishe
- er/sie/es hatte – kishte
- wir hatten – kishim
- ihr hattet – kishit
- sie/Sie hatten – kishin / kishit
Shembuj
- Ich hatte gestern keine Zeit. – Dje nuk kisha kohë.
- Hattet ihr viel Arbeit? – A kishit shumë punë?
- Wir hatten Glück. – Patëm fat.
Präteritum-i i werden
Forma e foljes werden në të kaluarën është wurde. Edhe kjo është një folje e parregullt dhe ka rol të rëndësishëm në Passiv.
Zgjedhimi
- ich wurde – u bëra
- du wurdest – u bëre
- er/sie/es wurde – u bë
- wir wurden – u bëmë
- ihr wurdet – u bëtë
- sie/Sie wurden – u bënë / u bëtë
Shembuj
- Er wurde Arzt. – Ai u bë mjek.
- Ich wurde sehr müde. – U lodha shumë.
- Das Haus wurde schnell gebaut. – Shtëpia u ndërtua shpejt.
Kur përdoret secila folje?
- sein përdoret për ekzistencën, situatën ose gjendjen: ich war müde – isha i lodhur.
- haben përdoret për posedimin ose pronësinë: wir hatten ein Auto – kishim një makinë.
- werden përdoret për ndryshimin ose shndërrimin: sie wurde Lehrerin – ajo u bë mësuese.
Përmbledhje
Tri foljet themelore në Präteritum janë sein – war, haben – hatte dhe werden – wurde.
- Këto forma duhet të mësohen përmendësh, sepse janë të parregullta.
- Për shkak të përdorimit të shpeshtë, ato shfaqen shumë herët në tekstet gjermane në kohën e kaluar.
Hapat praktikë
- Mësoni përmendësh tabelat e zgjedhimit të sein, haben dhe werden.
- Shkruani nga një fjali për çdo përemër vetor.
- Praktikoni dallimin mes gjendjes, posedimit dhe ndryshimit.
- Lexoni tekste të shkurtra në gjermanisht dhe nënvizoni format war, hatte dhe wurde.